حسن هانی زاده:
طرح صلح 6 ماده‌ای دولت یمن و موافقت حوثی‌ها با این طرح، اگرچه در کوتاه‌مدت تاثیرات مثبتی بر اوضاع داخلی یمن باقی خواهد گذاشت اما بدون حل ریشه‌ای این بحران، این طرح صلح ناپایدار خواهد بود. ریشه بحران یمن که بیش از 5 سال ادامه دارد و از یک بحران صرف داخلی به یک بحران بین‌المللی تبدیل شده اساسا 2جنبه داخلی و منطقه‌ای دارد. در بعد داخلی حوثی‌ها به عنوان مجموعه‌ای که به اعتقادات مذهبی خود پایبند هستند از سوی برخی عناصر تندروي دولت علی عبدالله صالح که به نوعی به دولت عربستان وابسته هستند، مورد جفا قرار گرفته‌اند. حمله مکرر گروه‌های افراطی سلفی یمن به مساجد و حسینیه‌های شیعیان یمن در استان صعده و حساسیت بیش از اندازه برخی دولتمردان یمن نسبت به شعائر مذهبی حوثی‌ها بحران این کشور فقیر را تشدید کرد. حوثی‌ها با وجود اینکه بخش وسیعی از ساختار اجتماعی و دینی یمن را تشکیل می‌دهند هیچ‌گاه درصدد سهم‌خواهی سیاسی از دولت علی عبدالله صالح برنیامده‌اند زیرا رئیس‌جمهوری و طیف وسیعی از بدنه دولت از زیدي‌ها تشکیل می‌شود. اما از آنجایی که عربستان همواره نگاه تحقیرآمیزی نسبت به همسایه جنوبی خود دارد هرگز با روند دموکراسی‌سازی یمن موافقتی نداشته و حضور حوثی‌ها را در مرزهای خود برنمی‌تابد. حضور گسترده زیدی‌مذهب‌ها در دولت و پارلمان یمن و ارتش نگرانی‌هایی برای سلفی‌های عربستان به همراه داشت، لذا سلفی‌های عربستان در طول 25 سال گذشته حداقل 400 مدرسه دینی در مناطق شمالی یمن تاسیس کردند که عمده این مدارس بر مبنای مقابله با مذهب انسانی تشیع و منع شیعیان حوثی از اجرای مراسم مذهبی خود شکل گرفته است. با این حال وجود رگه‌های همخونی میان قبایل زیدی در شمال یمن تلاش سلفی‌های وابسته به عربستان را برای کمرنگ کردن ارزش‌های مذهب تشیع ناکام کرد. از سال 2004 دولت عربستان ارتش یمن را به تهاجم نظامی علیه پایگاه‌های حوثی‌ها در مناطق جبل‌الدخان، صعده، ملاحیظ و حرف سفیان تشویق کرد اما مقاومت سرسختانه حوثی‌ها مانع پیشروی ارتش یمن به سمت مناطق کوهستانی صعده شد. عربستان وجود عناصری از وابستگان به مذهب زیدی در لایه‌های فرو دستی ارتش یمن را دلیل ناکارآمدی ارتش علی عبدالله صالح تلقی کرده و بارها ارتش یمن را به سهل‌انگاری در برابر حوثی‌ها متهم کرد. پس از شکست سیاست‌های فرهنگی عربستان و سلفی‌ها برای مهار شیعیان یمن گزینه نظامی مورد توجه دولت عربستان قرار گرفت، لذا عربستان از 5 ماه پیش به موازات حملات ارتش یمن، به‌طور مستقیم وارد عمل شد وتلاش کرد ظرف مدت یک هفته حوثی‌ها را سرکوب کند. ناکارآمدی ارتش عربستان در سرکوب حوثی‌ها بحران داخلی یمن را از سطح داخلی و منطقه‌ای به یک بحران فرامنطقه‌ای تبدیل کرد. آمریکا و انگلیس به این نتیجه رسیدند که ادامه این بحران و گسترش جنگ داخلی یمن از شمال به جنوب و همسویی قبایل یمن با حوثی‌ها ممکن است به گسترش نفوذ عناصر القاعده در این کشور بحران‌زده منجر شود. آمریکا نگران حضور القاعده در 2 سوی تنگه باب‌المندب بود زیرا از یک سو راهزنان سومالی بر بخشی از دریای سرخ تسلط دارند و حضور القاعده در عدن و تنگه باب‌المندب می‌تواند امنیت کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کند، لذا آمریکا ادامه بحران در یمن را به سود خود نمی‌دانست و به همین دلیل هم به دولت علی عبدالله صالح و هم به عربستان هشدار داد هر چه زودتر جنگ را به پایان برسانند. هر چند طرح صلح 6 ماده‌ای یمن می‌تواند در کوتاه‌مدت به درگیری‌های موجود پایان دهد اما بدون حل ریشه‌ای و واقع‌بینانه مشکل حوثی‌ها این طرح لرزان و ناپایدار خواهد بود. دولت یمن باید به دور از دخالت کشورهای همسایه و در چارچوب منافع ملی خود یک گفتمان واقعی و صریح با حوثی‌ها برقرار کند و اجازه ندهد سلفی‌های وابسته به عربستان به ماجراجویی جدیدی علیه حوثی‌ها دست بزنند، لذا این طرح صلح زمانی پایدار خواهد بود که آرمان‌ها و عقاید حوثی‌ها محترم شمرده شده و حق طبیعی آنان برای برگزاری آزاد مراسم مذهبی در چارچوب قوانین داخلی یمن به رسمیت شناخته شود.
بحران یمن و دورنمای صلح لرزان
حسن هانی زاده:
طرح صلح 6 ماده‌ای دولت یمن و موافقت حوثی‌ها با این طرح، اگرچه در کوتاه‌مدت تاثیرات مثبتی بر اوضاع داخلی یمن باقی خواهد گذاشت اما بدون حل ریشه‌ای این بحران، این طرح صلح ناپایدار خواهد بود. ریشه بحران یمن که بیش از 5 سال ادامه دارد و از یک بحران صرف داخلی به یک بحران بین‌المللی تبدیل شده اساسا 2جنبه داخلی و منطقه‌ای دارد. در بعد داخلی حوثی‌ها به عنوان مجموعه‌ای که به اعتقادات مذهبی خود پایبند هستند از سوی برخی عناصر تندروي دولت علی عبدالله صالح که به نوعی به دولت عربستان وابسته هستند، مورد جفا قرار گرفته‌اند. حمله مکرر گروه‌های افراطی سلفی یمن به مساجد و حسینیه‌های شیعیان یمن در استان صعده و حساسیت بیش از اندازه برخی دولتمردان یمن نسبت به شعائر مذهبی حوثی‌ها بحران این کشور فقیر را تشدید کرد. حوثی‌ها با وجود اینکه بخش وسیعی از ساختار اجتماعی و دینی یمن را تشکیل می‌دهند هیچ‌گاه درصدد سهم‌خواهی سیاسی از دولت علی عبدالله صالح برنیامده‌اند زیرا رئیس‌جمهوری و طیف وسیعی از بدنه دولت از زیدي‌ها تشکیل می‌شود. اما از آنجایی که عربستان همواره نگاه تحقیرآمیزی نسبت به همسایه جنوبی خود دارد هرگز با روند دموکراسی‌سازی یمن موافقتی نداشته و حضور حوثی‌ها را در مرزهای خود برنمی‌تابد. حضور گسترده زیدی‌مذهب‌ها در دولت و پارلمان یمن و ارتش نگرانی‌هایی برای سلفی‌های عربستان به همراه داشت، لذا سلفی‌های عربستان در طول 25 سال گذشته حداقل 400 مدرسه دینی در مناطق شمالی یمن تاسیس کردند که عمده این مدارس بر مبنای مقابله با مذهب انسانی تشیع و منع شیعیان حوثی از اجرای مراسم مذهبی خود شکل گرفته است. با این حال وجود رگه‌های همخونی میان قبایل زیدی در شمال یمن تلاش سلفی‌های وابسته به عربستان را برای کمرنگ کردن ارزش‌های مذهب تشیع ناکام کرد. از سال 2004 دولت عربستان ارتش یمن را به تهاجم نظامی علیه پایگاه‌های حوثی‌ها در مناطق جبل‌الدخان، صعده، ملاحیظ و حرف سفیان تشویق کرد اما مقاومت سرسختانه حوثی‌ها مانع پیشروی ارتش یمن به سمت مناطق کوهستانی صعده شد. عربستان وجود عناصری از وابستگان به مذهب زیدی در لایه‌های فرو دستی ارتش یمن را دلیل ناکارآمدی ارتش علی عبدالله صالح تلقی کرده و بارها ارتش یمن را به سهل‌انگاری در برابر حوثی‌ها متهم کرد. پس از شکست سیاست‌های فرهنگی عربستان و سلفی‌ها برای مهار شیعیان یمن گزینه نظامی مورد توجه دولت عربستان قرار گرفت، لذا عربستان از 5 ماه پیش به موازات حملات ارتش یمن، به‌طور مستقیم وارد عمل شد وتلاش کرد ظرف مدت یک هفته حوثی‌ها را سرکوب کند. ناکارآمدی ارتش عربستان در سرکوب حوثی‌ها بحران داخلی یمن را از سطح داخلی و منطقه‌ای به یک بحران فرامنطقه‌ای تبدیل کرد. آمریکا و انگلیس به این نتیجه رسیدند که ادامه این بحران و گسترش جنگ داخلی یمن از شمال به جنوب و همسویی قبایل یمن با حوثی‌ها ممکن است به گسترش نفوذ عناصر القاعده در این کشور بحران‌زده منجر شود. آمریکا نگران حضور القاعده در 2 سوی تنگه باب‌المندب بود زیرا از یک سو راهزنان سومالی بر بخشی از دریای سرخ تسلط دارند و حضور القاعده در عدن و تنگه باب‌المندب می‌تواند امنیت کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کند، لذا آمریکا ادامه بحران در یمن را به سود خود نمی‌دانست و به همین دلیل هم به دولت علی عبدالله صالح و هم به عربستان هشدار داد هر چه زودتر جنگ را به پایان برسانند. هر چند طرح صلح 6 ماده‌ای یمن می‌تواند در کوتاه‌مدت به درگیری‌های موجود پایان دهد اما بدون حل ریشه‌ای و واقع‌بینانه مشکل حوثی‌ها این طرح لرزان و ناپایدار خواهد بود. دولت یمن باید به دور از دخالت کشورهای همسایه و در چارچوب منافع ملی خود یک گفتمان واقعی و صریح با حوثی‌ها برقرار کند و اجازه ندهد سلفی‌های وابسته به عربستان به ماجراجویی جدیدی علیه حوثی‌ها دست بزنند، لذا این طرح صلح زمانی پایدار خواهد بود که آرمان‌ها و عقاید حوثی‌ها محترم شمرده شده و حق طبیعی آنان برای برگزاری آزاد مراسم مذهبی در چارچوب قوانین داخلی یمن به رسمیت شناخته شود.
ارسال نظر
پربیننده