حمیدشریفیان: چندی پیش خبر درگذشت یکی از استادان فیلمسازی دنیا ذهن بسیاری از سینمادوستان را به خود مشغول کرد. اریک رومر فرانسوی به‌عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینمای فرانسه به شمار می‌رفت و از این لحاظ باید وی را در کنار نام‌های دیگری همچون فرانسوا تروفو، ژان لوک‌گدار، کلود شابرول و ژاک ریوت قرار داد.
موریس شرر در سال 1920 و در شهر کوچک نانسی در فرانسه متولد شد. وی با نقل مکان به پاریس به معلمی ادبیات پرداخت و در یک روزنامه نیز به نوشتن مشغول شد. او در سال 1946 و تحت نام مستعار گیلبر کوردیه رمانی به نام «الیزابت» را منتشر کرد اما بعدها علاقه او متوجه نقدنویسی شد و با سایر افرادی که ارکان موج نو را تشکیل می‌دادند آشنا شد. در همین زمان بود که شرر نام خود را با الهام از اسامی اریک فون استروهیم (هنرپیشه و کارگردان) و ساکس رومر (نویسنده) به «اریک رومر» تغییر داد.
اما سال 1950 همراه با آغاز ساخت اولین فیلم اریک رومر بود، یعنی همان سالی که او و همکارانی مانند ریوت و گدار نشریه «گزت دو سینما» را بنیان نهادند. اما فعالیت او به‌عنوان یک منتقد در اینجا پایان نیافت و رومر یک سال بعد در مجله «کایه دو سینما» درکنار آندره بازن مشغول فعالیت شد و از سال‌های 1956 تا 1963 به‌عنوان سردبیر این نشریه مشغول به کار بود. رومر در سال 1959 ساخت فیلم‌های بلند را آغاز کرد و تا 10 سال بعد به چهره‌ای شناخته شده تبدیل شد.
اما فیلم‌های این سینماگر دارای مشخصه‌هایی نیز بودند که آنها را حتی از کارهای دیگر کارگردانان موج نو متمایز می‌کرد. کوئنتین تارانتینو در مصاحبه‌ای درباره فیلم‌های رومر می‌گوید: «شما باید یکی از آنها را ببینید و اگر به نوعی از آن خوشتان آمد بعد باید فیلم‌های دیگرش را تماشا کنید. اما اول باید یکی را ببینید تا بفهمید که آیا از آن خوشتان می‌آید یا نه».
دغدغه رومر، طرح (داستان) فیلم‌ها نبود بلکه تفکرات و احساسات شخصیت‌ها برای او اهمیت داشتند. کاراکترها در فیلم‌های وی افرادی هوشمند هستند که غالبا به تمایلات واقعی خود تن درنمی‌دهند. در واقع مقاومت در برابر وسوسه‌ها برای رومر جالب بود و در فیلم‌های او چیزهایی که اتفاق نمی‌افتادند به اندازه چیزهایی که اتفاق می‌افتادند شگفت‌انگیز بود. رومر مسحور تقابل «تقدیر» و «اختیار» بود. تضاد میان گفتار و رفتار این شخصیت‌ها یکی از مهم‌ترین موتورهای محرک داستان فیلم‌های رومر است. او بیشتر به تفکرات می‌نگریست تا کارها و به‌عبارت دیگر ترجیح می‌داد تا به عمل شخصیت‌ها نگاه نکند بلکه فکری که هنگام انجام آن عمل در ذهن آنهاست را هدف قرار دهد. او کلوزآپ را ابزار مصنوعی در سینما قلمداد می‌کرد و بر این باور بود که این تکنیک نمی‌تواند بازتاب نگرش انسان‌ها (در دنیای واقعی) به یکدیگر باشد و سعی می‌کرد که از استفاده از آن دوری کند. رومر همچنین تلاش می‌کرد تا از موسیقی متن یا موسیقی‌ای که منبع آن در صحنه فیلمبرداری نیست استفاده نکند البته در برخی فیلم‌هایش نیز برخلاف این عمل می‌کرد. کاراکتر در فیلم‌های رومر وقت زیادی را صرف رفتن از یک مکان به مکان دیگر می‌کند و بنابر این مدتی را در قطار، در حال راه رفتن، رانندگی و حتی دوچرخه‌سواری می‌گذراند تا به این ترتیب بیننده به این امر توجه داشته باشد که قسمت زیادی از زندگی روزمره ما همین رفتن از جایی به جای دیگر است. همچنین کاراکترها در بسیاری از فیلم‌های او دیالوگ‌های طولانی دارند. اما برخی نیز نقدهایی را به فیلم‌های او وارد کردند. مثلا جین هکمن (بازیگر فیلم رابط فرانسوی) درباره فیلم رومر می‌گوید: «من یک بار فیلمی از رومر دیدم. انگار داشتم به خشک شدن رنگ نگاه می‌کردم.» که این جمله خود تاکیدی بر روند کند فیلم‌های رومر بود.
اما اخلاقیات رومر نیز جالب توجه بود. او از طرفداران محیط زیست محسوب می‌شد که هرگز اتومبیلی را نراند و از تاکسی اجتناب می‌کرد. تلفنی در خانه او نبود. تولید یکی از فیلم‌هایش را برای یک سال به تاخیر انداخت چون فکر می‌کرد برخی صحنه‌های آن باید در کریسمس فیلمبرداری شود. یک بار هم درخواست موسیقی متنی را داد که به سختی در فیلم به گوش بیننده می‌رسید. او خود را «تجاری» می‌خواند در حالی‌که فیلم‌های او چندان پولساز نبودند و بیشتر در دایره فیلم‌های هنری تعریف می‌شدند. وی از مصاحبه و توجه عمومی دوری می‌گزید و اجازه می‌داد تا خود فیلم‌هایش زبان خودشان باشند. برای او مهم نبود که مردم درباره فیلم‌هایش چه فکر می‌کنند بلکه مهم این بود که آنها فکر کنند. اریک رومر فیلم‌های غیرهالیوودی می‌ساخت و به‌جای اینکه برای ما راه فراری از واقعیت بگشاید بیشتر ما را به روبه‌رو شدن با دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم دعوت می‌کرد. رومر در طول زندگی حرفه‌ای خود به موفقیت‌هایی همچون شیر طلای ونیز (فیلم اشعه سبز، 1986) و شیر طلای یک عمر موفقیت هنری این جشنواره، 2 نامزدی نخل طلای کن، 2 خرس نقره‌ای برلین (پائولین در ساحل، 967 و خانم کلکسیونر،1967) و نامزدی اسکار بهترین فیلمنامه (شبی که من در خانه مود گذراندم، 1969) دست یافت. اریک رومر سرانجام در روز 11 ژانویه امسال بر اثر دلایل نامعلوم در 89 سالگی و در شهر پاریس درگذشت. درباره «اریک رومر»
فیلمساز «تجاری» موج‌نو
حمیدشریفیان: چندی پیش خبر درگذشت یکی از استادان فیلمسازی دنیا ذهن بسیاری از سینمادوستان را به خود مشغول کرد. اریک رومر فرانسوی به‌عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینمای فرانسه به شمار می‌رفت و از این لحاظ باید وی را در کنار نام‌های دیگری همچون فرانسوا تروفو، ژان لوک‌گدار، کلود شابرول و ژاک ریوت قرار داد.
موریس شرر در سال 1920 و در شهر کوچک نانسی در فرانسه متولد شد. وی با نقل مکان به پاریس به معلمی ادبیات پرداخت و در یک روزنامه نیز به نوشتن مشغول شد. او در سال 1946 و تحت نام مستعار گیلبر کوردیه رمانی به نام «الیزابت» را منتشر کرد اما بعدها علاقه او متوجه نقدنویسی شد و با سایر افرادی که ارکان موج نو را تشکیل می‌دادند آشنا شد. در همین زمان بود که شرر نام خود را با الهام از اسامی اریک فون استروهیم (هنرپیشه و کارگردان) و ساکس رومر (نویسنده) به «اریک رومر» تغییر داد.
اما سال 1950 همراه با آغاز ساخت اولین فیلم اریک رومر بود، یعنی همان سالی که او و همکارانی مانند ریوت و گدار نشریه «گزت دو سینما» را بنیان نهادند. اما فعالیت او به‌عنوان یک منتقد در اینجا پایان نیافت و رومر یک سال بعد در مجله «کایه دو سینما» درکنار آندره بازن مشغول فعالیت شد و از سال‌های 1956 تا 1963 به‌عنوان سردبیر این نشریه مشغول به کار بود. رومر در سال 1959 ساخت فیلم‌های بلند را آغاز کرد و تا 10 سال بعد به چهره‌ای شناخته شده تبدیل شد.
اما فیلم‌های این سینماگر دارای مشخصه‌هایی نیز بودند که آنها را حتی از کارهای دیگر کارگردانان موج نو متمایز می‌کرد. کوئنتین تارانتینو در مصاحبه‌ای درباره فیلم‌های رومر می‌گوید: «شما باید یکی از آنها را ببینید و اگر به نوعی از آن خوشتان آمد بعد باید فیلم‌های دیگرش را تماشا کنید. اما اول باید یکی را ببینید تا بفهمید که آیا از آن خوشتان می‌آید یا نه».
دغدغه رومر، طرح (داستان) فیلم‌ها نبود بلکه تفکرات و احساسات شخصیت‌ها برای او اهمیت داشتند. کاراکترها در فیلم‌های وی افرادی هوشمند هستند که غالبا به تمایلات واقعی خود تن درنمی‌دهند. در واقع مقاومت در برابر وسوسه‌ها برای رومر جالب بود و در فیلم‌های او چیزهایی که اتفاق نمی‌افتادند به اندازه چیزهایی که اتفاق می‌افتادند شگفت‌انگیز بود. رومر مسحور تقابل «تقدیر» و «اختیار» بود. تضاد میان گفتار و رفتار این شخصیت‌ها یکی از مهم‌ترین موتورهای محرک داستان فیلم‌های رومر است. او بیشتر به تفکرات می‌نگریست تا کارها و به‌عبارت دیگر ترجیح می‌داد تا به عمل شخصیت‌ها نگاه نکند بلکه فکری که هنگام انجام آن عمل در ذهن آنهاست را هدف قرار دهد. او کلوزآپ را ابزار مصنوعی در سینما قلمداد می‌کرد و بر این باور بود که این تکنیک نمی‌تواند بازتاب نگرش انسان‌ها (در دنیای واقعی) به یکدیگر باشد و سعی می‌کرد که از استفاده از آن دوری کند. رومر همچنین تلاش می‌کرد تا از موسیقی متن یا موسیقی‌ای که منبع آن در صحنه فیلمبرداری نیست استفاده نکند البته در برخی فیلم‌هایش نیز برخلاف این عمل می‌کرد. کاراکتر در فیلم‌های رومر وقت زیادی را صرف رفتن از یک مکان به مکان دیگر می‌کند و بنابر این مدتی را در قطار، در حال راه رفتن، رانندگی و حتی دوچرخه‌سواری می‌گذراند تا به این ترتیب بیننده به این امر توجه داشته باشد که قسمت زیادی از زندگی روزمره ما همین رفتن از جایی به جای دیگر است. همچنین کاراکترها در بسیاری از فیلم‌های او دیالوگ‌های طولانی دارند. اما برخی نیز نقدهایی را به فیلم‌های او وارد کردند. مثلا جین هکمن (بازیگر فیلم رابط فرانسوی) درباره فیلم رومر می‌گوید: «من یک بار فیلمی از رومر دیدم. انگار داشتم به خشک شدن رنگ نگاه می‌کردم.» که این جمله خود تاکیدی بر روند کند فیلم‌های رومر بود.
اما اخلاقیات رومر نیز جالب توجه بود. او از طرفداران محیط زیست محسوب می‌شد که هرگز اتومبیلی را نراند و از تاکسی اجتناب می‌کرد. تلفنی در خانه او نبود. تولید یکی از فیلم‌هایش را برای یک سال به تاخیر انداخت چون فکر می‌کرد برخی صحنه‌های آن باید در کریسمس فیلمبرداری شود. یک بار هم درخواست موسیقی متنی را داد که به سختی در فیلم به گوش بیننده می‌رسید. او خود را «تجاری» می‌خواند در حالی‌که فیلم‌های او چندان پولساز نبودند و بیشتر در دایره فیلم‌های هنری تعریف می‌شدند. وی از مصاحبه و توجه عمومی دوری می‌گزید و اجازه می‌داد تا خود فیلم‌هایش زبان خودشان باشند. برای او مهم نبود که مردم درباره فیلم‌هایش چه فکر می‌کنند بلکه مهم این بود که آنها فکر کنند. اریک رومر فیلم‌های غیرهالیوودی می‌ساخت و به‌جای اینکه برای ما راه فراری از واقعیت بگشاید بیشتر ما را به روبه‌رو شدن با دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم دعوت می‌کرد. رومر در طول زندگی حرفه‌ای خود به موفقیت‌هایی همچون شیر طلای ونیز (فیلم اشعه سبز، 1986) و شیر طلای یک عمر موفقیت هنری این جشنواره، 2 نامزدی نخل طلای کن، 2 خرس نقره‌ای برلین (پائولین در ساحل، 967 و خانم کلکسیونر،1967) و نامزدی اسکار بهترین فیلمنامه (شبی که من در خانه مود گذراندم، 1969) دست یافت. اریک رومر سرانجام در روز 11 ژانویه امسال بر اثر دلایل نامعلوم در 89 سالگی و در شهر پاریس درگذشت. ارسال نظر
پربیننده