زهرا میرطهماسب*: پس از بی‌نتیجه بودن نشست کپنهاگ و عدم توافق رهبران جهان برای ایجاد یک رویه جهانی در مبارزه با وخامت شرایط آب و هوایی، اکنون بسیاری از کارشناسان محیط زیست جهان بر این باورند که تنها راه برای حل بحران آب و هوایی و گرمای جهانی برداشتن قدم‌های سریع، خلاقانه و ارائه فناوری‌های جدید برای مهار حرارت کره زمین است. در چند سال گذشته دانشمندان در این زمینه به نتایج متعددی دست پیدا کرده‌اند، از صخره‌های جذب دی‌اکسیدکربن تا شبکه‌های فضایی کنترل کربن که می‌توانند به گونه‌ای در کنترل این بحران تاثیرگذار باشند. برخی از این ابداعات روی کاهش و جذب دی اکسید کربن تمرکز داشته و برخی دیگر راهکارهایی را برای سرد کردن زمین ارائه می‌کنند. در این میان نکته اساسی آن است که بسیاری از این راهکارها نه تنها در کشورهای توسعه یافته بلکه در کشورهای در حال توسعه‌ای چون ایران نیز قابلیت اجرا دارند. بر اساس نظر کارشناسان محیط زیست در میان پیشنهادهای ارائه شده، روش‌هایی نیز وجود دارد که مردم و ساکنان کره زمین بدون در نظر گرفتن بی‌توجهی مسؤولان کشورشان به این موضوع، می‌توانند از طریق آن به بهبود شرایط جوی کشور خود بپردازند.
اسپری کردن در لایه اوزن: حتما به یاد دارید که باید از اسپری کردن ذرات معلق از بین برنده لایه اوزن خودداری کنید، اکنون زمان آن رسیده که در این باره بازنگری کرده و این کار را در قالبی دیگر از سر بگیریم. طرح «تعبیه ذرات استراتوسفریک» بر این اساس است که مواد شیمیایی مانند دی‌اکسیدسولفور در نزدیک‌ترین لایه اتمسفری زمین اسپری شود تا با ترکیب با دیگر مواد شیمیایی درون اتمسفر نور خورشید را از زمین بازتاب دهد. این گاز بخشی از نور خورشید را بازتاب داده و از گرم شدن زمین تحت تاثیر این تابش‌های خورشیدی جلوگیری می‌کند. سولفور ماده‌ای ارزانقیمت است که یک کیلوگرم از آن می‌تواند تاثیر صدها هزار کیلوگرم از دی‌اکسیدکربن را خنثی کند. یکی از مشکلاتی که برای اجرای این طرح پیش‌بینی شده، احتمال تاثیرگذاری بیش از حد آن روی برخی از مناطق و بروز تغییرات شدید آب و هوایی است. همچنین استفاده از یک آلاینده برای خنثی کردن آلاینده‌ای دیگر از دیگر انتقاداتی است که به این طرح وارد شده است.
استفاده از عینک آفتابی برای زمین: ایده استفاده از عینک آفتابی برای زمین طرح دیگری است که می‌تواند به گونه‌ای از گرم شدن زمین جلوگیری کند. چنین ساختاری باید از رشته‌های متقاطع آلومینیوم ساخته شده و در فضا قرار گیرد، این حصار می‌تواند مانند یک فیلتر از عبور برخی تابش‌های مادون قرمز جلوگیری کند. به گفته برخی از دانشمندان این طرح با تمام غیرعادی بودنش در برابر خورشید نقطه‌ای کوچک خواهد بود که آسیبی به رشد زمین وارد نخواهد کرد. از مشکلات اساسی این طرح، ساخت فیلتری با وسعت یک میلیون و 554 هزار کیلومتر مربع است که باید جایی میان خورشید و زمین قرار گیرد، ساخت چنین ساختاری در حال حاضر بسیار دور از ذهن به نظر رسیده و در عین حال ابزاری برای انتقال آن به مدار زمین وجود ندارد.
ساخت فیلترهای عظیم هوا: طرح ساخت فیلترهای عظیم هوا برای خارج کردن دی‌اکسیدکربن در تئوری، طرح قابل اجرایی به نظر می‌رسد. چنین فیلتری می‌تواند دی‌اکسیدکربن موجود در هوا را جذب کرده و آن را با مواد شیمیایی فیلتر ترکیب کند و در نهایت استخراج و ذخیره کند، اما مشکلاتی مانند عظمت بالای این طرح و تعداد و وسعت چنین فیلتری برای افزایش تاثیرگذاری آن محدودیت‌های بزرگی را برای اجرای آن به وجود می‌آورد. در عین حال استخراج دی‌اکسیدکربن ذخیره شده در مواد شیمیایی فیلترها خود نیازمند صرف انرژی گزافی است که دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید خواهد کرد.
ساخت درخت‌های مصنوعی: درختان بخش بسيار مهمي از طبیعت هستند که نقش قابل توجهی نيز در جذب دی‌اکسیدکربن به عهده دارند، اما در صورتی که بتوان درختانی موثرتر از درختان طبیعی تولید کرد، میزان جذب دی اکسید کربن در سطح جهان نیز افزایش پیدا خواهد کرد. درختی مصنوعی با برگ‌های پلاستیکی با قابلیت جذب دی‌اکسیدکربن می‌تواند این گاز مخرب را جذب کرده و در مکانی ایمن ذخیره کند. این درختان نیازی به نور مستقیم خورشید نداشته و می‌توان آنها را در هر مکانی نصب کرد. در صورتی که این درختان به درستی طراحی شوند، می‌توانند عملکردی هزار بار سریع‌تر از درختان واقعی داشته باشند اما به دلیل اینکه این درختان عملکردی مانند درختان طبیعی ندارند، مشکل اساسی در استفاده از آنها سرنوشت دی‌اکسیدکربن ذخیره شده است. در عین حال انرژی جداسازی گاز ترکیب شده با فیلترهای جذب دی‌اکسیدکربن بسیار بالا و خود عاملی جدید در تولید این گاز به شمار می‌رود.
استفاده از ابرهای نمکی: ابرها لایه‌ای محافظتی برای زمین به شمار می‌روند و به همین خاطر برخی از دانشمندان بر این باورند که می‌توان با کمک پراکندن نمک در میان هوا ابرهای بیشتری تولید کرد. این پدیده شانس قرار گرفتن ذرات بخار آب و نمک در کنار یکدیگر و تشکیل ابرها را افزایش خواهد داد. ابرهای نمکی در عین حال سفیدرنگ‌تر بوده و می‌توانند میزان بیشتری از نور خورشید را بازتاب داده و زمین را خنک‌تر کنند. برای پراکندن نمک در هوا نیز می‌توان از قایق‌هایی استفاده کرد که به واسطه رایانه‌ها هدایت شده و توده‌هایی عظیم از آب دریا را به هوا پرتاب می‌کنند. به گزارش مهر، در عین حال در صورتی که تعداد زیاد ابرها برای زمین خطرساز شود، می‌توان براحتی پروژه را متوقف کرد. با این حال هیچکس نمی‌داند برای اجرای چنین طرحی به چند قایق نیاز خواهد بود و آیا نمک‌های آب دریا برای تشکیل ابرها کافی هستند یا خیر؟
پرورش پلانکتون‌ها: ایده اصلی این طرح استفاده از پودر آهن برای تولید بیشتر پلانکتون‌ها در اعماق اقیانوس‌هاست زیرا این جانداران می‌توانند دی‌اکسیدکربن را بخورند. باروری از طریق پودر آهن پیش‌تر در اقیانوس جنوبی در قطب جنوب مورد آزمایش قرار گرفته بود که نتایج آن نشان می‌دهد با کمک چنین شیوه‌ای می‌توان در حدود 453 کیلوگرم دی‌اکسیدکربن را با هزینه کمتر از 10 سنت از بین برد اما این طرح مشکل بزرگی را در پیش رو دارد و آن این است که توده‌های عظیم پلانکتون‌ها می‌توانند اکوسیستم را در اعماق اقیانوس‌ها از بین ببرند و منجر به نابودی گونه‌های دیگر جانداران شوند.
استفاده از سنگ‌ها برای به دام انداختن دی‌اکسیدکربن: تشکیل مواد شیمیایی در سنگ‌ها به هزاران سال زمان نیاز دارد اما دانشمندان معتقدند می‌توان چنین فرآیندی را در مدت زمانی کوتاه و با استفاده از کربناتی کردن معدنی انجام داد. طی این فرآیند دی‌اکسیدکربن فشرده شده، حرارت دیده و با مواد معدنی مانند سرپانتین یا الیوین یا صخره‌های آهکی ترکیب می‌شود. نتیجه این فرآیند ماده‌ای سخت و غیرمضر است که می‌توان از آن در ساختمان‌سازی نیز استفاده کرد اما اجرای این طرح نیازمند کشف منابع معدنی است که قابلیت ترکیب با دی‌اکسیدکربن را دارند که این فرآیند خود نیازمند انجام عملیات اکتشافی معدنی با تمام تاثیرات منفی آن روی محیط‌زیست است. همچنین حرارت دادن به دی‌اکسیدکربن نیز خود عامل تولید این گاز به شکلی دیگر است.
به دام انداختن دی‌اکسیدکربن در زیر زمین: بر اساس این طرح می‌توان دی‌اکسیدکربن را جذب کرده و زیر زمین یا در چاه‌های نفت تزریق کرد. طی پروژه Weyburn در کانادا محققان میلیون‌ها تن از دی‌اکسیدکربن را در زیر زمین دفن کرده‌اند و بر این باورند در صورتی که چنین پروژه‌ای در سرتاسر جهان شکل گیرد، می‌توان در حدود 200 هزار گیگاتن از گاز دی‌اکسیدکربن را زیر زمین دفن کرد. با این حال یکی از بزرگ‌ترین موانعی که بر سر راه اجرای این پروژه وجود دارد، نیاز به سرمایه بالا برای به دام انداختن گاز دی‌اکسیدکربن است در حالی که احتمال نشت این گاز از زیر زمین طی سال‌های متوالی نیز وجود دارد.
*کارشناس سازمان حفاظت از محیط‌زیست راهکارهای بین‌المللی جلوگیری از گرم شدن جهان اعلام شد
8 دستور براي مهار حرارت كره زمين
زهرا میرطهماسب*: پس از بی‌نتیجه بودن نشست کپنهاگ و عدم توافق رهبران جهان برای ایجاد یک رویه جهانی در مبارزه با وخامت شرایط آب و هوایی، اکنون بسیاری از کارشناسان محیط زیست جهان بر این باورند که تنها راه برای حل بحران آب و هوایی و گرمای جهانی برداشتن قدم‌های سریع، خلاقانه و ارائه فناوری‌های جدید برای مهار حرارت کره زمین است. در چند سال گذشته دانشمندان در این زمینه به نتایج متعددی دست پیدا کرده‌اند، از صخره‌های جذب دی‌اکسیدکربن تا شبکه‌های فضایی کنترل کربن که می‌توانند به گونه‌ای در کنترل این بحران تاثیرگذار باشند. برخی از این ابداعات روی کاهش و جذب دی اکسید کربن تمرکز داشته و برخی دیگر راهکارهایی را برای سرد کردن زمین ارائه می‌کنند. در این میان نکته اساسی آن است که بسیاری از این راهکارها نه تنها در کشورهای توسعه یافته بلکه در کشورهای در حال توسعه‌ای چون ایران نیز قابلیت اجرا دارند. بر اساس نظر کارشناسان محیط زیست در میان پیشنهادهای ارائه شده، روش‌هایی نیز وجود دارد که مردم و ساکنان کره زمین بدون در نظر گرفتن بی‌توجهی مسؤولان کشورشان به این موضوع، می‌توانند از طریق آن به بهبود شرایط جوی کشور خود بپردازند.
اسپری کردن در لایه اوزن: حتما به یاد دارید که باید از اسپری کردن ذرات معلق از بین برنده لایه اوزن خودداری کنید، اکنون زمان آن رسیده که در این باره بازنگری کرده و این کار را در قالبی دیگر از سر بگیریم. طرح «تعبیه ذرات استراتوسفریک» بر این اساس است که مواد شیمیایی مانند دی‌اکسیدسولفور در نزدیک‌ترین لایه اتمسفری زمین اسپری شود تا با ترکیب با دیگر مواد شیمیایی درون اتمسفر نور خورشید را از زمین بازتاب دهد. این گاز بخشی از نور خورشید را بازتاب داده و از گرم شدن زمین تحت تاثیر این تابش‌های خورشیدی جلوگیری می‌کند. سولفور ماده‌ای ارزانقیمت است که یک کیلوگرم از آن می‌تواند تاثیر صدها هزار کیلوگرم از دی‌اکسیدکربن را خنثی کند. یکی از مشکلاتی که برای اجرای این طرح پیش‌بینی شده، احتمال تاثیرگذاری بیش از حد آن روی برخی از مناطق و بروز تغییرات شدید آب و هوایی است. همچنین استفاده از یک آلاینده برای خنثی کردن آلاینده‌ای دیگر از دیگر انتقاداتی است که به این طرح وارد شده است.
استفاده از عینک آفتابی برای زمین: ایده استفاده از عینک آفتابی برای زمین طرح دیگری است که می‌تواند به گونه‌ای از گرم شدن زمین جلوگیری کند. چنین ساختاری باید از رشته‌های متقاطع آلومینیوم ساخته شده و در فضا قرار گیرد، این حصار می‌تواند مانند یک فیلتر از عبور برخی تابش‌های مادون قرمز جلوگیری کند. به گفته برخی از دانشمندان این طرح با تمام غیرعادی بودنش در برابر خورشید نقطه‌ای کوچک خواهد بود که آسیبی به رشد زمین وارد نخواهد کرد. از مشکلات اساسی این طرح، ساخت فیلتری با وسعت یک میلیون و 554 هزار کیلومتر مربع است که باید جایی میان خورشید و زمین قرار گیرد، ساخت چنین ساختاری در حال حاضر بسیار دور از ذهن به نظر رسیده و در عین حال ابزاری برای انتقال آن به مدار زمین وجود ندارد.
ساخت فیلترهای عظیم هوا: طرح ساخت فیلترهای عظیم هوا برای خارج کردن دی‌اکسیدکربن در تئوری، طرح قابل اجرایی به نظر می‌رسد. چنین فیلتری می‌تواند دی‌اکسیدکربن موجود در هوا را جذب کرده و آن را با مواد شیمیایی فیلتر ترکیب کند و در نهایت استخراج و ذخیره کند، اما مشکلاتی مانند عظمت بالای این طرح و تعداد و وسعت چنین فیلتری برای افزایش تاثیرگذاری آن محدودیت‌های بزرگی را برای اجرای آن به وجود می‌آورد. در عین حال استخراج دی‌اکسیدکربن ذخیره شده در مواد شیمیایی فیلترها خود نیازمند صرف انرژی گزافی است که دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید خواهد کرد.
ساخت درخت‌های مصنوعی: درختان بخش بسيار مهمي از طبیعت هستند که نقش قابل توجهی نيز در جذب دی‌اکسیدکربن به عهده دارند، اما در صورتی که بتوان درختانی موثرتر از درختان طبیعی تولید کرد، میزان جذب دی اکسید کربن در سطح جهان نیز افزایش پیدا خواهد کرد. درختی مصنوعی با برگ‌های پلاستیکی با قابلیت جذب دی‌اکسیدکربن می‌تواند این گاز مخرب را جذب کرده و در مکانی ایمن ذخیره کند. این درختان نیازی به نور مستقیم خورشید نداشته و می‌توان آنها را در هر مکانی نصب کرد. در صورتی که این درختان به درستی طراحی شوند، می‌توانند عملکردی هزار بار سریع‌تر از درختان واقعی داشته باشند اما به دلیل اینکه این درختان عملکردی مانند درختان طبیعی ندارند، مشکل اساسی در استفاده از آنها سرنوشت دی‌اکسیدکربن ذخیره شده است. در عین حال انرژی جداسازی گاز ترکیب شده با فیلترهای جذب دی‌اکسیدکربن بسیار بالا و خود عاملی جدید در تولید این گاز به شمار می‌رود.
استفاده از ابرهای نمکی: ابرها لایه‌ای محافظتی برای زمین به شمار می‌روند و به همین خاطر برخی از دانشمندان بر این باورند که می‌توان با کمک پراکندن نمک در میان هوا ابرهای بیشتری تولید کرد. این پدیده شانس قرار گرفتن ذرات بخار آب و نمک در کنار یکدیگر و تشکیل ابرها را افزایش خواهد داد. ابرهای نمکی در عین حال سفیدرنگ‌تر بوده و می‌توانند میزان بیشتری از نور خورشید را بازتاب داده و زمین را خنک‌تر کنند. برای پراکندن نمک در هوا نیز می‌توان از قایق‌هایی استفاده کرد که به واسطه رایانه‌ها هدایت شده و توده‌هایی عظیم از آب دریا را به هوا پرتاب می‌کنند. به گزارش مهر، در عین حال در صورتی که تعداد زیاد ابرها برای زمین خطرساز شود، می‌توان براحتی پروژه را متوقف کرد. با این حال هیچکس نمی‌داند برای اجرای چنین طرحی به چند قایق نیاز خواهد بود و آیا نمک‌های آب دریا برای تشکیل ابرها کافی هستند یا خیر؟
پرورش پلانکتون‌ها: ایده اصلی این طرح استفاده از پودر آهن برای تولید بیشتر پلانکتون‌ها در اعماق اقیانوس‌هاست زیرا این جانداران می‌توانند دی‌اکسیدکربن را بخورند. باروری از طریق پودر آهن پیش‌تر در اقیانوس جنوبی در قطب جنوب مورد آزمایش قرار گرفته بود که نتایج آن نشان می‌دهد با کمک چنین شیوه‌ای می‌توان در حدود 453 کیلوگرم دی‌اکسیدکربن را با هزینه کمتر از 10 سنت از بین برد اما این طرح مشکل بزرگی را در پیش رو دارد و آن این است که توده‌های عظیم پلانکتون‌ها می‌توانند اکوسیستم را در اعماق اقیانوس‌ها از بین ببرند و منجر به نابودی گونه‌های دیگر جانداران شوند.
استفاده از سنگ‌ها برای به دام انداختن دی‌اکسیدکربن: تشکیل مواد شیمیایی در سنگ‌ها به هزاران سال زمان نیاز دارد اما دانشمندان معتقدند می‌توان چنین فرآیندی را در مدت زمانی کوتاه و با استفاده از کربناتی کردن معدنی انجام داد. طی این فرآیند دی‌اکسیدکربن فشرده شده، حرارت دیده و با مواد معدنی مانند سرپانتین یا الیوین یا صخره‌های آهکی ترکیب می‌شود. نتیجه این فرآیند ماده‌ای سخت و غیرمضر است که می‌توان از آن در ساختمان‌سازی نیز استفاده کرد اما اجرای این طرح نیازمند کشف منابع معدنی است که قابلیت ترکیب با دی‌اکسیدکربن را دارند که این فرآیند خود نیازمند انجام عملیات اکتشافی معدنی با تمام تاثیرات منفی آن روی محیط‌زیست است. همچنین حرارت دادن به دی‌اکسیدکربن نیز خود عامل تولید این گاز به شکلی دیگر است.
به دام انداختن دی‌اکسیدکربن در زیر زمین: بر اساس این طرح می‌توان دی‌اکسیدکربن را جذب کرده و زیر زمین یا در چاه‌های نفت تزریق کرد. طی پروژه Weyburn در کانادا محققان میلیون‌ها تن از دی‌اکسیدکربن را در زیر زمین دفن کرده‌اند و بر این باورند در صورتی که چنین پروژه‌ای در سرتاسر جهان شکل گیرد، می‌توان در حدود 200 هزار گیگاتن از گاز دی‌اکسیدکربن را زیر زمین دفن کرد. با این حال یکی از بزرگ‌ترین موانعی که بر سر راه اجرای این پروژه وجود دارد، نیاز به سرمایه بالا برای به دام انداختن گاز دی‌اکسیدکربن است در حالی که احتمال نشت این گاز از زیر زمین طی سال‌های متوالی نیز وجود دارد.
*کارشناس سازمان حفاظت از محیط‌زیست ارسال نظر
پربیننده