نظارت آژانس بر غنی‌سازی 20 درصدي اورانیوم

سمیه همایون‌روز: پس از افشاگری محمد البرادعی درباره فشار آمریکا، اروپا و رژیم صهیونیستی بر وی به منظور اعمال نظراتشان در روند تدوین گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای کشورمان که در هفته‌های پایانی سمت وی به عنوان مدیرکل این نهاد بین‌المللی صورت گرفت، اکنون با توجه به تاکید یوکیا آمانو بر پایبندی به وظایفش در چارچوب پادمان‌های آژانس، همه طرف‌ها چشم انتظار نخستین گزارش مدیرکل جدید درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران بودند تا میزان بی‌طرفی و صداقت وی در انجام وظایفش را ارزیابی کنند. آمانو اگرچه در این گزارش بر صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان مهر تایید زد اما با توجه به برخی بندهای گنجانده شده در این گزارش و واکنش نماینده کشورمان در آژانس اتمی به برخی درخواست‌هاي فراقانونی این سازمان مبنی بر اینکه «ایران به سوالات و ادعاهای خارج از حوزه وظایف آژانس پاسخ نمی‌دهد»، به نظر می‌رسد آمانو نیز در عمل به تعهد خود چندان موفق عمل نکرده است؛ اگرچه برخی معتقدند تایید صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان می‌تواند بزرگ‌ترین نکته مثبت گزارش آمانو باشد، مدیرکل جدید برخلاف رویه 21 گزارش پیشین، به روند تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی و فرآوری اورانیوم و نیز ساخت، مونتاژ و تست سانتریفیوژها در دولت اصلاحات و سپس لغو اجرای این اقدامات در سال 2006 و 2007 اشاره کرده است. از آنجایی‌که از زمان آخرین گزارش آژانس درباره ایران یعنی از آبان‌ماه سال‌جاری تاکنون، غنی‌سازی اورانیوم تا 20 درصد جدیدترین تحول در زمینه برنامه هسته‌ای کشورمان بوده است، این موضوع بیشترین بخش این گزارش 10 صفحه‌ای را که شامل 51 بند است به خود اختصاص داده است. در این گزارش با وجود تایید ارسال 2 نامه ایران به آژانس در تاریخ 8 فوریه 2010 که یکی درباره تصمیم ایران برای انتقال سوخت بوده و دیگری درباره تغییر طراحی زنجیره 164تایی به منظور غنی‌سازی تا 20 درصد، آمده است: افزایش سطح غنی‌سازی 235 از 5 درصد به 20 درصد در زمان مناسب به آژانس اطلاع داده نشده است تا بنابر این گزارش، آژانس بتواند اقدامات پادمانی موجود در تاسیسات غنی‌سازی آزمایشی سوخت را تطبیق دهد. با این حال اما نکته مثبت دیگر گزارش آمانو، تایید انجام شدن غنی‌سازی 20 درصد تحت نظارت آژانس است به‌طوری‌که در گزارش خود آورده است:«ایران در 14 فوریه 2010 در حضور بازرسان آژانس حدود یکهزار و 950 کیلوگرم یواف6 با درصد غنای پایین را از تاسیسات غنی‌سازی سوخت به ایستگاه تزریق تاسیسات غنی‌سازی آزمایشی سوخت منتقل کرد. بازرسان آژانس سیلندر حاوی مواد به مقصد ایستگاه تزریق را مهر و موم کردند. ایران نتایج طیف‌سنجی که نشان می‌دهد میزان غنی‌سازی تا 8/19 درصد در تاسیسات غنی‌سازی آزمایشی سوخت بین 9 و 11 فوریه 2010 حاصل شده را در اختیار آژانس قرار داد». تفاوت دیگری که در گزارش یوکیا آمانو با گزارش‌های البرادعی به چشم می‌خورد اختصاص یافتن چند بند درباره عدم پایبندی ایران به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره تعلیق فعالیت غنی‌سازی اورانیوم و نیز توقف فعالیت در رآکتور آب سنگین اراک است؛ موضوعی که علی‌اصغر سلطانیه پیش از این موضع ایران را اعلام کرده و گفته است‌:«هیچ نوع منطق فنی، حقوقی و سیاسی برای اینکه جمهوری اسلامی ملزم شود این خواسته‌ها را محقق کند وجود ندارد». مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هر چند مانند 21 گزارش پیشین این نهاد، «راستی‌آزمایی عدم انحراف مواد هسته‌ای اظهار شده در ایران» و نیز انجام موفقیت‌آمیز 4 بازدید سرزده را تایید کرده، با وجود تاکید ایران بر جعلی بودن مطالعات ادعایی، مفصلا به تشریح مجدد این بحث پرداخته و ضمن پافشاری بر لزوم فراهم شدن دسترسی آژانس به اطلاعات و افراد موردنظر در این رابطه، ادعای جدیدی را مطرح کرده و آورده است:‌ «اطلاعات در دسترس آژانس که مرتبط با این مسائل باقی‌مانده است، گسترده هستند و از منابع مختلفی در طول زمان جمع‌آوری شده‌‌اند. همچنین از لحاظ جزئیات فنی مهم و معتبر است که چارچوب زمانی‌اي که این فعالیت‌ها در آن انجام شده و افراد و سازمان‌هایی که دخیل بوده‌اند، مشخص شوند. روی هم رفته، این امر نگرانی‌هایی را درباره وجود احتمالی فعالیت‌های گذشته و حال اعلام نشده در ایران مرتبط با توسعه کلاهک هسته‌ای یک موشک به وجود می‌آورد»؛ موضوعی که با واکنش سلطانیه روبه‌رو شد؛ آنجا که او با اشاره به تکراری بودن موضوع مطالعات ادعایی گفت:‌«آقای البرادعی هم در چند گزارش پیشین خود صادقانه بیان کرده که این مدارک اصالت ندارد و این بسیار حائز اهمیت بود که مدیرکل قبلي، بارها اصالت این مدارک را مورد سوال قرار داد و ضمنا بنده هم بارها گفتم زمانی که این مدارک را به ما نشان دادند مشخص شد که هیچکدام دارای مهر خیلی محرمانه و سری نیست، بنابراین ثابت شد اینها کاملاً ساختگی و بی‌اساس است و هیچگونه اعتباری ندارد». از دیگر درخواست‌های آژانس که با واکنش نماینده ایران در آژانس روبه‌رو شد، درخواست آمانو برای گفت‌وگو درباره فعالیت‌های دربرگیرنده سیستم‌های انفجاری همزمان با دقت بالا و مطالعات درباره چاشنی‌های انفجارات با قدرت زیاد و مهندسی بدنه موشک با قابلیت بازگشت، در بند 42 این گزارش بود که سلطانیه درباره آن نیز گفت:‌ «ایران به تمام موارد مربوط به فعالیت، تعهدات، اساسنامه و قراردادهای بازرسی آژانس و فعالیت‌های هسته‌ای و غنی‌سازی ایران به صورت کامل پاسخ داده و به مواردی همچون لپ‌تاپ، ساخت موشک و بمب که ربطی به فعالیت‌های آژانس ندارد و آژانس نیز حق دخالت و پرسش در این زمینه را ندارد، پاسخ نداده است».