امير گودرزي:
موضوع ایجاد فضاهای سبز عمودی دیرزمانی است که مورد توجه مهندسان طراحی منظر قرار گرفته است. بلندمرتبه‌ها و ساختمان‌های متراکم با قامتی برافراشته در خیابان‌هایی تنگ، علاوه بر درختان خسته و خمیده، بر گلدان‌های رنگ و رو رفته در پشت پنجره‌های دود گرفته شهرمان نیز سایه انداخته‌اند. خاطرات رنگ و طراوت شمعدانی‌های بالکن‌ها، پنجره‌ها و حیاط خانه‌های‌مان در هزارتوی خاکستری دیوارهای بلند و بتونی آپارتمان‌ها و بلندمرتبه‌ها گم شده‌اند. خانه‌ها دیگر آن بالکن‌ها، حیاط‌های پردرخت و ردیف گلدان‌های چیده بر لب حوض را فراموش کرده‌اند. در این میان اما بارها از پویایی، شادابی، دردهای پنهان و پیدای شهرمان گفته‌ایم و بقای آن را در گرو وجود اصول معین و مشخص شهرنشینی معرفی کرده‌ایم. شاید مهم‌ترین این اصول ایجاد و گسترش فضای سبز مناسب باشد و اهمیت آن به اندازه‌ای است که می‌توان مشخصه اصلی یک شهر سالم و پرنشاط را گستردگی و توسعه فضای سبز در آن شهر دانست. شهرنشینی و تشدید روند مهاجرت به شهرها، انبوهی از جمعیت‌های انسانی را در محیط‌های محدودی متراکم و ساکن کرده است. این وضع شرایط را به گونه‌ای در آورده که جز با حفظ و توسعه فضای سبز متناسب با میزان توسعه جمعیت شهر، زیستن برای مردم ساکن شهرها امکان‌پذیر نیست.
از میان رفتن باغ‌ها و فضای سبز طبیعی در شهرها به منظور ساخت فضاهای مسکونی علاوه بر کاهش فضای سبز شهر، موجب افزایش سطح زیر پوشش محله‌های مسکونی و کمبود زمین برای ایجاد فضاهای افقی شده است. توسعه فیزیکی شهر در سطح افقی و ایجاد محدودیت از نظر فضاهای باز در سطح زمین، بلندمرتبه‌ها را بیش از پیش در اولویت برنامه‌های ساخت‌وساز شهری قرار می‌دهد. این بلندمرتبه‌ها هر چند خود بر فضای سبز موجود در سطح زمین سایه افکنده‌اند، اما می‌توانند در تقویت و اعتلای محیط زیست شهری نقش مهمی ایفا کنند. در حالی که موضوع ایجاد فضاهای سبز عمودی در دنیا سال‌های زیادی است که مورد توجه کارشناسان و مهندسان طراحی منظر قرار گرفته است اما این کار در ایران برای نخستین‌بار در اصفهان شکل گرفت، با این وجود فعالیت‌های انجام شده به شکل محدود و در اندازه طرح‌ها و پروژه‌های ناتمام باقی ماند. در دهه 1370، موضوع فضاهای سبز عمودی در سیاست‌های شهرسازی غلامحسین کرباسچی در کسوت شهردار وقت تهران مطرح شد و در مدت زمان کوتاهی نه‌تنها دیوارهای تهران و اطراف بزرگراه‌ها سبز شدند بلکه گلدان‌های سبز، ساختمان‌های اداری متعلق به شهرداری تهران را آراستند. در پی این موضوع فعالیت‌هایی در برخی سازمان‌ها و ادارات وابسته به شهرداری انجام شد به نحوی که هنوز هم آثاری از آن را می‌توان در سازمان پارک‌ها و فضای سبز تهران مشاهده کرد، اما از آنجا که برنامه‌های اجرایی در شهرها هیچگاه از زیرساخت‌های بنیادی و برنامه‌ریزی‌های اساسی برخوردار نبوده‌اند، این طرح نیز مانند بسیاری از طرح‌های دیگر با تغییر مدیریت مسکوت و عقیم ماند و پس از آن هیچ فعالیت چشمگیری در راستای ادامه پروژه ایجاد فضای سبز عمودی در تهران مجال بروز پیدا نکرد. امیر منصوری، استاد دانشگاه و صاحبنظر در حوزه شهری از کارشناسانی است که با اشاره به مفهوم فضای سبز عمودی می‌گوید: کمبود زمین از یک سو و رشد بدنه‌ها و ارتفاع شهر از دیگر سو، زمینه‌ساز احساس نیاز به طبیعت در شهر و شهروندان شد. ساکنان شهرهای بزرگ در پاسخ به این نیاز علاوه بر فضاهای سبز افقی، فضاهای عمودی را نیز به عنوان راه‌حل مناسب انتخاب کردند.
برخی کارشناسان اعتقاد دارند فضاهای سبز عمودی غیر از نقش بهبود سیما و منظر شهری و همچنین رنگ‌بخشی بر سیمای خاکستری شهر دارای تاثیرات دیگری از جمله کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی هستند. منصوری اما نظر دیگری دارد و معتقد است نقش بیولوژیکی این عناصر چندان مهم و درخور توجه نیست و آنچه اهمیت دارد بعد انسانی و تاثیرات روانی آن است. به گفته منصوری، در شهرهایی که مردمانش طبیعت را به دلیل زندگی پرمشغله و گرانی زمین و مسکن و سکونت در آپارتمان‌های تنگ و کوچک فراموش کرده‌اند، پرداختن به چنین موضوعی و گسترش آن در تلطیف روحیه و ایجاد آرامش روانی آنها تاثیر بسزایی دارد. از دیدگاه این استاد دانشگاه تهران، تنها راه‌حل در جهت به خاطر آوردن طبیعت فقط ایجاد ساختمان‌هایی با حیاط‌های بزرگ و پردرخت نظیر آنچه در خانه‌های قدیمی ایران وجود داشته نیست، بلکه گسترش فضای سبز در هر جهت چه عمودی و چه افقی امکان بازگشت خاطرات گمشده مردم از طبیعت را فراهم می‌کند. محسن زارع، کارشناس واحد طراحی سازمان پارک‌ها و فضای سبز مشهد نیز از کارشناسانی است که اعتقاد دارد ایرانی همیشه دارای طبعی هنرمندانه است و ایران از دیرباز خاستگاه بسیاری از هنرها از جمله هنر باغ‌سازی بویژه منظرسازی بوده است. هنوز هم در دنیا هنر ساختن و ایجاد باغ ایرانی به عنوان نمونه‌ای منحصر به فرد و پیشگام در جهت توسعه فضای سبز مطرح می‌شود. زارع همچنین می‌گوید: اگر بسیاری از طرح‌های موجود برای ایجاد فضاهای سبز عمودی عقیم مانده‌اند به دلیل این است که مفهوم معماری سبز هنوز در فرهنگ مردم ما وارد نشده و تعریف خاصی ندارد. همچنین مشکلات موجود برای ایجاد فضاهای سبز افقی فرصت پرداختن به موضوع فضای سبز عمودی را از مسؤولان و طراحان شهری گرفته است. بی‌اهمیتی و بی‌توجهی به این موضوع در حالی در کشور ما مطرح می‌شود که به گفته زارع کشورهای اروپایی دارای رشته تحصیلی در دانشگاه‌های خود برای این موضوع هستند. در این میان اما نباید از نظر دور داشت که بسیاری از طرح‌ها و برنامه‌های موجود زمانی تحقق عینی می‌یابند که با مشارکت مردم همراه باشند. منصوری در پاسخ به اینکه چگونه می‌توان مردم را به ایجاد فضای سبز عمودی در محل سکونت خود تشویق کرد، می‌گوید: شاید بهترین راه این باشد که قبل از انجام هر برنامه‌ای یا پروژه‌ای خاص در جهت تحقق آن فرهنگ‌سازی‌های مناسب انجام شود. این موضوع زمانی تحقق می‌یابد که مسؤولان و مدیران امور شهرها خود از متولیان اصلی اجرای چنین پروژه‌هایی محسوب شوند.
به گفته منصوری، گاهی به صورت جسته‌گریخته در برخی بزرگراه‌ها و گذرگاه‌ها طرح‌هایی برای ایجاد فضای سبز عمودی اجرا شده است، اما این فعالیت‌ها ناکافی هستند. در مرحله نخست راه‌حلی اساسی برای بردن فضای سبز از سطح زمین به سطوح بالاتر در شهرها انتخاب و استفاده از ساختمان‌های عمومی شهر که دید بهتری نسبت به بقیه دارند، است. از نظر وی اگر معماری و فضای سبز با یکدیگر تلفیق شوند و طراحان منظر در پروژه‌های خود بویژه درباره فضاهای عمومی به این موضوع توجه ویژه داشته باشند، می‌توان رغبت عمومی برای گسترش این فضاها را در شهروندان تقویت کرد. زارع نیز عقیده دارد تغییر دیدگاه مردم و مسؤولان درباره فضای سبز یکی از اساسی‌ترین راه‌حل‌های موجود است. وی در این باره می‌گوید: تا زمانی که تصور مردم ما از فضای سبز یک مشت چمن، تعدادی گل و چند درخت باشد، نمی‌توان امیدوار بود فضاهای سبز عمودی به شکل گسترده در سطح شهر نمایان شوند. به گفته زارع، علاوه بر فرهنگ‌سازی و تغییر دیدگاه مردم و مسؤولان، جلوگیری از برخوردهای سلیقه‌ای و تدوین قوانین و ضوابط ویژه می‌تواند کاربرد عمودی فضای سبز را در شهرها بسط و گسترش دهد. در چنین شرایطی چند ماه پیش شورای شهر تهران طرحی را تصویب کرد و رای داد که طی آن شهرداری موظف شد فضای سبز را به روی ساختمان‌ها بیاورد اما تاکنون این امر محقق نشده است. به نظر می‌رسد اجرای این طرح میان کش و قوس‌های سازمان زیباسازی و سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری تهران گرفتار شده است. فضاي سبز، چشم‌انداز فراموش شده پايتخت است
تهران، طبيعت يا ساختمان؟
کارشناسان اعتقاد دارند فضاهای سبز عمودی غیر از نقش بهبود سیما و منظر شهری و همچنین رنگ‌بخشی بر سیمای خاکستری شهر دارای تاثیرات دیگری از جمله کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی هستند
امير گودرزي:
موضوع ایجاد فضاهای سبز عمودی دیرزمانی است که مورد توجه مهندسان طراحی منظر قرار گرفته است. بلندمرتبه‌ها و ساختمان‌های متراکم با قامتی برافراشته در خیابان‌هایی تنگ، علاوه بر درختان خسته و خمیده، بر گلدان‌های رنگ و رو رفته در پشت پنجره‌های دود گرفته شهرمان نیز سایه انداخته‌اند. خاطرات رنگ و طراوت شمعدانی‌های بالکن‌ها، پنجره‌ها و حیاط خانه‌های‌مان در هزارتوی خاکستری دیوارهای بلند و بتونی آپارتمان‌ها و بلندمرتبه‌ها گم شده‌اند. خانه‌ها دیگر آن بالکن‌ها، حیاط‌های پردرخت و ردیف گلدان‌های چیده بر لب حوض را فراموش کرده‌اند. در این میان اما بارها از پویایی، شادابی، دردهای پنهان و پیدای شهرمان گفته‌ایم و بقای آن را در گرو وجود اصول معین و مشخص شهرنشینی معرفی کرده‌ایم. شاید مهم‌ترین این اصول ایجاد و گسترش فضای سبز مناسب باشد و اهمیت آن به اندازه‌ای است که می‌توان مشخصه اصلی یک شهر سالم و پرنشاط را گستردگی و توسعه فضای سبز در آن شهر دانست. شهرنشینی و تشدید روند مهاجرت به شهرها، انبوهی از جمعیت‌های انسانی را در محیط‌های محدودی متراکم و ساکن کرده است. این وضع شرایط را به گونه‌ای در آورده که جز با حفظ و توسعه فضای سبز متناسب با میزان توسعه جمعیت شهر، زیستن برای مردم ساکن شهرها امکان‌پذیر نیست.
از میان رفتن باغ‌ها و فضای سبز طبیعی در شهرها به منظور ساخت فضاهای مسکونی علاوه بر کاهش فضای سبز شهر، موجب افزایش سطح زیر پوشش محله‌های مسکونی و کمبود زمین برای ایجاد فضاهای افقی شده است. توسعه فیزیکی شهر در سطح افقی و ایجاد محدودیت از نظر فضاهای باز در سطح زمین، بلندمرتبه‌ها را بیش از پیش در اولویت برنامه‌های ساخت‌وساز شهری قرار می‌دهد. این بلندمرتبه‌ها هر چند خود بر فضای سبز موجود در سطح زمین سایه افکنده‌اند، اما می‌توانند در تقویت و اعتلای محیط زیست شهری نقش مهمی ایفا کنند. در حالی که موضوع ایجاد فضاهای سبز عمودی در دنیا سال‌های زیادی است که مورد توجه کارشناسان و مهندسان طراحی منظر قرار گرفته است اما این کار در ایران برای نخستین‌بار در اصفهان شکل گرفت، با این وجود فعالیت‌های انجام شده به شکل محدود و در اندازه طرح‌ها و پروژه‌های ناتمام باقی ماند. در دهه 1370، موضوع فضاهای سبز عمودی در سیاست‌های شهرسازی غلامحسین کرباسچی در کسوت شهردار وقت تهران مطرح شد و در مدت زمان کوتاهی نه‌تنها دیوارهای تهران و اطراف بزرگراه‌ها سبز شدند بلکه گلدان‌های سبز، ساختمان‌های اداری متعلق به شهرداری تهران را آراستند. در پی این موضوع فعالیت‌هایی در برخی سازمان‌ها و ادارات وابسته به شهرداری انجام شد به نحوی که هنوز هم آثاری از آن را می‌توان در سازمان پارک‌ها و فضای سبز تهران مشاهده کرد، اما از آنجا که برنامه‌های اجرایی در شهرها هیچگاه از زیرساخت‌های بنیادی و برنامه‌ریزی‌های اساسی برخوردار نبوده‌اند، این طرح نیز مانند بسیاری از طرح‌های دیگر با تغییر مدیریت مسکوت و عقیم ماند و پس از آن هیچ فعالیت چشمگیری در راستای ادامه پروژه ایجاد فضای سبز عمودی در تهران مجال بروز پیدا نکرد. امیر منصوری، استاد دانشگاه و صاحبنظر در حوزه شهری از کارشناسانی است که با اشاره به مفهوم فضای سبز عمودی می‌گوید: کمبود زمین از یک سو و رشد بدنه‌ها و ارتفاع شهر از دیگر سو، زمینه‌ساز احساس نیاز به طبیعت در شهر و شهروندان شد. ساکنان شهرهای بزرگ در پاسخ به این نیاز علاوه بر فضاهای سبز افقی، فضاهای عمودی را نیز به عنوان راه‌حل مناسب انتخاب کردند.
برخی کارشناسان اعتقاد دارند فضاهای سبز عمودی غیر از نقش بهبود سیما و منظر شهری و همچنین رنگ‌بخشی بر سیمای خاکستری شهر دارای تاثیرات دیگری از جمله کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی هستند. منصوری اما نظر دیگری دارد و معتقد است نقش بیولوژیکی این عناصر چندان مهم و درخور توجه نیست و آنچه اهمیت دارد بعد انسانی و تاثیرات روانی آن است. به گفته منصوری، در شهرهایی که مردمانش طبیعت را به دلیل زندگی پرمشغله و گرانی زمین و مسکن و سکونت در آپارتمان‌های تنگ و کوچک فراموش کرده‌اند، پرداختن به چنین موضوعی و گسترش آن در تلطیف روحیه و ایجاد آرامش روانی آنها تاثیر بسزایی دارد. از دیدگاه این استاد دانشگاه تهران، تنها راه‌حل در جهت به خاطر آوردن طبیعت فقط ایجاد ساختمان‌هایی با حیاط‌های بزرگ و پردرخت نظیر آنچه در خانه‌های قدیمی ایران وجود داشته نیست، بلکه گسترش فضای سبز در هر جهت چه عمودی و چه افقی امکان بازگشت خاطرات گمشده مردم از طبیعت را فراهم می‌کند. محسن زارع، کارشناس واحد طراحی سازمان پارک‌ها و فضای سبز مشهد نیز از کارشناسانی است که اعتقاد دارد ایرانی همیشه دارای طبعی هنرمندانه است و ایران از دیرباز خاستگاه بسیاری از هنرها از جمله هنر باغ‌سازی بویژه منظرسازی بوده است. هنوز هم در دنیا هنر ساختن و ایجاد باغ ایرانی به عنوان نمونه‌ای منحصر به فرد و پیشگام در جهت توسعه فضای سبز مطرح می‌شود. زارع همچنین می‌گوید: اگر بسیاری از طرح‌های موجود برای ایجاد فضاهای سبز عمودی عقیم مانده‌اند به دلیل این است که مفهوم معماری سبز هنوز در فرهنگ مردم ما وارد نشده و تعریف خاصی ندارد. همچنین مشکلات موجود برای ایجاد فضاهای سبز افقی فرصت پرداختن به موضوع فضای سبز عمودی را از مسؤولان و طراحان شهری گرفته است. بی‌اهمیتی و بی‌توجهی به این موضوع در حالی در کشور ما مطرح می‌شود که به گفته زارع کشورهای اروپایی دارای رشته تحصیلی در دانشگاه‌های خود برای این موضوع هستند. در این میان اما نباید از نظر دور داشت که بسیاری از طرح‌ها و برنامه‌های موجود زمانی تحقق عینی می‌یابند که با مشارکت مردم همراه باشند. منصوری در پاسخ به اینکه چگونه می‌توان مردم را به ایجاد فضای سبز عمودی در محل سکونت خود تشویق کرد، می‌گوید: شاید بهترین راه این باشد که قبل از انجام هر برنامه‌ای یا پروژه‌ای خاص در جهت تحقق آن فرهنگ‌سازی‌های مناسب انجام شود. این موضوع زمانی تحقق می‌یابد که مسؤولان و مدیران امور شهرها خود از متولیان اصلی اجرای چنین پروژه‌هایی محسوب شوند.
به گفته منصوری، گاهی به صورت جسته‌گریخته در برخی بزرگراه‌ها و گذرگاه‌ها طرح‌هایی برای ایجاد فضای سبز عمودی اجرا شده است، اما این فعالیت‌ها ناکافی هستند. در مرحله نخست راه‌حلی اساسی برای بردن فضای سبز از سطح زمین به سطوح بالاتر در شهرها انتخاب و استفاده از ساختمان‌های عمومی شهر که دید بهتری نسبت به بقیه دارند، است. از نظر وی اگر معماری و فضای سبز با یکدیگر تلفیق شوند و طراحان منظر در پروژه‌های خود بویژه درباره فضاهای عمومی به این موضوع توجه ویژه داشته باشند، می‌توان رغبت عمومی برای گسترش این فضاها را در شهروندان تقویت کرد. زارع نیز عقیده دارد تغییر دیدگاه مردم و مسؤولان درباره فضای سبز یکی از اساسی‌ترین راه‌حل‌های موجود است. وی در این باره می‌گوید: تا زمانی که تصور مردم ما از فضای سبز یک مشت چمن، تعدادی گل و چند درخت باشد، نمی‌توان امیدوار بود فضاهای سبز عمودی به شکل گسترده در سطح شهر نمایان شوند. به گفته زارع، علاوه بر فرهنگ‌سازی و تغییر دیدگاه مردم و مسؤولان، جلوگیری از برخوردهای سلیقه‌ای و تدوین قوانین و ضوابط ویژه می‌تواند کاربرد عمودی فضای سبز را در شهرها بسط و گسترش دهد. در چنین شرایطی چند ماه پیش شورای شهر تهران طرحی را تصویب کرد و رای داد که طی آن شهرداری موظف شد فضای سبز را به روی ساختمان‌ها بیاورد اما تاکنون این امر محقق نشده است. به نظر می‌رسد اجرای این طرح میان کش و قوس‌های سازمان زیباسازی و سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری تهران گرفتار شده است. ارسال نظر
پربیننده