۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۳:۰۷
تأملی بر نظم نوین جهانی

آمریکا جهان را ناامن‌تر کرده است

جهان پس از 11 سپتامبر ترتیبات امنیتی جدیدی را مقابل خود می‌بیند. زوال پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و تشکیل باشگاه‌های سیاسی- امنیتی در شرق چهره به‌روز شده‌ای از صف‌بندی‌های دوران جنگ سرد را ایجاد کرده است. آمریکا اکنون تحت تاثیر تصمیماتی است که در دوره جورج بوش پسر گرفته شد. در این شاکله جدید، ایالات متحده آزمایش‌های موشكی خود را چند برابر کرده و با خروج از پیمان کاهش تسلیحات اتمی عملا فاصله خود را با دیگر رقبای اتمی‌اش مانند روسیه گسترش داده است. طرح جنگ ستارگان و نمونه عملی آن سپر دفاع موشکی در شرق اروپا یادگار دوران جورج بوش پدر و پسر است که باراک اوباما تلاش کرد در ظاهر از آن فاصله گیرد.نخستین‌ عاملی که جلوی باراک اوباما را برای تغییر در سیاست خارجی آمریکا گرفته، طرح کنگره - مصوب سال 1968 میلادی- است. دکترین امنیتی باراک اوباما بیش از آنکه به دکترین شباهت داشته باشد تفسیری است کودکانه از تحولاتی که جهان پس از 11 سپتامبر با آن روبه‌رو است. گسترش تروریسم در سطح جهان با المان‌های مختلفی همراه بوده که به واقع اصلی‌ترین آن را می‌توان حضور نظامی ایالات متحده در افغانستان و یمن دانست. این حضور نظامی نه‌تنها نتوانسته از گسترش جریان‌های افراطي در سطح منطقه خاورمیانه بکاهد بلکه دامنه آن را به آفریقای مرکزی نیز رسانده است. دود ایجاد شده توسط شعله‌های تروریسم لایه‌های مختلف مردم جهان غرب و شرق را احاطه کرده است. دکترین‌های امنیتی آمریکا بر پایه نظریاتی استوار است که سابقه تاریخی آن به جریان‌ها، مناسبات و الزامات جهان دوقطبی بازمی‌گردد. گسترش و رقابت بر سر منابع تولید و تلاش برای آمریکایی‌سازی مفاهیمی همچون دموکراسی و امنیت، چرخه‌ای با خروجی‌های بعضا بر ضد ساختار‌های موجود جهانی را ایجاد کرده است. روس‌ها بعد از پایان نظام امنیت دوقطبی با این تصور غلط که جهان به سوی نظام چندقطبی در حال حرکت است، تلاش‌هایی را در جهت سرمایه‌گذاری‌های غیرنظامی آغاز کرده‌اند که عملا خروج آمریکا از پیمان ‌ای‌بی‌ام در دوران جورج بوش پسر نشان داد خرس روس در خواب زمستانی طولانی‌مدتی بوده است. صبحانه كاري باراک اوباما و ولادیمیر پوتین نشانه دیگری از عدم آگاهی رهبران کاخ سفید از درون جامعه روس است. نخست‌وزیر روسیه در این جلسه به اوباما گفت: «شما امروز صبحانه سنتی روس می‌خورید تا بدانید هیچ چیز را درباره ما نمی‌دانید». باراک اوباما طی یک سال گذشته سخنان ضد و نقیض بسیاری را درباره سامانه‌های موشکی به میان آورده اما از عواملی که می‌توان به عنوان یک المان بسیار مهم از آن یاد کرد ضعف جهان معاصر در قبال زیاده‌خواهی‌های یکی از بازیگران صحنه بین‌المللی است.سپر دفاع موشکی آمریکا بیش از آنکه یک طرح امنیتی باشد جهان را در یک مسابقه تسلیحاتی نامحسوس قرار می‌دهد. این سامانه‌های موشکی توانایی‌های محدودی دارند که فناوری‌های روز می‌توانند از چتر آن بگذرند. این رقابت تسلیحاتی بیش از هر چیز جهان را در معرض دور باطلی قرار می‌دهد که از صلح فاصله می‌گیرد. امنیت در نظام بین‌الملل را می‌توان به عنوان یک بازار توصیف کرد. این بازار تولیدکننده و مصرف‌کننده‌ای دارد که حضور یکی مستلزم حضور دیگری است. بازاریابان این عرصه گروه‌های تولیدکننده امنیت هستند که از وجهه دیگر تلاش می‌کنند ناامنی ایجاد کنند. آمریکایی سال 2010 در تلاش است تا با استفاده از المانی به عنوان تروریسم همانند دکترین آیزنهاور برای پیشبرد اهداف خود در جهان استفاده کند. دکترین آیزنهاور و جورج بوش پسر از نظر ساختاری شباهت‌های بنیادی با یکدیگر دارند. مفهوم تروریسم و مبارزه با آن و تبدیل جهان بین خودی و غیرخودی که تنها یک مرجع برای تعیین آن وجود دارد موجب شده ساختار‌های امنیتی جهانی با تصمیمات ایالات متحده در یک راستا قرار گیرند و فرصت عرض اندام را از دیگر دولت‌های جهان بگیرد. زمانی که دولت باراک اوباما به ظاهر تلاش کرد مصوبهNsc68 را حتی به ظاهر کنار بگذارد اعتراضات فراوانی در درون هرم قدرت ایالات متحده به او وارد شد که عملا خواب بسیاری مبنی بر پایان عصر موشک‌های دوربرد تبدیل به کابوسی دردناک شد. در حالی که چک و لهستان تنها داوطلبان میزبانی موشک‌های آمریکایی بودند امروز این دامنه تا مرزهای بالکان نیز کشیده شده و دولت‌های رومانی و بلغارستان نیز خواستار مناسبات امنیتی عمیق‌تر با آمریکا هستند. این مساله تنها خواسته اروپای شرقی و جنوبی نیست بلکه معادلات امنیتی چندوجهی دریاها را پیموده و تا خلیج فارس نیز کشیده شده است. این رقابت امنیتی با توجه به پراکندگی سلایق، بخش گسترده‌ای از درآمد کامپلکس‌هاي‌(Complex)اقتصادی، اجتماعی و نظامی را در آمریکا در خود جای داده است. ایالات متحده قرار است تا سال 2012 موشک‌های دفاعی خود را در خاک رومانی نصب کند. این موشک‌های مسیطر بر اتحادیه اروپایی عملا استقلال به معنای عام آن را از چنین نهادی خواهد گرفت. اقبال برای حضور سامانه‌های موشکی آمریکا در خاک اروپا و خاورمیانه از کندی نهادی مانند اتحادیه اروپا نیز نشأت می‌گیرد. تفاوت در انگیزه‌ها و ایده‌ها در میان دولت‌های اروپایی موجب حضور قدرتی فرامنطقه‌ای در قاره سبز شده است. کندی اروپایی‌ها در راه مقابله با حمله صرب‌ها در بالکان و حضور آمریکا و نواختن زنگ پایان جنگ در اين منطقه به وسیله بیل کلینتون نشان از ضعف اروپا در حفاظت از امنیت خود دارد. چندگانگی نهاد‌های تصمیم‌گیری بیش از هر چیز و تکثر در علایق به عنوان یک آفت در اتحادیه اروپا کماکان رو به رشد است. اتحادیه اروپایی امروز نهادی با 3 رئیس است که هیچکدام از آنها تمام‌کننده نیستند. اتحادیه‌ای به گستردگی 27 دولت- ملت در حفاظت از مرزهای خود ناتوان است و به همین جهت از حضور آمریکایی‌ها در خاک خود استقبال می‌کند. طرح مارشال در دوره ترومن اکنون به شیوه تازه‌تری در حال اجراست. امروز سرمایه‌ای که از سوی آمریکا، اروپا را تغذیه می‌کند موشک‌های ضدموشک است. این حضور و سیطره آمریکایی همواره از تشکیل خانه مشترک اروپایی که تمام کشورهای قاره اروپا در آن ایفای نقش کنند جلوگیری خواهد کرد. عدم اطمینان به همسایه شرقی و در مقابل خصلت روسی در مقابله با بحران‌ها و ترتیبات امنیتی جهان معاصر موجب تشدید این بحران‌ها خواهد شد. همسانی امنیتی که آمریکایی‌ها آن را مطالبه می‌کنند در پس خود تحمیل استاندارد‌هایی را دارد که نه‌تنها جهان را امن‌تر نخواهد کرد بلکه منجر به تشدید ناامنی می‌شود. منبع: فارن پالسي
ارسال نظر
captcha