آزاده صالحی
با توجه به اینکه امسال دبیری دومین جشنواره تجسمی فجر را برعهده داشتید، چند سوال هم در این ارتباط از شما دارم. امسال برخلاف سال گذشته 3 رشته نگارگری، سفال و سرامیک و خوشنویسی به جشنواره اضافه شده‌اند. ضمن اینکه در این باره توضیح می‌دهید، درباره کیفیت آثار امسال نیز صحبت کنید.
ببینید! در نخستین جشنواره، زمان اندکی در اختیار دبیرخانه برای انتشار فراخوان بود؛ بیش از این هم نمی‌شد انتظاری داشت، زیرا جشنواره نو پا بود و قدم‌های ابتدایی خود را برمی‌داشت. در واقع همه چیز در مرحله آزمون و خطا بود. پس رشته‌هایی چون نقاشی، گرافیک، مجسمه‌سازی و عکاسی در این جشنواره گنجانده شدند. سال جاری که دومین دوره را برگزار کردیم تصمیم گرفتیم 3 رشته‌ای که شما هم به آن اشاره کردید را به جشنواره اضافه کنیم. در واقع شورای سیاستگذاری قصد داشت با اضافه کردن این رشته‌ها به جشنواره آن را در قالب كامل‌تری برگزار کند.
مثل اینکه قرار بود تصویرگری در بین این رشته‌ها باشد که انجام این کار محقق نشد.
بله به دلایلی این رشته در جشنواره در نظر گرفته نشد. در عین حال چون در سال جاری دوسالانه گرافیک جهان اسلام را برگزار کرده بودیم، تصمیم داشتیم آن را از بخش جشنواره کنار بگذاریم. به این ترتیب رشته‌هایی چون نقاشی، مجسمه‌سازی، نگارگری، عکاسی، سفال و سرامیک را در جشنواره امسال مشاهده می‌کنید. البته من پیشنهادی درباره اضافه شدن تصویرسازی به جشنواره امسال را هم داده بودم اما به دلیل اینکه تکلیف این رشته هنوز مشخص نیست و بین معاونت فرهنگی و هنری سرگردان است، این امر میسر نشد.
البته مدتی پیش آقای محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرده بودند که تصویرسازی به این حوزه تعلق نمی‌گیرد.
به هرحال این رشته فعلا در بینابینی قرار گرفته است. آنچه گفتم خلاصه‌ای است از آنچه بود و آنچه هست. درباره کیفیت هم که سوال کردید باید بگویم ما به لحاظ کمی و کیفی در قیاس با سال گذشته در حیطه آثار و شرکت‌کنندگان 50 درصد رشد داشته‌ایم. در عین حال معتقدم باید درباره کیفیت آثار از مخاطبان نظرسنجی شود.
به نظر شما از بین رشته‌هایی که نام بردید کدام شاخه در جشنواره امسال عملکرد موفق‌تری داشته است؟
به نظر می‌رسد شاخه کاریکاتور به این خاطر که در بخش بین‌المللی قرار دارد، شاخص‌تر از دیگر رشته‌ها عمل کرده است. به طوری که می‌دانید امسال 79 کشور در بخش کاریکاتور ما حضور داشته‌اند. به جرات می‌توان گفت آثار کاریکاتوری که هنرمندان ما ارائه داده‌اند به مراتب قوی‌تر است. زمینه تعامل کاریکاتور با کشورهای دیگر فراهم‌تر از بقیه رشته‌های تجسمی بوده است.
آقای میرهاشمی! جشنواره هنرهای تجسمی فجر عنوان بین‌المللی و فرامرزی را یدک می‌کشد. با این حال ما فقط شاهد بروز و ظهور آثار بین‌المللی در عرصه کاریکاتور بوده‌ایم. سوال اینجاست؛ آیا رشته‌های دیگر از این قابلیت برخوردار نبوده‌اند؟
مساله اینجاست که ما فقط بخش کاریکاتور را به شکل بین‌المللی اعلام کرده بودیم. متاسفانه جشنواره هنرهای تجسمی فجر با تاخیر 26 ساله برگزار شده است، یعنی در قیاس با هنرهای دیگر دیر عمل کرده است. روی این اصل باید برای بین‌المللی شدن به خودمان زمان بدهیم تا بتوانیم از این مساله سربلند بیرون بیاییم. در واقع حساب شده قدم برداشتن در این مسیر موجب می‌شود بازخوردها و ارزیابی‌هایی که نسبت به آثار ما در هر رشته‌ای می‌شود، مثبت باشد. من اطمینان دارم بخش‌های بین‌المللی جشنواره در سال‌های آتی افزون خواهد شد. البته این را هم باید بپذیریم که بین ما و کشورهای دیگر به لحاظ برپایی جشنواره، تفاوت‌هایی وجود دارد. تصور من این است كه امروز 2 حوزه عکاسی و گرافیک هم می‌توانند در ابعاد بین‌المللی به معرض نمایش گذاشته شوند، اما درباره دیگر رشته‌ها جای نگرانی وجود دارد به همین دلیل است که می‌گویم ما برای بین‌المللی کردن رشته‌هایمان حتما نیازمند مطالعه و مقدمه هستیم.
در جریان برگزاری جشنواره امسال، ایمانی‌خوشخو به تخصیص بودجه خرید آثار هنری از سوی مجلس اشاره کرد. فکر می‌کنید اگر این امر محقق شود و چنین بودجه‌ای دراختیار حیطه هنرهای تجسمی قرار گیرد چقدر می‌تواند در بهبود روند آثار جشنواره‌ای ما تاثیر داشته باشد؟
بی‌تردید جشنواره‌ها را می‌توان انعکاس تولید آثار قلمداد کرد. من بر این اعتقاد هستم نفس تخصیص بودجه خرید آثار هنری می‌تواند در از بین بردن پاره‌ای از دغدغه‌های هنرمندان نقش داشته باشد و از سوی دیگر در ارتقای سطح کیفی آثار موثر واقع شود. در حقیقت با این کار سلایق جامعه تغییر می‌یابد و سواد بصری بالا می‌رود. منتها باید در این راستا انگیزه ایجاد شود. نباید بگذاریم هنرمند به خاطر فقدان سامان اقتصادی گرفتار روزمرگی و دغدغه شود. باید بودجه‌ای که در این راستا تخصیص داده می‌شود، الزام‌آور باشد، یعنی بودجه‌های عمرانی ملزم به خرید آثار هنری باشند.
درباره سطح کیفی عکس‌های عرضه شده در جشنواره امسال بگویید.
همان طور که می‌دانید، موضوع امسال جشنواره در بخش عکس اقوام ایرانی بود و طبعا این موضوع در حوزه مستند طبقه‌بندی می‌شود. این طور به نظر می‌رسد که عکاسان ما توانسته‌اند در این حوزه موفق‌تر عمل کنند. هرچند اگر بخواهم آثار عکاسان جشنواره را با آثاری که در یازدهمین دوسالانه عکس ارائه شد مقایسه کنم، دشوار است اما در مجموع آثار خوب و قابل توجهی امسال در معرض نمایش گذاشته شده است.
فکر نمی‌کنید دوپاره شدن جشنواره امسال به بطن آن ضربه وارد کرده است به طوری که بخشی از آثار در موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درآمده و بخشی دیگر در فرهنگسرای نیاوران.
واقعیت این است تا زمانی که کاری شروع نشده باشد، خلأ‌های آن دیده نمی‌شود. وقتی ما به برگزاری جشنواره پرداختیم تازه متوجه شدیم در این راستا با چه مشکلاتی مواجه هستیم که البته یکی از حسن‌های جشنواره شناخت همین کمبودهاست. به خاطر دارم در حوزه تئاتر ما همیشه از نداشتن یک سالن مناسب یا بهتر بگویم سالن‌های متعدد رنج برده‌ایم. در عرصه تجسمی هم همین طور است. ما هرگز از مکان‌های استاندارد برای برگزاری و نمایش آثارمان برخوردار نبوده‌ایم بنابراین مگر موزه هنرهای معاصر چقدر گنجایش دارد که این همه آثار را در آن نمایش دهیم؟! مسلما نیازمند سالن‌های بهتر و وسیع‌تر هستیم. ضمن اینکه اگر آثار امسال را در 2 مکان به معرض نمایش گذاشته‌ایم به این مساله واقف هستیم که این سالن‌ها نیز آن طور که باید از کیفیت و فضای استاندارد برخوردار نیستند. درحالی که اگر تمهیدی اندیشیده شود و سالن‌های استانداردی به نمایش آثار اختصاص داده شود در دیدگاه مخاطبان نیز تاثیر بسزایی خواهد داشت.
آقای میرهاشمی! چون در ایام سالروز پیروزی انقلاب گفت‌وگوی ما با شما میسر شده است اگر ممکن است درباره خاطراتتان از سال‌های انقلاب و همین طور دفاع مقدس بگویید.
واقعیت این است که دیگر حرف زدن درباره جنگ ساده نیست، یعنی تا کسی بخواهد در این باره صحبت کند یا حالت شعاری پیدا می‌کند یا کلیشه می‌شود. از همه مهم‌تر اینکه متاسفانه ما طی سال‌های اخیر به جنگ، جناحی نگاه کرده‌ایم. روی این اصل، این روزها صحبت کردن درباره جنگ جرات زیادی می‌خواهد چون کسی که دراین باره صحبت می‌کند. باید بداند مورد خیلی از پیش‌داوری‌ها واقع می‌شود. یا ممکن است به سمت و سوهای مختلفی منتسب شود. درحالی که واقعا این نوع نگرش اشتباه است، زیرا جنگ 8 ساله برای تک‌تک ملت ایران به مثابه بخش عظیمی از تاریخ به شمار می‌رود. خود من به شخصه جهش عکاسی را مدیون جنگ هستم.
یعنی به لحاظ مضامین در عکاسی وامدار جنگ هستید؟
بله. در عین حال این را هم اضافه کنم که انجمن عکاسان دفاع مقدس در گردآوری و تثبیت عکس‌های جنگ نقش موثری طی این سال‌ها ایفا کرده است، زیرا اگر انجمن نبود، جمع‌آوری این عکس‌ها امکان‌پذیر نبود. شما نگاه کنید پیشکسوتان عکاسی انقلاب از بین ما می‌روند. نمونه آن زنده‌یاد بهمن جلالی بود یا عزیزانی که درحال حاضر اسیر تخت هستند مثل آقای پرتوی یا خیلی‌های دیگر که ثبت لحظات جنگ را مدیون عکس‌های آنها هستیم. انجمن تا حدود زیادی موفق شد از نابودی این عکس‌ها جلوگیری کند.
حالا که صحبت به اینجا کشیده شد کمی هم درباره آرشیو عکس‌های انقلاب صحبت کنیم که در قیاس با عکس‌های جنگ در انزوای بیشتری قرار دارد یا به لحاظ کمیت در اقلیت است. به نظر شما نگهداری از این آثار باید امروز در خدمت کدام ارگان باشد؟ با توجه به اینکه بیشتر عکس‌های انقلاب رنگی بوده و درحال حاضر و با مرور زمان رنگ این عکس‌ها در حال تغییر است. آیا انجمن عکاسان دفاع مقدس فکری برای بازسازی این عکس‌ها انجام داده است؟
اجازه بدهید اول به شکافتن بیشتر این بحث بپردازیم یعنی اینکه عکس چیست و اساسا قصد دارد چه موضوعی را به ذهن‌ها منتقل سازد یا چه مواردی را به خاطر مردم بیاورد. بی‌تردید عکس از دیرباز تاکنون از اهمیت تاریخی بالایی برخوردار است. خود ما هم وقتی مطلبی راجع به گذشته می‌شنویم تمایل داریم تصویری هم مشاهده کنیم. قابل انکار هم نیست اما باید دید خود عکس روی چه بیس و پایه‌ای سوار است. واقعیت این است که عکس‌ها از گذشته تا امروز بر دوش مواد شیمیایی سوار بوده است. البته فکر نکنید چون دیجیتال به عکاسی ما وارد شده، باقی عکس‌ها از این آسیب در امان هستند، نه؛ عکس‌های فعلی هم از این بار شیمیایی برخوردار است. نکته جالب این است که عکس‌های زمان انقلاب بیشتر سیاه و سفید بوده‌اند و عکس‌های جنگ رنگی هستند. اما مساله این است که عکس‌های رنگی ما تماما رو به بی‌رنگی رفته است. اغلب عکس‌های دهه‌های گذشته که مربوط به جنگ و انقلاب بوده‌اند دستخوش آسیب و فرسایش شده‌اند. دلیل هم این است که در زمان‌های گذشته ما در بحران جنگ تحریم شدیم و از نگاتیوهای خوبی برای عکس‌هایمان استفاده نکردیم. به نظر می‌رسد باید خیلی زودتر از اینها در راستای احیای عکس‌های انقلاب و جنگ تلاش صورت می‌گرفت.
حالا سوال اینجاست که به طور مشخص چه کسانی و در چه ارگانی باید این تلاش را انجام دهند؟
در این راستا 2 گروه هستند؛ یک گروه عکاسانی که تمایل به بازسازی این عکس‌ها دارند، اما هزینه و انگیزه آن را ندارند و دسته دوم کسانی هستند که در ارگان‌هایی مثل موسسات کیهان و اطلاعات و خبرگزاری ایرنا (جمهوری اسلامی) فعالیت می‌کنند. به نظرم این گروه می‌توانند در این زمینه فعالیت‌های خوبی انجام دهند. چه بسا در حال حاضر بعد از انجام پاره‌ای بحث‌ها در انجمن عکاسان دفاع مقدس، ایرنا کار تبدیل این عکس‌ها را در دست گرفته است.
کیهان و اطلاعات چطور؟
قرار بود در این موسسات نیز فعالیت‌هایی از این دست شکل گیرد، اما درکیهان متوقف شد. صدا و سیما هم تا امروز هیچ کاری انجام نداده است. در دیگر موسسات هم کارهایی در حد رفع نیازهای کوتاه‌مدت انجام شده است اما اگر بگوییم فعالیت‌های دیگر نهادها به جز ایرنا اساسی بوده باید بگویم نه دیگر نهادها کار اصولی انجام نداده‌اند. این بی‌توجهی در حالی اتفاق می‌افتد که در حال حاضر مواد شیمیایی بسیاری از نگاتیوها در آستانه نابودی است. مسلما باید ترتیبی داده شود تا آرشیوی از این عکس‌ها انجام و تحویل سازمان اسناد ملی شود.
آیا این ارگان تا امروز علاقه‌ای به نگهداری یا مشارکت در بازسازی عکس‌های انقلاب و جنگ نشان داده است؟
اگر هم نشان داده تاکنون قدمی در این راستا برداشته نشده است. تصور من در این زمینه همیشه بر این بوده تا زمانی که در این حوزه، پژوهش و کنکاش و عزم ملی به وجود نیاید، کاری از پیش نخواهد رفت.
خود شما به عنوان کسی که سرپرستی نهادی نیمه‌دولتی مانند انجمن عکاسان دفاع مقدس را برعهده دارد ترجیح می‌دهید این آثار نزد چه کسانی باشد؛ پایگاه‌های دولتی یا ارگان‌هایی مثل خود انجمن؟
نظر من این است که ضرورت دارد در این ارتباط سازمانی تاسیس شود که قدر بداند. ضمن اینکه فعالیتی که آنها انجام می‌دهند دارای خروجی‌های صحیحی هم باشد. حقیقت این است که این کار تاریخ تصویری 70 ساله ما را حفظ می‌کند. فقط باید برای به انجام رساندن این کار زمان گذاشت و پژوهش‌های بنیادی انجام داد.
اگر مایل هستید و این مساله خصوصی نیست درباره کمیت عکس‌های انقلاب در آرشیو انجمن عکاسان دفاع مقدس بگویید.
انجمن عکاسان دفاع مقدس به شکل جدی از سال 1381 فعالیت خود را آغاز کرد، یعنی دقیقا 24 سال از پیروزی انقلاب و 14 سال از پایان جنگ 8 ساله گذشته بود که انجمن تاسیس شد. پایه‌گذار این انجمن نیز عکاسانی بودند که می‌خواستند عکس‌هایشان حفظ شود. بنیاد روایت فتح هم حمایت جدی از این مساله به عمل آورد و انجمن پایگاه خوبی پیدا کرد. این طور به نظر می‌رسد که آرشیو عکس‌های انقلاب با تعریف و مشخصه‌هایی که دارد باید نزد صاحبان اصلی خود نگهداری شود.
با این تفاوت که انجمن عکاسان دفاع مقدس به مثابه حلقه مفقوده در این میان به شمار می‌رود.
بله، این تعبیر درستی است. به این دلیل که اگر همین حالا هم کارهای مقدماتی و اساسی در زمینه بازسازی عکس‌های جنگ و انقلاب در ایرنا انجام می‌شود، تماما به خاطر بحث‌هایی است که در انجمن می‌شده است. ضمن اینکه آثاری که امروز در زمینه جنگ باقی مانده آثاری پراکنده است و منسجم کردن آنها زمان زیادی می‌طلبد. با این حال ما به عنوان قدم‌های زیربنایی این کار را کرده‌ایم. به عنوان مثال عکس‌های محمد صیاد را در انجمن جمع‌آوری و کدگذاری کرده‌ایم و دوباره به او بازگردانده‌ایم، یعنی هر کسی اگر بخواهد می‌تواند عکسی که ایشان از روزهای جنگ و انقلاب انداخته‌اند را در انجمن انتخاب کند، اما برای خرید یا گرفتن عکس باید به خود عکاس مراجعه کند. اما نکته اینجاست که بیشتر عکاسان جنگ مایل هستند آثارشان در انجمن نگهداری شود. با سيدعباس میرهاشمی،دبیر دومین جشنواره هنرهای تجسمی فجر و مدیرعامل انجمن عکاسان دفاع مقدس
26 سال تأخیر داشته‌ایم
سيد عباس میرهاشمی که عضو هیات مدیره و مدیرعامل انجمن عکاسان دفاع مقدس است، در حال حاضر دبیری دومین جشنواره هنرهای تجسمی فجر را برعهده دارد. او پیش از این طی سال‌های اخیر، عضو شورای ارزیابی مدارک معادل هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدرس دانشگاه هنر و الزهرا(س)، دبیر نخستین دوسالانه عکس جهان اسلام، عضو هیات موسس انجمن ملی عکاسان ایران و... نیز بوده است. گفت‌وگوی ما با او در حياط دبیرخانه دوسالانه‌ها و جشنواره‌های تجسمی صورت گرفت. آنچه در پی می‌آید، گفت‌وشنودهایی پیرامون وضع کیفی و کمی دومین جشن
آزاده صالحی
با توجه به اینکه امسال دبیری دومین جشنواره تجسمی فجر را برعهده داشتید، چند سوال هم در این ارتباط از شما دارم. امسال برخلاف سال گذشته 3 رشته نگارگری، سفال و سرامیک و خوشنویسی به جشنواره اضافه شده‌اند. ضمن اینکه در این باره توضیح می‌دهید، درباره کیفیت آثار امسال نیز صحبت کنید.
ببینید! در نخستین جشنواره، زمان اندکی در اختیار دبیرخانه برای انتشار فراخوان بود؛ بیش از این هم نمی‌شد انتظاری داشت، زیرا جشنواره نو پا بود و قدم‌های ابتدایی خود را برمی‌داشت. در واقع همه چیز در مرحله آزمون و خطا بود. پس رشته‌هایی چون نقاشی، گرافیک، مجسمه‌سازی و عکاسی در این جشنواره گنجانده شدند. سال جاری که دومین دوره را برگزار کردیم تصمیم گرفتیم 3 رشته‌ای که شما هم به آن اشاره کردید را به جشنواره اضافه کنیم. در واقع شورای سیاستگذاری قصد داشت با اضافه کردن این رشته‌ها به جشنواره آن را در قالب كامل‌تری برگزار کند.
مثل اینکه قرار بود تصویرگری در بین این رشته‌ها باشد که انجام این کار محقق نشد.
بله به دلایلی این رشته در جشنواره در نظر گرفته نشد. در عین حال چون در سال جاری دوسالانه گرافیک جهان اسلام را برگزار کرده بودیم، تصمیم داشتیم آن را از بخش جشنواره کنار بگذاریم. به این ترتیب رشته‌هایی چون نقاشی، مجسمه‌سازی، نگارگری، عکاسی، سفال و سرامیک را در جشنواره امسال مشاهده می‌کنید. البته من پیشنهادی درباره اضافه شدن تصویرسازی به جشنواره امسال را هم داده بودم اما به دلیل اینکه تکلیف این رشته هنوز مشخص نیست و بین معاونت فرهنگی و هنری سرگردان است، این امر میسر نشد.
البته مدتی پیش آقای محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرده بودند که تصویرسازی به این حوزه تعلق نمی‌گیرد.
به هرحال این رشته فعلا در بینابینی قرار گرفته است. آنچه گفتم خلاصه‌ای است از آنچه بود و آنچه هست. درباره کیفیت هم که سوال کردید باید بگویم ما به لحاظ کمی و کیفی در قیاس با سال گذشته در حیطه آثار و شرکت‌کنندگان 50 درصد رشد داشته‌ایم. در عین حال معتقدم باید درباره کیفیت آثار از مخاطبان نظرسنجی شود.
به نظر شما از بین رشته‌هایی که نام بردید کدام شاخه در جشنواره امسال عملکرد موفق‌تری داشته است؟
به نظر می‌رسد شاخه کاریکاتور به این خاطر که در بخش بین‌المللی قرار دارد، شاخص‌تر از دیگر رشته‌ها عمل کرده است. به طوری که می‌دانید امسال 79 کشور در بخش کاریکاتور ما حضور داشته‌اند. به جرات می‌توان گفت آثار کاریکاتوری که هنرمندان ما ارائه داده‌اند به مراتب قوی‌تر است. زمینه تعامل کاریکاتور با کشورهای دیگر فراهم‌تر از بقیه رشته‌های تجسمی بوده است.
آقای میرهاشمی! جشنواره هنرهای تجسمی فجر عنوان بین‌المللی و فرامرزی را یدک می‌کشد. با این حال ما فقط شاهد بروز و ظهور آثار بین‌المللی در عرصه کاریکاتور بوده‌ایم. سوال اینجاست؛ آیا رشته‌های دیگر از این قابلیت برخوردار نبوده‌اند؟
مساله اینجاست که ما فقط بخش کاریکاتور را به شکل بین‌المللی اعلام کرده بودیم. متاسفانه جشنواره هنرهای تجسمی فجر با تاخیر 26 ساله برگزار شده است، یعنی در قیاس با هنرهای دیگر دیر عمل کرده است. روی این اصل باید برای بین‌المللی شدن به خودمان زمان بدهیم تا بتوانیم از این مساله سربلند بیرون بیاییم. در واقع حساب شده قدم برداشتن در این مسیر موجب می‌شود بازخوردها و ارزیابی‌هایی که نسبت به آثار ما در هر رشته‌ای می‌شود، مثبت باشد. من اطمینان دارم بخش‌های بین‌المللی جشنواره در سال‌های آتی افزون خواهد شد. البته این را هم باید بپذیریم که بین ما و کشورهای دیگر به لحاظ برپایی جشنواره، تفاوت‌هایی وجود دارد. تصور من این است كه امروز 2 حوزه عکاسی و گرافیک هم می‌توانند در ابعاد بین‌المللی به معرض نمایش گذاشته شوند، اما درباره دیگر رشته‌ها جای نگرانی وجود دارد به همین دلیل است که می‌گویم ما برای بین‌المللی کردن رشته‌هایمان حتما نیازمند مطالعه و مقدمه هستیم.
در جریان برگزاری جشنواره امسال، ایمانی‌خوشخو به تخصیص بودجه خرید آثار هنری از سوی مجلس اشاره کرد. فکر می‌کنید اگر این امر محقق شود و چنین بودجه‌ای دراختیار حیطه هنرهای تجسمی قرار گیرد چقدر می‌تواند در بهبود روند آثار جشنواره‌ای ما تاثیر داشته باشد؟
بی‌تردید جشنواره‌ها را می‌توان انعکاس تولید آثار قلمداد کرد. من بر این اعتقاد هستم نفس تخصیص بودجه خرید آثار هنری می‌تواند در از بین بردن پاره‌ای از دغدغه‌های هنرمندان نقش داشته باشد و از سوی دیگر در ارتقای سطح کیفی آثار موثر واقع شود. در حقیقت با این کار سلایق جامعه تغییر می‌یابد و سواد بصری بالا می‌رود. منتها باید در این راستا انگیزه ایجاد شود. نباید بگذاریم هنرمند به خاطر فقدان سامان اقتصادی گرفتار روزمرگی و دغدغه شود. باید بودجه‌ای که در این راستا تخصیص داده می‌شود، الزام‌آور باشد، یعنی بودجه‌های عمرانی ملزم به خرید آثار هنری باشند.
درباره سطح کیفی عکس‌های عرضه شده در جشنواره امسال بگویید.
همان طور که می‌دانید، موضوع امسال جشنواره در بخش عکس اقوام ایرانی بود و طبعا این موضوع در حوزه مستند طبقه‌بندی می‌شود. این طور به نظر می‌رسد که عکاسان ما توانسته‌اند در این حوزه موفق‌تر عمل کنند. هرچند اگر بخواهم آثار عکاسان جشنواره را با آثاری که در یازدهمین دوسالانه عکس ارائه شد مقایسه کنم، دشوار است اما در مجموع آثار خوب و قابل توجهی امسال در معرض نمایش گذاشته شده است.
فکر نمی‌کنید دوپاره شدن جشنواره امسال به بطن آن ضربه وارد کرده است به طوری که بخشی از آثار در موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش درآمده و بخشی دیگر در فرهنگسرای نیاوران.
واقعیت این است تا زمانی که کاری شروع نشده باشد، خلأ‌های آن دیده نمی‌شود. وقتی ما به برگزاری جشنواره پرداختیم تازه متوجه شدیم در این راستا با چه مشکلاتی مواجه هستیم که البته یکی از حسن‌های جشنواره شناخت همین کمبودهاست. به خاطر دارم در حوزه تئاتر ما همیشه از نداشتن یک سالن مناسب یا بهتر بگویم سالن‌های متعدد رنج برده‌ایم. در عرصه تجسمی هم همین طور است. ما هرگز از مکان‌های استاندارد برای برگزاری و نمایش آثارمان برخوردار نبوده‌ایم بنابراین مگر موزه هنرهای معاصر چقدر گنجایش دارد که این همه آثار را در آن نمایش دهیم؟! مسلما نیازمند سالن‌های بهتر و وسیع‌تر هستیم. ضمن اینکه اگر آثار امسال را در 2 مکان به معرض نمایش گذاشته‌ایم به این مساله واقف هستیم که این سالن‌ها نیز آن طور که باید از کیفیت و فضای استاندارد برخوردار نیستند. درحالی که اگر تمهیدی اندیشیده شود و سالن‌های استانداردی به نمایش آثار اختصاص داده شود در دیدگاه مخاطبان نیز تاثیر بسزایی خواهد داشت.
آقای میرهاشمی! چون در ایام سالروز پیروزی انقلاب گفت‌وگوی ما با شما میسر شده است اگر ممکن است درباره خاطراتتان از سال‌های انقلاب و همین طور دفاع مقدس بگویید.
واقعیت این است که دیگر حرف زدن درباره جنگ ساده نیست، یعنی تا کسی بخواهد در این باره صحبت کند یا حالت شعاری پیدا می‌کند یا کلیشه می‌شود. از همه مهم‌تر اینکه متاسفانه ما طی سال‌های اخیر به جنگ، جناحی نگاه کرده‌ایم. روی این اصل، این روزها صحبت کردن درباره جنگ جرات زیادی می‌خواهد چون کسی که دراین باره صحبت می‌کند. باید بداند مورد خیلی از پیش‌داوری‌ها واقع می‌شود. یا ممکن است به سمت و سوهای مختلفی منتسب شود. درحالی که واقعا این نوع نگرش اشتباه است، زیرا جنگ 8 ساله برای تک‌تک ملت ایران به مثابه بخش عظیمی از تاریخ به شمار می‌رود. خود من به شخصه جهش عکاسی را مدیون جنگ هستم.
یعنی به لحاظ مضامین در عکاسی وامدار جنگ هستید؟
بله. در عین حال این را هم اضافه کنم که انجمن عکاسان دفاع مقدس در گردآوری و تثبیت عکس‌های جنگ نقش موثری طی این سال‌ها ایفا کرده است، زیرا اگر انجمن نبود، جمع‌آوری این عکس‌ها امکان‌پذیر نبود. شما نگاه کنید پیشکسوتان عکاسی انقلاب از بین ما می‌روند. نمونه آن زنده‌یاد بهمن جلالی بود یا عزیزانی که درحال حاضر اسیر تخت هستند مثل آقای پرتوی یا خیلی‌های دیگر که ثبت لحظات جنگ را مدیون عکس‌های آنها هستیم. انجمن تا حدود زیادی موفق شد از نابودی این عکس‌ها جلوگیری کند.
حالا که صحبت به اینجا کشیده شد کمی هم درباره آرشیو عکس‌های انقلاب صحبت کنیم که در قیاس با عکس‌های جنگ در انزوای بیشتری قرار دارد یا به لحاظ کمیت در اقلیت است. به نظر شما نگهداری از این آثار باید امروز در خدمت کدام ارگان باشد؟ با توجه به اینکه بیشتر عکس‌های انقلاب رنگی بوده و درحال حاضر و با مرور زمان رنگ این عکس‌ها در حال تغییر است. آیا انجمن عکاسان دفاع مقدس فکری برای بازسازی این عکس‌ها انجام داده است؟
اجازه بدهید اول به شکافتن بیشتر این بحث بپردازیم یعنی اینکه عکس چیست و اساسا قصد دارد چه موضوعی را به ذهن‌ها منتقل سازد یا چه مواردی را به خاطر مردم بیاورد. بی‌تردید عکس از دیرباز تاکنون از اهمیت تاریخی بالایی برخوردار است. خود ما هم وقتی مطلبی راجع به گذشته می‌شنویم تمایل داریم تصویری هم مشاهده کنیم. قابل انکار هم نیست اما باید دید خود عکس روی چه بیس و پایه‌ای سوار است. واقعیت این است که عکس‌ها از گذشته تا امروز بر دوش مواد شیمیایی سوار بوده است. البته فکر نکنید چون دیجیتال به عکاسی ما وارد شده، باقی عکس‌ها از این آسیب در امان هستند، نه؛ عکس‌های فعلی هم از این بار شیمیایی برخوردار است. نکته جالب این است که عکس‌های زمان انقلاب بیشتر سیاه و سفید بوده‌اند و عکس‌های جنگ رنگی هستند. اما مساله این است که عکس‌های رنگی ما تماما رو به بی‌رنگی رفته است. اغلب عکس‌های دهه‌های گذشته که مربوط به جنگ و انقلاب بوده‌اند دستخوش آسیب و فرسایش شده‌اند. دلیل هم این است که در زمان‌های گذشته ما در بحران جنگ تحریم شدیم و از نگاتیوهای خوبی برای عکس‌هایمان استفاده نکردیم. به نظر می‌رسد باید خیلی زودتر از اینها در راستای احیای عکس‌های انقلاب و جنگ تلاش صورت می‌گرفت.
حالا سوال اینجاست که به طور مشخص چه کسانی و در چه ارگانی باید این تلاش را انجام دهند؟
در این راستا 2 گروه هستند؛ یک گروه عکاسانی که تمایل به بازسازی این عکس‌ها دارند، اما هزینه و انگیزه آن را ندارند و دسته دوم کسانی هستند که در ارگان‌هایی مثل موسسات کیهان و اطلاعات و خبرگزاری ایرنا (جمهوری اسلامی) فعالیت می‌کنند. به نظرم این گروه می‌توانند در این زمینه فعالیت‌های خوبی انجام دهند. چه بسا در حال حاضر بعد از انجام پاره‌ای بحث‌ها در انجمن عکاسان دفاع مقدس، ایرنا کار تبدیل این عکس‌ها را در دست گرفته است.
کیهان و اطلاعات چطور؟
قرار بود در این موسسات نیز فعالیت‌هایی از این دست شکل گیرد، اما درکیهان متوقف شد. صدا و سیما هم تا امروز هیچ کاری انجام نداده است. در دیگر موسسات هم کارهایی در حد رفع نیازهای کوتاه‌مدت انجام شده است اما اگر بگوییم فعالیت‌های دیگر نهادها به جز ایرنا اساسی بوده باید بگویم نه دیگر نهادها کار اصولی انجام نداده‌اند. این بی‌توجهی در حالی اتفاق می‌افتد که در حال حاضر مواد شیمیایی بسیاری از نگاتیوها در آستانه نابودی است. مسلما باید ترتیبی داده شود تا آرشیوی از این عکس‌ها انجام و تحویل سازمان اسناد ملی شود.
آیا این ارگان تا امروز علاقه‌ای به نگهداری یا مشارکت در بازسازی عکس‌های انقلاب و جنگ نشان داده است؟
اگر هم نشان داده تاکنون قدمی در این راستا برداشته نشده است. تصور من در این زمینه همیشه بر این بوده تا زمانی که در این حوزه، پژوهش و کنکاش و عزم ملی به وجود نیاید، کاری از پیش نخواهد رفت.
خود شما به عنوان کسی که سرپرستی نهادی نیمه‌دولتی مانند انجمن عکاسان دفاع مقدس را برعهده دارد ترجیح می‌دهید این آثار نزد چه کسانی باشد؛ پایگاه‌های دولتی یا ارگان‌هایی مثل خود انجمن؟
نظر من این است که ضرورت دارد در این ارتباط سازمانی تاسیس شود که قدر بداند. ضمن اینکه فعالیتی که آنها انجام می‌دهند دارای خروجی‌های صحیحی هم باشد. حقیقت این است که این کار تاریخ تصویری 70 ساله ما را حفظ می‌کند. فقط باید برای به انجام رساندن این کار زمان گذاشت و پژوهش‌های بنیادی انجام داد.
اگر مایل هستید و این مساله خصوصی نیست درباره کمیت عکس‌های انقلاب در آرشیو انجمن عکاسان دفاع مقدس بگویید.
انجمن عکاسان دفاع مقدس به شکل جدی از سال 1381 فعالیت خود را آغاز کرد، یعنی دقیقا 24 سال از پیروزی انقلاب و 14 سال از پایان جنگ 8 ساله گذشته بود که انجمن تاسیس شد. پایه‌گذار این انجمن نیز عکاسانی بودند که می‌خواستند عکس‌هایشان حفظ شود. بنیاد روایت فتح هم حمایت جدی از این مساله به عمل آورد و انجمن پایگاه خوبی پیدا کرد. این طور به نظر می‌رسد که آرشیو عکس‌های انقلاب با تعریف و مشخصه‌هایی که دارد باید نزد صاحبان اصلی خود نگهداری شود.
با این تفاوت که انجمن عکاسان دفاع مقدس به مثابه حلقه مفقوده در این میان به شمار می‌رود.
بله، این تعبیر درستی است. به این دلیل که اگر همین حالا هم کارهای مقدماتی و اساسی در زمینه بازسازی عکس‌های جنگ و انقلاب در ایرنا انجام می‌شود، تماما به خاطر بحث‌هایی است که در انجمن می‌شده است. ضمن اینکه آثاری که امروز در زمینه جنگ باقی مانده آثاری پراکنده است و منسجم کردن آنها زمان زیادی می‌طلبد. با این حال ما به عنوان قدم‌های زیربنایی این کار را کرده‌ایم. به عنوان مثال عکس‌های محمد صیاد را در انجمن جمع‌آوری و کدگذاری کرده‌ایم و دوباره به او بازگردانده‌ایم، یعنی هر کسی اگر بخواهد می‌تواند عکسی که ایشان از روزهای جنگ و انقلاب انداخته‌اند را در انجمن انتخاب کند، اما برای خرید یا گرفتن عکس باید به خود عکاس مراجعه کند. اما نکته اینجاست که بیشتر عکاسان جنگ مایل هستند آثارشان در انجمن نگهداری شود. ارسال نظر
پربیننده