علی اصغر صفری فرد
نکته اول: روی (zinc) جزو 15 عنصر معدنی ضروری است که بدن ما در تمام دوران زندگی به آن نیاز دارد. این عنصر نقش مهمی در ساختمان بیش از 300 آنزیم داشته و کمبود آن اختلالات متعددی در متابولیسم و عملکرد اعضای بدن ایجاد می‌کند. بافت‌هایی که سرعت تقسیم سلولی و ترمیم آنها زیاد است از جمله سیستم ایمنی و دستگاه گوارش در مقایسه با دیگر بافت‌ها بیشتر تحت تاثیر کمبود روی قرار می‌گیرند.
نکته دوم: مقدار روی بدن یک تا 4 گرم (به‌طور متوسط 2/2 گرم) بوده و بخش اعظم آن در عضلات، استخوان‌ها، چشم، لوزالمعده، کبد و پوست تجمع یافته است. این عنصر در تولید مثل، نمو عصبی، افزایش ضریب هوشی و مقاومت بدن در برابر ابتلا به بیماری‌ها موثر بوده و موجب کاهش عفونت‌های معمول دوران کودکی مانند اسهال و ذات الریه میشود. همچنین روی از ضایعات پوستی، اگزما و عارضه‌های دیگر پوستی جلوگیری می‌کند و بیماران با چنین ضایعاتی با خوردن سولفات روی و استعمال پماد‌های جلدی روی، درمان می‌شوند.
نکته سوم: فلز روی در افزایش سطح سیستم مقاومت بدن و نیز کارکرد صحیح دستگاه ایمنی نقش مهمی را به عهده دارد. روی، عوامل و فلزات سمی توکسیک وارد شده به بدن را جذب و خنثی می‌کند. به طور مثال در شهر‌های آلوده که مرتباً سرب و دیگر فلزات سنگین به بدن وارد میشود، وجود مقادیر کافی روی، مانع از اثرات سمی و مخرب آنها خواهد شد.
نکته چهارم: نوزادان با وزن کم هنگام تولد، نوزادان زودرس، شیرخواران 6 تا 24 ماهه، کودکان پیش‌دبستانی و سنین دبستان در خانواده‌های کم‌درآمد، زنان باردار و شیرده و سالمندان گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر کمبود روی هستند. نیاز به عنصر روی در دوران کودکی به علت رشد سریع حیاتی است. مشاهده شده که مصرف مکمل روی تاثیر مثبتی بر رشد کودکان دچار کوتاه قدی تغذیه‌ای داشته است.
نکته پنجم: صدف، جگر و انواع گوشت‌ها بویژه گوشت قرمز و به مقدار کمتر گوشت مرغ و ماهی، تخم مرغ، حبوبات مانند لوبیا و عدس، غلات سبوس‌دار، شیر و مواد لبنی، انواع مغزها مانند بادام زمینی، گردو، بادام و فندق منابع غنی‌ای از عنصر روی هستند. به‌طور کلی قابلیت جذب روی از منابع حیوانی بیشتر از منابع گیاهی است. قابلیت جذب روی از گوشت 4برابر غلات است.
نکته ششم: سوء تغذیه، گرسنگی و فقر غذایی به مدت طولانی، افــزایش از دست دادن روی بدن به دلیل ابتلا به برخی بیماری‌ها از جمله اسهال‌های مزمن، سوءجذب چربی، اختلالات کبدی، دیابت و برخی از بیماری‌های کلیوی که با دفع زیاد ادرار همراه هستند از عوامل ابتلا به فقر روی هستند. روزانه مصرف
15 میلی‌گرم روی برای مردان مناسب است. با توجه به وزن کمتر بانوان، این میزان برای آنها 12 میلی‌گرم و برای کودکان 6 میلی‌گرم در روز است.
نکته هفتم: رشد نکردن غدد جنسی مردانه، کاهش میل جنسی، کم‌خونی خفیف (روی برای جذب آهن لازم است)، تاخیر رشد و کوتاه قدی که ممکن است منجر به کوتولگی شود، کاهش مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها، نقص سیستم ایمنی، تاخیر در بهبود زخم، مشکلات رفتاری و روانی مانند افسردگی و تندخویی، تیره شدن پوست سراسر بدن، احساس مزه یا بوی نامطبوع (اختلال در حس چشایی و حس بویایی)، ترس از نور و شب‌کوری، کم اشتهایی، تغییر شکل ناخن‌ها، ضایعات پوستی و ریزش مو از نشانه‌های کمبود روی است. فعال نبودن بیضه‌ها در آقایان و تخمدان‌ها در خانم‌ها و کم بودن اسپر‌م‌ها، همگی می‌تواند به علت کمبود روی در بدن باشد که در نهایت منجر به نا باروری خواهد شد.
نکته هشتم: خانم‌های شیرده و باردار، ورزشکاران، افراد سیگاری، مبتلایان به مشکلات کبدی و کلیوی، بیماران قندی، افراد دچار سوختگی و عفونت، مبتلایان به آرتروز، سرطان، سکته قلبی، کم‌خونی، مشکلات پوستی و آکنه و نیز کسانی که آلرژی و اختلال سیستم ایمنی دارند به میزان بیشتری از روی نیاز دارند. کمبود روی بهبود زخم‌ها را به تعویق می‌اندازد و این موضوع بویژه در بیماران دیابتی حائز اهمیت است. یکی از مشکلات بیماران دیابتی، زخم‌های پا و عفونت این زخم‌هاست که حتی می‌تواند به قطع عضو هم منجر شود. وجود روی کافی در برنامه غذایی این افراد بسیار مهم است.
نکته نهم: کمبود روی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از سوءتغذیه در کشورهای در حال توسعه و کم‌درآمد است. یک سوم کودکان سنین پیش‌دبستانی خانواده‌های کم درآمد در این کشورها از کوتاه قدی ناشی از کمبود روی رنج می‌برند. استفــاده روزانـــه از مکمل روی، بویژه به شکل شربت برای کودکان
6تا 24 ماهه در این مناطق توصیه میشود. دوز درمانی روی، روزانه حدود 50 میلی‌گرم است. به یاد داشته باشید برای پیشگیری از بروز تهوع، تمام مکمل‌های روی باید همراه با غذا یا شیر مصرف شوند. افرادی که دچار ناراحتی‌های کبدی و روده‌ای هستند باید قبل از مصرف مکمل‌های روی حتماً با پزشک خود مشورت کنند.
نکته دهم: مصرف بیش از حد عناصر کلسیم و ویتامین D مانع جذب روی از لوله گوارش می‌شوند و نیز رژیم غذای پر فیبر و سرشار از ماده فیتات (که در نان سبوس‌دار یافت میشود) توصیه نمی‌شود. ابتلا به الکلیسم و مصرف داروهای کورتیزونی سبب دفع روی شده و فرد را مبتلا به کمبود آن می‌کند. ابتلا به برخی بیماری‌های انگلی موجب جذب نشدن روی میشود. کمبود «روی» و ناباروری
علی اصغر صفری فرد
نکته اول: روی (zinc) جزو 15 عنصر معدنی ضروری است که بدن ما در تمام دوران زندگی به آن نیاز دارد. این عنصر نقش مهمی در ساختمان بیش از 300 آنزیم داشته و کمبود آن اختلالات متعددی در متابولیسم و عملکرد اعضای بدن ایجاد می‌کند. بافت‌هایی که سرعت تقسیم سلولی و ترمیم آنها زیاد است از جمله سیستم ایمنی و دستگاه گوارش در مقایسه با دیگر بافت‌ها بیشتر تحت تاثیر کمبود روی قرار می‌گیرند.
نکته دوم: مقدار روی بدن یک تا 4 گرم (به‌طور متوسط 2/2 گرم) بوده و بخش اعظم آن در عضلات، استخوان‌ها، چشم، لوزالمعده، کبد و پوست تجمع یافته است. این عنصر در تولید مثل، نمو عصبی، افزایش ضریب هوشی و مقاومت بدن در برابر ابتلا به بیماری‌ها موثر بوده و موجب کاهش عفونت‌های معمول دوران کودکی مانند اسهال و ذات الریه میشود. همچنین روی از ضایعات پوستی، اگزما و عارضه‌های دیگر پوستی جلوگیری می‌کند و بیماران با چنین ضایعاتی با خوردن سولفات روی و استعمال پماد‌های جلدی روی، درمان می‌شوند.
نکته سوم: فلز روی در افزایش سطح سیستم مقاومت بدن و نیز کارکرد صحیح دستگاه ایمنی نقش مهمی را به عهده دارد. روی، عوامل و فلزات سمی توکسیک وارد شده به بدن را جذب و خنثی می‌کند. به طور مثال در شهر‌های آلوده که مرتباً سرب و دیگر فلزات سنگین به بدن وارد میشود، وجود مقادیر کافی روی، مانع از اثرات سمی و مخرب آنها خواهد شد.
نکته چهارم: نوزادان با وزن کم هنگام تولد، نوزادان زودرس، شیرخواران 6 تا 24 ماهه، کودکان پیش‌دبستانی و سنین دبستان در خانواده‌های کم‌درآمد، زنان باردار و شیرده و سالمندان گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر کمبود روی هستند. نیاز به عنصر روی در دوران کودکی به علت رشد سریع حیاتی است. مشاهده شده که مصرف مکمل روی تاثیر مثبتی بر رشد کودکان دچار کوتاه قدی تغذیه‌ای داشته است.
نکته پنجم: صدف، جگر و انواع گوشت‌ها بویژه گوشت قرمز و به مقدار کمتر گوشت مرغ و ماهی، تخم مرغ، حبوبات مانند لوبیا و عدس، غلات سبوس‌دار، شیر و مواد لبنی، انواع مغزها مانند بادام زمینی، گردو، بادام و فندق منابع غنی‌ای از عنصر روی هستند. به‌طور کلی قابلیت جذب روی از منابع حیوانی بیشتر از منابع گیاهی است. قابلیت جذب روی از گوشت 4برابر غلات است.
نکته ششم: سوء تغذیه، گرسنگی و فقر غذایی به مدت طولانی، افــزایش از دست دادن روی بدن به دلیل ابتلا به برخی بیماری‌ها از جمله اسهال‌های مزمن، سوءجذب چربی، اختلالات کبدی، دیابت و برخی از بیماری‌های کلیوی که با دفع زیاد ادرار همراه هستند از عوامل ابتلا به فقر روی هستند. روزانه مصرف
15 میلی‌گرم روی برای مردان مناسب است. با توجه به وزن کمتر بانوان، این میزان برای آنها 12 میلی‌گرم و برای کودکان 6 میلی‌گرم در روز است.
نکته هفتم: رشد نکردن غدد جنسی مردانه، کاهش میل جنسی، کم‌خونی خفیف (روی برای جذب آهن لازم است)، تاخیر رشد و کوتاه قدی که ممکن است منجر به کوتولگی شود، کاهش مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها، نقص سیستم ایمنی، تاخیر در بهبود زخم، مشکلات رفتاری و روانی مانند افسردگی و تندخویی، تیره شدن پوست سراسر بدن، احساس مزه یا بوی نامطبوع (اختلال در حس چشایی و حس بویایی)، ترس از نور و شب‌کوری، کم اشتهایی، تغییر شکل ناخن‌ها، ضایعات پوستی و ریزش مو از نشانه‌های کمبود روی است. فعال نبودن بیضه‌ها در آقایان و تخمدان‌ها در خانم‌ها و کم بودن اسپر‌م‌ها، همگی می‌تواند به علت کمبود روی در بدن باشد که در نهایت منجر به نا باروری خواهد شد.
نکته هشتم: خانم‌های شیرده و باردار، ورزشکاران، افراد سیگاری، مبتلایان به مشکلات کبدی و کلیوی، بیماران قندی، افراد دچار سوختگی و عفونت، مبتلایان به آرتروز، سرطان، سکته قلبی، کم‌خونی، مشکلات پوستی و آکنه و نیز کسانی که آلرژی و اختلال سیستم ایمنی دارند به میزان بیشتری از روی نیاز دارند. کمبود روی بهبود زخم‌ها را به تعویق می‌اندازد و این موضوع بویژه در بیماران دیابتی حائز اهمیت است. یکی از مشکلات بیماران دیابتی، زخم‌های پا و عفونت این زخم‌هاست که حتی می‌تواند به قطع عضو هم منجر شود. وجود روی کافی در برنامه غذایی این افراد بسیار مهم است.
نکته نهم: کمبود روی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از سوءتغذیه در کشورهای در حال توسعه و کم‌درآمد است. یک سوم کودکان سنین پیش‌دبستانی خانواده‌های کم درآمد در این کشورها از کوتاه قدی ناشی از کمبود روی رنج می‌برند. استفــاده روزانـــه از مکمل روی، بویژه به شکل شربت برای کودکان
6تا 24 ماهه در این مناطق توصیه میشود. دوز درمانی روی، روزانه حدود 50 میلی‌گرم است. به یاد داشته باشید برای پیشگیری از بروز تهوع، تمام مکمل‌های روی باید همراه با غذا یا شیر مصرف شوند. افرادی که دچار ناراحتی‌های کبدی و روده‌ای هستند باید قبل از مصرف مکمل‌های روی حتماً با پزشک خود مشورت کنند.
نکته دهم: مصرف بیش از حد عناصر کلسیم و ویتامین D مانع جذب روی از لوله گوارش می‌شوند و نیز رژیم غذای پر فیبر و سرشار از ماده فیتات (که در نان سبوس‌دار یافت میشود) توصیه نمی‌شود. ابتلا به الکلیسم و مصرف داروهای کورتیزونی سبب دفع روی شده و فرد را مبتلا به کمبود آن می‌کند. ابتلا به برخی بیماری‌های انگلی موجب جذب نشدن روی میشود. ارسال نظر
پربیننده