آزاده صالحی: پیش از آنکه رمان «فرزند پنجم» (برنده جایزه نوبل ادبی سال 2007) نوشته دوریس لسینگ توجه خواننده را به خود جلب کند نقل قول‌هایی از نشریات نامی بر پشت جلد کتاب درباره نویسنده خودنمایی می‌کند. گاردین درباره لسینگ بر این باور است که او قادر است در هر ژانری که بخواهد بنویسد. درباره این کتاب او به سراغ ژانر وحشت رفته و به شکلی زیبا وحشت را بازآفرینی کرده است. «فرزند پنجم» با تصاویری به یاد ماندنی از وحشتی است که از دورانی دور وجود داشته است. ساندی تایمز نیز در یادداشتی به این نکته اشاره می‌کند که قدرت لسینگ در جذب و قانع کردن خواننده از ابتدای این کتاب مشهود است به طوری که این رمان اثری است که می‌تواند تمام وجود شما را غرق وحشت کند اما درعین حال نمی‌توانید تا پایان داستان آن را زمین بگذارید. هرچند این دو یادداشت معتبر در پشت جلد کتاب توانسته‌اند در جذب خواننده و لابد فروش آن تاثیرات بسیاری داشته باشند اما محتوای کتاب با روایت زندگی زوجی به نام «هریت» و «دیوید» حتی تا فصل‌های میانی کتاب چندان جالب به نظر نمی‌آید. دیوید و هریت در حالی که به سر و صدای خنده و بازی بچه‌ها در حیاط گوش می‌دادند، دستان همدیگر را گرفتند و لبخند زدند، می‌توانستند در هوای خوشبختی نفس بکشند؛ 4 فرزند، خانه‌ای قدیمی و زیبا، دوستان و اقوامی دوست‌داشتنی. (بخش‌هایی از رمان) تا اینجای داستان خواننده با رمانی تهی از هیجان و اتفاق مواجه می‌شود. توصیفات لسینگ در روایت نوع زندگی و عملکرد خانواده «لوات» حتی گاه به خسته کردن مخاطب می‌انجامد. اما داستان از آنجایی که هریت بعد از بزرگ کردن نسبی 4 فرزند خود متوجه بارداری ناخواسته می‌شود به سمت و سوی دیگری کشیده می‌شود. «بن» غول‌پیکر با چهره‌ای کریه و زشت و با قدرتی مهارنشدنی مملو از نفرتی خشک و آزار دهنده با مقاومت ترسناک و خشن پا به درون خانواده می‌گذارد.فرزند پنجم شاید از منظر ساختاری، اثری نو قلمداد شود اما به لحاظ مضمون از تازگی چندانی برخوردار نیست. تولد بچه‌ای مانند «بن» که همچون توفانی بنیان‌های یک خانواده آرام را به هم می‌ریزد درونمایه‌ای است که بارها آن را در قالب فیلم‌های مختلف دیده یا شاید کتاب‌هایی در این باره و شبیه به این مورد مطالعه کرده‌ایم. حتی ترجمه کیهان بهمنی و مهدی غبرایی نیز نمی‌تواند کمکی به ارتقا و راندمان سطح جذابیت کتاب کند. هرچند تولد فرزند پنجم به ظاهر همه چیز را در هم می‌ریزد و بچه بعدها به مثابه نقطه توفانی در شهر و دیار خود معرفی می‌شود اما این طور به نظر می‌رسد که لسینگ در شخصیت‌پردازی‌ها چندان موفق نبوده است. خواندن رمان فرزند پنجم این نکته را به ذهن متبادر می‌سازد که لسینگ بیش از آنکه اهل موشکافی در چینش وقایع باشد به توصیفات و تشبیهات و در یک کلمه به زواید بسنده می‌کند. از این جهت است که خط سیر داستان تا به پایان، تزلزل یا حتی وحشتی که گاردین و ساندی‌تایمز درباره آن می‌نویسند را در خواننده ایجاد نمی‌کند و تنها شاید در مواقعی بیش از آنکه مخاطب را بترساند او را به تعجب وا می‌دارد. خارق‌العاده بودن فرزند پنجم از ابتدای تولد تا سال‌های رفتن به مدرسه در مواقعی چنان در تاروپود اغراق در هم تنیده می‌شود که میان مرز خیال و واقعیت فاصله زیادی باقی می‌گذارد. به بیان ساده‌تر لسینگ نمی‌تواند صرف نظر از عدم طراحی مطلوب شخصیت‌پردازی قهرمانان داستان، در چینش وقایع عملکرد موثری داشته باشد. هرچند ما در طول 207 صفحه‌ای که از رمان پیش رو داریم، با فراز و فرودهای معمول داستانی مواجه نمی‌شویم، داستان از ابتدای امر خطی است و تا پایان و حتی زمانی که فرزند ناخلف عصیان می‌کند و بارها و بارها از خانه می‌گریزد تا جایی که بالاخره به گروه تبهکاران شهر می‌پیوندد خطی باقی می‌ماند. نقطه اوج در داستان گم می‌شود و حتی در بخش‌های پایانی کتاب که روایت لسینگ نسبتا مراحل نهایی خود را طی می‌کند و هریت موقع نگاه کردن به تلویزیون در اخبار فوری که از برلین، لس‌آنجلس یا بوئنس‌آیرس مخابره می‌شود بن را می‌بیند که خارج از جمعیت ایستاده و با آن چشم‌های جن‌مانندش به دوربین خیره شده یا شاید در جمعیت به دنبال همنوع خود می‌گردد، احساسی زیر پوست خواننده نمی‌لغزد. فرزند پنجم لسینگ فارغ از زیبایی‌هایی که در توصیف ظاهری شخصیت‌های داستان دارد، از هنجارها عدول نمی‌کند، هیجانی ایجاد نمی‌سازد و تنها به یک روایت ساده ساده متکی می‌ماند و این پرسش را در ذهن خواننده باقی می‌گذارد که کدام ویژگی اثر، واجد شرایط دریافت نوبل ادبی درسال 2007 شده است؟! درباره رمان «فرزند پنجم» نوشته دوریس لسینگ
نه فرازی نه فرودی
آزاده صالحی: پیش از آنکه رمان «فرزند پنجم» (برنده جایزه نوبل ادبی سال 2007) نوشته دوریس لسینگ توجه خواننده را به خود جلب کند نقل قول‌هایی از نشریات نامی بر پشت جلد کتاب درباره نویسنده خودنمایی می‌کند. گاردین درباره لسینگ بر این باور است که او قادر است در هر ژانری که بخواهد بنویسد. درباره این کتاب او به سراغ ژانر وحشت رفته و به شکلی زیبا وحشت را بازآفرینی کرده است. «فرزند پنجم» با تصاویری به یاد ماندنی از وحشتی است که از دورانی دور وجود داشته است. ساندی تایمز نیز در یادداشتی به این نکته اشاره می‌کند که قدرت لسینگ در جذب و قانع کردن خواننده از ابتدای این کتاب مشهود است به طوری که این رمان اثری است که می‌تواند تمام وجود شما را غرق وحشت کند اما درعین حال نمی‌توانید تا پایان داستان آن را زمین بگذارید. هرچند این دو یادداشت معتبر در پشت جلد کتاب توانسته‌اند در جذب خواننده و لابد فروش آن تاثیرات بسیاری داشته باشند اما محتوای کتاب با روایت زندگی زوجی به نام «هریت» و «دیوید» حتی تا فصل‌های میانی کتاب چندان جالب به نظر نمی‌آید. دیوید و هریت در حالی که به سر و صدای خنده و بازی بچه‌ها در حیاط گوش می‌دادند، دستان همدیگر را گرفتند و لبخند زدند، می‌توانستند در هوای خوشبختی نفس بکشند؛ 4 فرزند، خانه‌ای قدیمی و زیبا، دوستان و اقوامی دوست‌داشتنی. (بخش‌هایی از رمان) تا اینجای داستان خواننده با رمانی تهی از هیجان و اتفاق مواجه می‌شود. توصیفات لسینگ در روایت نوع زندگی و عملکرد خانواده «لوات» حتی گاه به خسته کردن مخاطب می‌انجامد. اما داستان از آنجایی که هریت بعد از بزرگ کردن نسبی 4 فرزند خود متوجه بارداری ناخواسته می‌شود به سمت و سوی دیگری کشیده می‌شود. «بن» غول‌پیکر با چهره‌ای کریه و زشت و با قدرتی مهارنشدنی مملو از نفرتی خشک و آزار دهنده با مقاومت ترسناک و خشن پا به درون خانواده می‌گذارد.فرزند پنجم شاید از منظر ساختاری، اثری نو قلمداد شود اما به لحاظ مضمون از تازگی چندانی برخوردار نیست. تولد بچه‌ای مانند «بن» که همچون توفانی بنیان‌های یک خانواده آرام را به هم می‌ریزد درونمایه‌ای است که بارها آن را در قالب فیلم‌های مختلف دیده یا شاید کتاب‌هایی در این باره و شبیه به این مورد مطالعه کرده‌ایم. حتی ترجمه کیهان بهمنی و مهدی غبرایی نیز نمی‌تواند کمکی به ارتقا و راندمان سطح جذابیت کتاب کند. هرچند تولد فرزند پنجم به ظاهر همه چیز را در هم می‌ریزد و بچه بعدها به مثابه نقطه توفانی در شهر و دیار خود معرفی می‌شود اما این طور به نظر می‌رسد که لسینگ در شخصیت‌پردازی‌ها چندان موفق نبوده است. خواندن رمان فرزند پنجم این نکته را به ذهن متبادر می‌سازد که لسینگ بیش از آنکه اهل موشکافی در چینش وقایع باشد به توصیفات و تشبیهات و در یک کلمه به زواید بسنده می‌کند. از این جهت است که خط سیر داستان تا به پایان، تزلزل یا حتی وحشتی که گاردین و ساندی‌تایمز درباره آن می‌نویسند را در خواننده ایجاد نمی‌کند و تنها شاید در مواقعی بیش از آنکه مخاطب را بترساند او را به تعجب وا می‌دارد. خارق‌العاده بودن فرزند پنجم از ابتدای تولد تا سال‌های رفتن به مدرسه در مواقعی چنان در تاروپود اغراق در هم تنیده می‌شود که میان مرز خیال و واقعیت فاصله زیادی باقی می‌گذارد. به بیان ساده‌تر لسینگ نمی‌تواند صرف نظر از عدم طراحی مطلوب شخصیت‌پردازی قهرمانان داستان، در چینش وقایع عملکرد موثری داشته باشد. هرچند ما در طول 207 صفحه‌ای که از رمان پیش رو داریم، با فراز و فرودهای معمول داستانی مواجه نمی‌شویم، داستان از ابتدای امر خطی است و تا پایان و حتی زمانی که فرزند ناخلف عصیان می‌کند و بارها و بارها از خانه می‌گریزد تا جایی که بالاخره به گروه تبهکاران شهر می‌پیوندد خطی باقی می‌ماند. نقطه اوج در داستان گم می‌شود و حتی در بخش‌های پایانی کتاب که روایت لسینگ نسبتا مراحل نهایی خود را طی می‌کند و هریت موقع نگاه کردن به تلویزیون در اخبار فوری که از برلین، لس‌آنجلس یا بوئنس‌آیرس مخابره می‌شود بن را می‌بیند که خارج از جمعیت ایستاده و با آن چشم‌های جن‌مانندش به دوربین خیره شده یا شاید در جمعیت به دنبال همنوع خود می‌گردد، احساسی زیر پوست خواننده نمی‌لغزد. فرزند پنجم لسینگ فارغ از زیبایی‌هایی که در توصیف ظاهری شخصیت‌های داستان دارد، از هنجارها عدول نمی‌کند، هیجانی ایجاد نمی‌سازد و تنها به یک روایت ساده ساده متکی می‌ماند و این پرسش را در ذهن خواننده باقی می‌گذارد که کدام ویژگی اثر، واجد شرایط دریافت نوبل ادبی درسال 2007 شده است؟! ارسال نظر
پربیننده