سيد عابدين نورالديني
برادر بزرگوار حجت‌الاسلام دکتر محمد مطهری اخیرا در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، مطالبی پیرامون برخی زوایای حوادث پس از انتخابات بیان داشتند که به‌رغم احتیاط و سفارش ایشان مبنی‌بر عدم برداشت‌های حزبی و جناحی این مطالب، اما متاسفانه نحوه استدلال و انتخاب برخی مثال‌ها باعث بسیاری سوءاستفاده‌ها شد. در مسیر ضرورت اعتمادبخشی به جامعه، یعنی همان موضوعی که دکتر مطهری تنها راه موثر آن را «واقع‌نمایی» دانسته‌اند، نکاتی در نقد و تکمیل اظهارات فرزند شهید مطهری بیان می‌شود. ضروری است این نکته مورد تاکید قرار گیرد که مراد این نوشتار، نه پاسخگویی برآمده از تمایلات جناحی که احساس تکلیف در قبال همه مردم طالب حقایق و بویژه جماعت عظیمی است که شاید از برخی طرق استدلال، رنجیده باشند. این نکات اگر موجبات تحکیم پیوند میان مردم و نظام اسلامی را فراهم آورد، در طریقه انصاف گام برداشته و همانگونه که دکتر مطهری بدان تاکید ورزید، دارای مشی «واقع‌بینانه» خواهد بود. البته باید گفت محور این نوشتار، انتقاد از عدم رعایت انصاف – ناخواسته- در طریقه استدلال‌های دکتر مطهری از حوادث پس از انتخابات است.
1- دکتر محمد مطهری در این گفت‌وگو با به کار بردن عبارت «سران معترضین» برای عوامل اصلی فتنه پس از انتخابات، سهوا تنزل مرتبه جرم ویژه این افراد را در افکار عمومی باعث می‌شوند. به نظر می‌رسد ارزیابی حوادث پس از انتخابات اگر در طریق انصاف و «واقعیت» انجام شود، مانع از اطلاق عبارت سران معترضین به امثال موسوی، خاتمی و کروبی می‌شود. چرا که رفتار آنان در 8 ماه گذشته به هیچ وجه شایسته قرار گرفتن در قالب «اعتراض» نبوده و نیست. قطعا آقای مطهری نیز نمی‌پذیرند که نقطه آغاز اعتراض، یک «دروغ بزرگ» باشد و شاخصه‌هایی چون آشوب‌طلبی و مردم‌فریبی را پیامد داشته باشد! اعتراض یک واکنش «حقیقی» به برخی وقایع نامأنوس با حقیقت است و معترض برای ترمیم انحراف، خردورزی پیشه و براهین خود در مقبولیت‌بخشی به اعتراض را عرضه می‌کند. برادر بزرگوار جناب آقای مطهری کدام رفتار فتنه‌گران و آشوب‌طلبان پس از انتخابات را واجد ویژگی‌های «اعتراض» می‌دانند؟ کدام انحراف موجب «طغیان» شد؟ و اساسا این عصیانگری از چه طریق و با کدامین ادبیات نمودار شد؟
پاسداشت حریم عبارات و واژگان که از ضروریات نوشتار است، قطعا اگر رعایت نشود، تحلیل‌هایی بعضا وارونه به دست خواهد داد. البته نباید از این نکته مهم غافل شد که در تحلیل حوادث پس از انتخابات باید یک تفکیک اساسی صورت گیرد و آن تفکیک «مردم معترض» از «سران فتنه‌گر» است. در صورت انجام این تفکیک، می‌توان در قبال رفتار هرکدام تحلیل ارائه کرد. پیامد مثبت دیگر این تفکیک نیز این است که در این حالت عده‌ای نمی‌توانند به بهانه مردم معترض، حمایت از سران فتنه‌گر را پیشه کنند.
2- استاد ارزشی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) اما براساس پندار «اعتراض» به جای «اغتشاش» استدلال‌هایی نیز درباره برخی فشارهای سران آشوب بیان داشته‌اند به گونه‌ای که ایشان معتقدند افرادی نظیر موسوی، خاتمی و کروبی درباره آسیب‌های رفتار و گفتارشان به نظام و انقلاب تردید ندارند اما یکی از عواملی که باعث عدم تصحیح عملکرد آنها می‌شود، «برخوردهای بولدوزری» افراطیون است.
اگرچه آقای مطهری در ادامه، مختصات مشخصی از رفتارهای بولدوزری ارائه نکردند اما مثال‌هایی را بیان کردند که می‌توان از آنها مراد آقای مطهری از «رفتارهای بولدوزری» را استنباط کرد. به عنوان مثال به اعتقاد دکتر محمد مطهری نسبت دادن حرف‌های افرادی نظیر عبدالکریم سروش و اکبر گنجی در نفی وحیانی بودن قرآن و امام زمان (عج) به همه اصلاح طلبان و همچنین اعلام اسامی اصلاح‌طلبانی که حاضر به مناظره نمی‌شوند- بدون دلیل عدم حضور – و یا چگونگی دستگیری متهمان، از جمله برخوردهای بولدوزری است و این رفتارها باعث می‌شود آنها مواضع خود را اصلاح نکنند! درباره این موضوع انتقادات فراوانی به دکتر محمد مطهری وارد است.
رفتار افرادی مانند موسوی، خاتمی و کروبی در حوادث پس از انتخابات به هیچ وجه واجد کوچک‌ترین حمایت نیست چرا که هیچ‌کدام از رفتارهاي آنان منطبق بر حق‌طلبی نبوده است ضمن اینکه در بیان دلایل عدم عقب‌نشینی سران فتنه نباید در اردوگاه انقلاب دنبال مقصر گشت. انتخابات دهم ریاست جمهوری با حضور بی‌سابقه و رای اعتماد فوق‌العاده ملت به منتخب خود برگزار شد. کاندیداهای اصلاح‌طلب بر همه امتیازات این انتخابات برای نظام چشم پوشیدند و با اتهام کثیف تقلب، دامان جمهوری اسلامی را آلوده کردند، حامیان خود را دعوت به حضور در خیابان‌ها کردند و از دل اعتراضات مردمی که ادعای آنها را باور کردند، آشوب‌هایی صورت گرفت. موسوی، کروبی، خاتمی و... هر آنچه توانستند انجام دادند تا آتش ابهامات درباره سلامت انتخابات را بیفروزند. بتدریج اما «دروغ» بودن ادعای تقلب آشکار شد و تردید‌ها از بین رفت. این موضوع ریزش حامیان کاندیداهای دروغگو را موجب شد و کار بدانجا رسیده که حامیان این افراد، نه معترضانِ نتیجه انتخابات که مخالفان جمهوری اسلامی شده‌اند. دامنه این افراد، گروهک‌هایی مانند منافقین و عبدالمالک ریگی و انجمن پادشاهی و افرادی چون رضا پهلوی، بنیامین نتانیاهو، شیمون پرز، باراک اوباما، جان بولتون و... را فرا گرفته است و این خود گواه مناسب بر «ناحق» بودن رفتار این افراد بوده است. از سوی دیگر برخی منابع خبری شواهدی ارائه می‌کنند که احتمال انطباق رفتار سران فتنه بر تئوری‌های براندازی نرم را قدرت می‌بخشد. برآیند 8 ماه عصیانگری در مقابل قانون و ظلم به رای مردم، اینک «رسوایی» شده است، اعتماد هواداران از آنها سلب شده است، نظام و اکثریت مردم به واسطه ارتکاب رفتارهای دشمن‌پسند و ضدنظام، از آنها نه‌تنها رویگردان که «متنفر» شده‌اند و خواستار «محاکمه» آنها هستند و از همه مهم‌تر پایداری نظام و مردم باعث شده آنها هیچ دستاوردی را در قبال این رفتار خود نداشته باشند. در شرایطی که این افراد به واسطه دروغگویی به مردم، رسوا شده‌اند و در مقابل نظام هواداری ندارند، قطعا بازگشت علنی به مثابه «مرگ سیاسی» آنها خواهد بود و به همین دلیل سران فتنه در تلاشند با کمک برخی افراد متنفذ، دستاوردی ولو بسیار اندک به دست آورند. با در نظر گرفتن این شرایط، بسیار عجیب است که آقای مطهری چشم بر این اقدامات پوشیده و یکی از دلایل عدم تصحیح مواضع فتنه‌گران را برخی برخوردها عنوان می‌کند و مدعی می‌شود موسوی، خاتمی و کروبی مواضع خود را اصلاح نمی‌کنند چون مثلا در صداو سیما گفته می‌شود فلان اصلاح‌طلب از مناظره طفره می‌رود یا هنگام دستگیری متهمان، فرزندان آنان شاهد دستگیری پدران خود هستند پس موسوی، خاتمی و کروبی عقب‌نشینی نمی‌کنند!!اما درباره این ادعا نکات دیگری هم باید مطرح شود:
الف: به فرض که این سخن دکتر مطهری مقبول باشد اما آقای مطهری! همه چیز از ادعای تقلب آغاز شد. چرا سران فتنه مدعی تقلب شدند؟ آیا آن هنگام نیز برخورد بولدوزری صورت گرفته بود؟ چرا از یک سال قبل برای جا انداختن مساله تقلب برنامه‌ریزی کردند؟
موسوی براساس کدام برخورد بولدوزری‌ای که با وی شد، قبل از پایان اخذ رای، مدعی پیروزی در انتخابات شد؟ کدام رفتار بولدوزری لجاجت موسوی و در ادامه طرح ادعای تقلب را توجیه می‌کند؟! بنابراین انگیزه آغاز حوادث پس از انتخابات بسیار مهم‌تر و اساسی‌تر از آن است که آقای مطهری بیان می‌کنند.
ب: آقای مطهری خود گفته‌اند که «سیاسی» نیستند اما کاش اظهارات خود در گفتوگوی مزبور را بر همین اساس استوار می‌کردند. دکتر مطهری به موضوع اظهارات سروش و گنجی اشاره کرده‌اند و گفته‌اند که تعمیم این اظهارات به همه اصلاح‌طلبان موجب عدم بازگشت سران آنها می‌شود!
مساله سروش و گنجی و عناصری از این دست که بسیارند، به «اصلاح طلبان» نسبت داده می‌شود نه «همه اصلاح‌طلبان»، در اولی مقصود کلیت جریان است و در دومی منظور همه افرادی که به نوعی اصلاح‌طلب نامیده می‌شوند و میان این دو تفاوت بسیار است. اما آقای مطهری! چرا از سکوت عجیب اصلاح‌طلبان در قبال همین اظهارات موهن نمی‌گویند؟ قطعا وقتی سخن از بیان واقعیات بر زبان می‌آید، نباید یک زاویه فرعی مورد کنکاش و واکاوی قرار گیرد اما تمام جهات اصلی مغفول ماند. به‌عنوان مثال چرا به این موضوع اشاره نمی‌شود که عبدالکریم سروش در این انتخابات صریحا از کروبی حمایت می‌کرد و از اعضای اتاق به اصطلاح فکر موسوی بوده است اما پس از انکار وحیانیت قرآن، کروبی و موسوی کوچک‌ترین واکنشی در قبال آن اتخاذ نمی‌کنند؟ چرا وقتی اکبر گنجی سخن از انکار امام زمان (عج) بر زبان می‌آورد، موسوی و خاتمی سکوت اختیار می‌کنند و چرا دیگر چهره‌های سرشناس این جریان ترجیح می‌دهند این موضوع هر‌چه سریع‌تر از مجاری رسانه‌ای خارج شود؟ از سوی دیگر آقای مطهری که سران فتنه را سران معترض می‌نامد و نگران تعمیم اظهارات سروش و گنجی به دیگر اصلاح‌طلبان است، چرا به تشریح این موضوع نمی‌پردازد که چرا از دل جریان دوم خرداد، انکار وحیانیت قرآن و امام زمان (عج) مطرح می‌شود و چرا از تفکر اطلاح‌طلبی افرادی همچون گنجی زاییده می‌شوند؟ بی‌تردید اگر قرار است بر سبیل انصاف سخن گفته شود، باید به این موارد نیز اشاره شود تا خدای ناکرده شائبه حمایت از یک جریان ایجاد نشود.
ج: دکتر محمد مطهری اعلام اسامی برخی چهره‌های اصلاح‌طلب که حاضر به مناظره تلویزیونی نشده‌اند را هم از مصادیق برخورد بولدوزری و نیز از عوامل عدم بازگشت فتنه‌گران دانسته‌اند! این تحلیل را نیز می‌توان حمل بر عدم رصد و پیگیری تحولات و اخبار سیاسی از سوی ایشان کرد. برای آگاهی دکتر مطهری باید گفت، موضوع مناظره‌های تلویزیونی از ماه‌ها قبل توسط افراد و گروه‌های حامی فتنه مطرح شد و رسانه‌های این افراد و گروه‌ها با توجه به
عدم انجام مناظره‌ها توسط صدا و سیما، اینگونه القا می‌کردند که نظام از پخش ادله آنها هراسان است! اما اقدام درخور تقدیر تلویزیون برای پخش این مناظره‌ها برای این افراد موجب ایجاد نتیجه عکس شد به گونه‌ای که آنها با عدم شرکت در مناظره‌ها، موجب خلل در زمان و چگونگی پخش مناظره‌ها شدند. باوجود این رفتار غیراخلاقی یعنی فرار از مواجهه با مردم، مسؤولان تلویزیون از اعلام اسامی آنها امتناع کردند. با این وجود اما متاسفانه اقدام روزنامه اصلاح‌طلب اعتماد در انتشار گزارشی با ادعای عدم دعوت از اصلاح‌طلبان در مناظره‌ها که رسانه ملی را متهم به دروغگویی می‌کرد، موجب شد صدا و سیما برای اعاده حیثیت خود، اسامی این افراد را اعلام کند - که با سکوت این افراد که نشان‌دهنده درستی موضع صدا و سیما بود – مواجه شد. اینک بر اساس کدام براهین و ادله، جناب آقای مطهری مدعی می‌شوند اقدام صدا و سیما موجب تداوم رفتارهای ضدساختاری می‌شود؟ این اظهارنظر این موضوع را تداعی می‌کند که نباید خاطر عاملان جنایت‌های پس از انتخابات
– ولو بحق- آزرده شود و نظام باید شرایط طنازی آنها را فراهم آورد! البته همین شیوه تحلیل موجب نسیان جنایات این افراد و ضرورت محاکمه قانونی آنان می‌شود! بر اساس همین مسیر تحلیل ناصواب است که آقای محمدمطهری اینگونه ارزیابی می‌کنند که چون برخی پروژه‌های مفاسد اقتصادی به مردم اعلام می‌شود، بنابراین برخی سران فتنه لجبازی کرده و مدعی «تجاوز جنسی» می‌شوند! آقای مطهری در گفتوگوی خود اما نمی‌گوید که تبعات داخلی و خارجی این اتهام کثیف به نظام چیست و چرا وقتی پرونده‌های مفاسد فردی اعلام می‌شود وی باید وجهه انقلاب و نظام را در دنیا مخدوش کند؟ آیا به اعتقاد دکتر مطهری، آبروی افراد -آن هم فرد خاطی و مجرم- مرادف آبروی نظام است؟ جناب آقای مطهری که در این گفت‌وگو از ظلم مسؤولان به مردم سخن گفتند متاسفانه مصداق این ظلم را بیان نکردند. تهمت «تجاوز جنسی» ظلم به نظام نبود؟! طرح ادعای دروغ تقلب، ظلم به نظام و مخدوش کردن وجهه جمهوری اسلامی نبود؟! از دیگر سو، طرح ادعای تقلب آن هم بدون ارائه حتی یک مدرک مستدل و منطقی، ظلم به آرای مردم نیست؟ آیا طرح ادعای اینکه در انتخابات تقلب شده، توهین به حامیان دکتر احمدی‌نژاد و نیز توهین به منتخب ملت نیست و آیا این توهین در مختصات «ظلم» قرار نمی‌گیرد؟ البته سران فتنه «ظلم بزرگ» دیگری نیز مرتکب شدند که کمتر مورد توجه قرار گرفت و آن ظلم به هواداران خود آنهاست.
... مدعی دروغ تقلب آیا با طرح این ادعا، حامیان خود را فریب نداد و از احساسات آنها سوءاستفاده نکرد؟ اگر آقای مطهری به این موضوع معتقد هستند، بهتر است براساس آنچه خود گفتند - واقع‌نمایی - بیان کنند و اگر هم اینگونه نمی‌اندیشند باز هم در مسیر بیان واقعیات اعلام کنند.
3- تمایل عجیب برادر بزرگوار حجت‌الاسلام و المسلمین محمد مطهری به مسائل فرعی پس از انتخابات شایسته نیست. رهبر انقلاب در این باره شاخص ارزشمندی ارائه کردند: «مسائل فرعی کم‌اهمیت نیست اما در حوادث پس از انتخابات، اصل انتخابات و حضور پرعظمت و نصاب‌شکن مردم، مساله اصلی و بقیه مسائل، فرع بود اما عده‌ای با بی‌انصافی به‌گونه‌ای دیگر عمل کردند». رهبر انقلاب در ادامه تصریح کردند: «زیر سوال بردن اصل انتخابات بزرگ‌ترین جرم است».
با توجه به این شاخص هوشمندانه، بهتر آن است تحلیل‌های حوادث پس از انتخابات در این چارچوب انجام شود. بنابراین رعایت انصاف در ارزیابی‌ها، حکم می‌کند اگر به موضوعات فرعی نظیر اعلام اسامی افراد فراری از مناظره و... پرداخته می‌شود، به «اصل» حوادث پس از انتخابات نیز پرداخته شود. شاید به تعبیری بتوان گفت از جمله تعاریف فتنه همین جابه‌جایی حاشیه و متن و فرع و اصل است.
4- موضوع دیگری که باعث انتقاد این نوشتار به دکتر محمد مطهری می‌شود، این اظهارنظر ایشان است که «علت اصلی سکوت خواص، عکس‌العمل هتاکان است»! این استدلال پیش از این هم از سوی دکتر علی مطهری و قبل از آن توسط دکتر علی‌لاریجانی شنیده و موجب حیرت بسیار شد و اما در انتقاد از این استدلال باید گفت:
الف: خواص را از آن جهت به این صفت می‌نامند که واجد ویژگی «تاثیرگذاری» در جامعه‌های مختلف از حیث مخاطب هستند. بنابراین بسیار بدیهی است، آن دسته از خواص که بنابر هر دلیلی سکوت اختیار کرده‌اند، فاقد تاثیرگذاری شده و طبعا از مرتبه نخبگی عملی سقوط می‌کنند. اما اینکه عامل سکوت خواص، ترس از «تخریب» توسط هتاکان باشد، پیش از آنکه انتقاد از رویه تخریب و هتاکی باشد، اهانت و جفا به نخبگان جامعه است چرا که آنان متهم به عدم برخورداری از جسارت و شهامت میان حقایق و واقعیت‌ها می‌شوند! از سوی دیگر در صورت حمل این تحلیل بر صحت، باید گفت، کسانی که فاقد شجاعت در بیان موضوعات باشند، شایسته حضور در جرگه خواص و نخبگان جامعه نیستند. خواص و نخبگان به تاثیرگذاری اشتهار دارند و بدیهی است عدم شجاعت در بسیاری موارد منجر به سکوت می‌شود و سکوت دروازه سکون و عدم تاثیر است. بنابراین، این اظهارنظر دکتر مطهری پیش از آنکه متوجه انتقاد از هتاکان باشد، تخریب خواص و نخبگان جامعه است.
ب: این اظهارنظر آقای مطهری را می‌توان اینگونه نیز تفسیر کرد: ایشان با این استدلال، ناخواسته بهانه‌ای برای تداوم سکوت برخی خواص را فراهم آورده است و خواص با استناد به همین بهانه از بیان حقایق و واقعیت‌های حوادث پس از انتخابات طفره می‌روند و این در شرایطی است که باوجود رشد بی‌سابقه آگاهی مردم نسبت به فتنه پس از انتخابات، روشنگری‌های خواص برای ختم فتنه بسیار ضروری است.
ج: استدلال دکتر مطهری درباره دلیل سکوت خواص، موجب آن می‌شود که دیگر دلایل مستتر شود به‌گونه‌ای که سکوت برخی خواص که ناشی از گرایشات حزبی و جناحی آنان و نیز عوامل دیگر است، از معرض پرسش افکار عمومی دور می‌ماند. چه بسا هستند افرادی که حاضرند سکوت آنها تفسیر به هراس از واکنش هتاکان شود تا اینکه گرایشات سیاسی و جناحی آنان آشکار شود!
د: دکتر مطهری با این اظهارنظر، خواسته یا ناخواسته برخی افراد یا گروه‌ها را متهم به هتاکی و تندروی کرده‌اند. ایشان مختصات هتاکی و ویژگی‌های هتاکان را بیان نکردند و همین موضوع باعث برداشت‌های مختلف می‌شود اما متاسفانه مثال‌هایی که ایشان در تعریف برخوردهای بولدوزری بیان کردند، موجب آن می‌شود که برخی گمان کنند مراد وی از هتاکان و هتاکی، همان افراد یا رفتارهایی باشد که مثلا اسناد فساد اقتصادی فتنه‌گران را منتشر یا اسامی فرارکنندگان از مناظره تلویزیونی را اعلام می‌کنند! در این صورت نیز اظهارنظر دکتر مطهری باعث ایجاد شائبه‌هایی درباره خواص سکوت‌گزیده می‌شود. به هرحال اظهارات کلی و غیرشفاف، چنین تبعاتی به دنبال دارد و نیکوست برای جلوگیری از چنین شائبه‌هایی، صاحب سخن به دور از ابهام و کلی‌گویی، شفاف و با در نظر گرفتن همه زوایای موضوع سخن گوید.
هـ با عرض پوزش از حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد مطهری اما باید گفت، این قبیل اظهارنظرها تنزل و از درجه اعتبار ساقط کردن موضوعات بسیار مهم با آوردن ادله«نازل» و سطحی است. اینکه خواص ساکتند چون از واکنش‌ها می‌ترسند یا اینکه مصاحبه نمی‌کنند چون رسانه‌ها آن مصاحبه را به صورت گزینشی منعکس و منتشر می‌کنند، در واقع پوشاندن تبعات و آثار زیانبار سکوت و عدم بیان حقایق و واقعیت‌ها در شرایط حساس کنونی است. ضمن اینکه اصل مهم «تکلیف» را نیز تضعیف کرده و خواص را بر تداوم سکوت خود مشتاق‌تر می‌کند. البته مقصود این نیست که دکتر مطهری با این اهداف اقدام به بیان این اظهارنظر کرده است اما باید گفت در پاره‌ای موارد، عدم احاطه بر تمام جوانب یک رخداد عظیم، تبعات و تفاسیر ناصواب را به دنبال دارد که این موضوع خدای ناکرده موجب برخی برداشت‌های نادرست درباره افراد می‌شود.
مراد این نوشتار ارائه برخی - تاکید می‌شود برخی - انتقادات به اظهارات دکتر محمد مطهری در گفتوگوی اخیر خود با یکی از خبرگزاری‌هاست تا از یک سو نحوه نگرش «خیل کثیری» از مردم نسبت به حوادث پس از انتخابات بیان شده و از سوی دیگر وی از این نگرش باخبر شود. صاحب این قلم معتقد است وارستگی افرادی چون دکتر محمد مطهری باعث می‌شود خود را در بند تعلقات جناحی و گروهی نکنند. اما در پاره‌ای موارد عواملی از جمله عدم احاطه کافی و لازم بر یک رخداد که می‌تواند ناشی از عدم پیگیری مستمر تحولات مربوط به آن رخداد باشد، می‌تواند باعث برخی اظهارنظرهای ناقص و در پیامد آن، تفاسیر نادرست شود. توصیه برادرانه و البته خیرخواهانه به دکتر محمد مطهری آن است که در بیان موضوعات مختلف از جمله موضوع حوادث پس از انتخابات که محل چالش فراوان بوده، همه زوایای رخداد مورد توجه قرار گیرد تا ذائقه‌های مختلف در این میان بهره‌مند شوند. طبعا اگر اعتقاد بر این باشد که دایره مخاطبان خواص و نخبگان، صرفا ذائقه‌های دارای شائبه و ابهام باشد، در این صورت جدای از اینکه دیگر گرایشات مورد غفلت قرار می‌گیرد، چه بسا خواص و نخبگان در بیان موضوعات از برخی اصول عدول کنند و ادبیات و براهین نخبگان متاثر از تمایلات و ادله طیف‌های شائبه‌دار و مردد شود. نقد مشفقانه
سيد عابدين نورالديني
برادر بزرگوار حجت‌الاسلام دکتر محمد مطهری اخیرا در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، مطالبی پیرامون برخی زوایای حوادث پس از انتخابات بیان داشتند که به‌رغم احتیاط و سفارش ایشان مبنی‌بر عدم برداشت‌های حزبی و جناحی این مطالب، اما متاسفانه نحوه استدلال و انتخاب برخی مثال‌ها باعث بسیاری سوءاستفاده‌ها شد. در مسیر ضرورت اعتمادبخشی به جامعه، یعنی همان موضوعی که دکتر مطهری تنها راه موثر آن را «واقع‌نمایی» دانسته‌اند، نکاتی در نقد و تکمیل اظهارات فرزند شهید مطهری بیان می‌شود. ضروری است این نکته مورد تاکید قرار گیرد که مراد این نوشتار، نه پاسخگویی برآمده از تمایلات جناحی که احساس تکلیف در قبال همه مردم طالب حقایق و بویژه جماعت عظیمی است که شاید از برخی طرق استدلال، رنجیده باشند. این نکات اگر موجبات تحکیم پیوند میان مردم و نظام اسلامی را فراهم آورد، در طریقه انصاف گام برداشته و همانگونه که دکتر مطهری بدان تاکید ورزید، دارای مشی «واقع‌بینانه» خواهد بود. البته باید گفت محور این نوشتار، انتقاد از عدم رعایت انصاف – ناخواسته- در طریقه استدلال‌های دکتر مطهری از حوادث پس از انتخابات است.
1- دکتر محمد مطهری در این گفت‌وگو با به کار بردن عبارت «سران معترضین» برای عوامل اصلی فتنه پس از انتخابات، سهوا تنزل مرتبه جرم ویژه این افراد را در افکار عمومی باعث می‌شوند. به نظر می‌رسد ارزیابی حوادث پس از انتخابات اگر در طریق انصاف و «واقعیت» انجام شود، مانع از اطلاق عبارت سران معترضین به امثال موسوی، خاتمی و کروبی می‌شود. چرا که رفتار آنان در 8 ماه گذشته به هیچ وجه شایسته قرار گرفتن در قالب «اعتراض» نبوده و نیست. قطعا آقای مطهری نیز نمی‌پذیرند که نقطه آغاز اعتراض، یک «دروغ بزرگ» باشد و شاخصه‌هایی چون آشوب‌طلبی و مردم‌فریبی را پیامد داشته باشد! اعتراض یک واکنش «حقیقی» به برخی وقایع نامأنوس با حقیقت است و معترض برای ترمیم انحراف، خردورزی پیشه و براهین خود در مقبولیت‌بخشی به اعتراض را عرضه می‌کند. برادر بزرگوار جناب آقای مطهری کدام رفتار فتنه‌گران و آشوب‌طلبان پس از انتخابات را واجد ویژگی‌های «اعتراض» می‌دانند؟ کدام انحراف موجب «طغیان» شد؟ و اساسا این عصیانگری از چه طریق و با کدامین ادبیات نمودار شد؟
پاسداشت حریم عبارات و واژگان که از ضروریات نوشتار است، قطعا اگر رعایت نشود، تحلیل‌هایی بعضا وارونه به دست خواهد داد. البته نباید از این نکته مهم غافل شد که در تحلیل حوادث پس از انتخابات باید یک تفکیک اساسی صورت گیرد و آن تفکیک «مردم معترض» از «سران فتنه‌گر» است. در صورت انجام این تفکیک، می‌توان در قبال رفتار هرکدام تحلیل ارائه کرد. پیامد مثبت دیگر این تفکیک نیز این است که در این حالت عده‌ای نمی‌توانند به بهانه مردم معترض، حمایت از سران فتنه‌گر را پیشه کنند.
2- استاد ارزشی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) اما براساس پندار «اعتراض» به جای «اغتشاش» استدلال‌هایی نیز درباره برخی فشارهای سران آشوب بیان داشته‌اند به گونه‌ای که ایشان معتقدند افرادی نظیر موسوی، خاتمی و کروبی درباره آسیب‌های رفتار و گفتارشان به نظام و انقلاب تردید ندارند اما یکی از عواملی که باعث عدم تصحیح عملکرد آنها می‌شود، «برخوردهای بولدوزری» افراطیون است.
اگرچه آقای مطهری در ادامه، مختصات مشخصی از رفتارهای بولدوزری ارائه نکردند اما مثال‌هایی را بیان کردند که می‌توان از آنها مراد آقای مطهری از «رفتارهای بولدوزری» را استنباط کرد. به عنوان مثال به اعتقاد دکتر محمد مطهری نسبت دادن حرف‌های افرادی نظیر عبدالکریم سروش و اکبر گنجی در نفی وحیانی بودن قرآن و امام زمان (عج) به همه اصلاح طلبان و همچنین اعلام اسامی اصلاح‌طلبانی که حاضر به مناظره نمی‌شوند- بدون دلیل عدم حضور – و یا چگونگی دستگیری متهمان، از جمله برخوردهای بولدوزری است و این رفتارها باعث می‌شود آنها مواضع خود را اصلاح نکنند! درباره این موضوع انتقادات فراوانی به دکتر محمد مطهری وارد است.
رفتار افرادی مانند موسوی، خاتمی و کروبی در حوادث پس از انتخابات به هیچ وجه واجد کوچک‌ترین حمایت نیست چرا که هیچ‌کدام از رفتارهاي آنان منطبق بر حق‌طلبی نبوده است ضمن اینکه در بیان دلایل عدم عقب‌نشینی سران فتنه نباید در اردوگاه انقلاب دنبال مقصر گشت. انتخابات دهم ریاست جمهوری با حضور بی‌سابقه و رای اعتماد فوق‌العاده ملت به منتخب خود برگزار شد. کاندیداهای اصلاح‌طلب بر همه امتیازات این انتخابات برای نظام چشم پوشیدند و با اتهام کثیف تقلب، دامان جمهوری اسلامی را آلوده کردند، حامیان خود را دعوت به حضور در خیابان‌ها کردند و از دل اعتراضات مردمی که ادعای آنها را باور کردند، آشوب‌هایی صورت گرفت. موسوی، کروبی، خاتمی و... هر آنچه توانستند انجام دادند تا آتش ابهامات درباره سلامت انتخابات را بیفروزند. بتدریج اما «دروغ» بودن ادعای تقلب آشکار شد و تردید‌ها از بین رفت. این موضوع ریزش حامیان کاندیداهای دروغگو را موجب شد و کار بدانجا رسیده که حامیان این افراد، نه معترضانِ نتیجه انتخابات که مخالفان جمهوری اسلامی شده‌اند. دامنه این افراد، گروهک‌هایی مانند منافقین و عبدالمالک ریگی و انجمن پادشاهی و افرادی چون رضا پهلوی، بنیامین نتانیاهو، شیمون پرز، باراک اوباما، جان بولتون و... را فرا گرفته است و این خود گواه مناسب بر «ناحق» بودن رفتار این افراد بوده است. از سوی دیگر برخی منابع خبری شواهدی ارائه می‌کنند که احتمال انطباق رفتار سران فتنه بر تئوری‌های براندازی نرم را قدرت می‌بخشد. برآیند 8 ماه عصیانگری در مقابل قانون و ظلم به رای مردم، اینک «رسوایی» شده است، اعتماد هواداران از آنها سلب شده است، نظام و اکثریت مردم به واسطه ارتکاب رفتارهای دشمن‌پسند و ضدنظام، از آنها نه‌تنها رویگردان که «متنفر» شده‌اند و خواستار «محاکمه» آنها هستند و از همه مهم‌تر پایداری نظام و مردم باعث شده آنها هیچ دستاوردی را در قبال این رفتار خود نداشته باشند. در شرایطی که این افراد به واسطه دروغگویی به مردم، رسوا شده‌اند و در مقابل نظام هواداری ندارند، قطعا بازگشت علنی به مثابه «مرگ سیاسی» آنها خواهد بود و به همین دلیل سران فتنه در تلاشند با کمک برخی افراد متنفذ، دستاوردی ولو بسیار اندک به دست آورند. با در نظر گرفتن این شرایط، بسیار عجیب است که آقای مطهری چشم بر این اقدامات پوشیده و یکی از دلایل عدم تصحیح مواضع فتنه‌گران را برخی برخوردها عنوان می‌کند و مدعی می‌شود موسوی، خاتمی و کروبی مواضع خود را اصلاح نمی‌کنند چون مثلا در صداو سیما گفته می‌شود فلان اصلاح‌طلب از مناظره طفره می‌رود یا هنگام دستگیری متهمان، فرزندان آنان شاهد دستگیری پدران خود هستند پس موسوی، خاتمی و کروبی عقب‌نشینی نمی‌کنند!!اما درباره این ادعا نکات دیگری هم باید مطرح شود:
الف: به فرض که این سخن دکتر مطهری مقبول باشد اما آقای مطهری! همه چیز از ادعای تقلب آغاز شد. چرا سران فتنه مدعی تقلب شدند؟ آیا آن هنگام نیز برخورد بولدوزری صورت گرفته بود؟ چرا از یک سال قبل برای جا انداختن مساله تقلب برنامه‌ریزی کردند؟
موسوی براساس کدام برخورد بولدوزری‌ای که با وی شد، قبل از پایان اخذ رای، مدعی پیروزی در انتخابات شد؟ کدام رفتار بولدوزری لجاجت موسوی و در ادامه طرح ادعای تقلب را توجیه می‌کند؟! بنابراین انگیزه آغاز حوادث پس از انتخابات بسیار مهم‌تر و اساسی‌تر از آن است که آقای مطهری بیان می‌کنند.
ب: آقای مطهری خود گفته‌اند که «سیاسی» نیستند اما کاش اظهارات خود در گفتوگوی مزبور را بر همین اساس استوار می‌کردند. دکتر مطهری به موضوع اظهارات سروش و گنجی اشاره کرده‌اند و گفته‌اند که تعمیم این اظهارات به همه اصلاح‌طلبان موجب عدم بازگشت سران آنها می‌شود!
مساله سروش و گنجی و عناصری از این دست که بسیارند، به «اصلاح طلبان» نسبت داده می‌شود نه «همه اصلاح‌طلبان»، در اولی مقصود کلیت جریان است و در دومی منظور همه افرادی که به نوعی اصلاح‌طلب نامیده می‌شوند و میان این دو تفاوت بسیار است. اما آقای مطهری! چرا از سکوت عجیب اصلاح‌طلبان در قبال همین اظهارات موهن نمی‌گویند؟ قطعا وقتی سخن از بیان واقعیات بر زبان می‌آید، نباید یک زاویه فرعی مورد کنکاش و واکاوی قرار گیرد اما تمام جهات اصلی مغفول ماند. به‌عنوان مثال چرا به این موضوع اشاره نمی‌شود که عبدالکریم سروش در این انتخابات صریحا از کروبی حمایت می‌کرد و از اعضای اتاق به اصطلاح فکر موسوی بوده است اما پس از انکار وحیانیت قرآن، کروبی و موسوی کوچک‌ترین واکنشی در قبال آن اتخاذ نمی‌کنند؟ چرا وقتی اکبر گنجی سخن از انکار امام زمان (عج) بر زبان می‌آورد، موسوی و خاتمی سکوت اختیار می‌کنند و چرا دیگر چهره‌های سرشناس این جریان ترجیح می‌دهند این موضوع هر‌چه سریع‌تر از مجاری رسانه‌ای خارج شود؟ از سوی دیگر آقای مطهری که سران فتنه را سران معترض می‌نامد و نگران تعمیم اظهارات سروش و گنجی به دیگر اصلاح‌طلبان است، چرا به تشریح این موضوع نمی‌پردازد که چرا از دل جریان دوم خرداد، انکار وحیانیت قرآن و امام زمان (عج) مطرح می‌شود و چرا از تفکر اطلاح‌طلبی افرادی همچون گنجی زاییده می‌شوند؟ بی‌تردید اگر قرار است بر سبیل انصاف سخن گفته شود، باید به این موارد نیز اشاره شود تا خدای ناکرده شائبه حمایت از یک جریان ایجاد نشود.
ج: دکتر محمد مطهری اعلام اسامی برخی چهره‌های اصلاح‌طلب که حاضر به مناظره تلویزیونی نشده‌اند را هم از مصادیق برخورد بولدوزری و نیز از عوامل عدم بازگشت فتنه‌گران دانسته‌اند! این تحلیل را نیز می‌توان حمل بر عدم رصد و پیگیری تحولات و اخبار سیاسی از سوی ایشان کرد. برای آگاهی دکتر مطهری باید گفت، موضوع مناظره‌های تلویزیونی از ماه‌ها قبل توسط افراد و گروه‌های حامی فتنه مطرح شد و رسانه‌های این افراد و گروه‌ها با توجه به
عدم انجام مناظره‌ها توسط صدا و سیما، اینگونه القا می‌کردند که نظام از پخش ادله آنها هراسان است! اما اقدام درخور تقدیر تلویزیون برای پخش این مناظره‌ها برای این افراد موجب ایجاد نتیجه عکس شد به گونه‌ای که آنها با عدم شرکت در مناظره‌ها، موجب خلل در زمان و چگونگی پخش مناظره‌ها شدند. باوجود این رفتار غیراخلاقی یعنی فرار از مواجهه با مردم، مسؤولان تلویزیون از اعلام اسامی آنها امتناع کردند. با این وجود اما متاسفانه اقدام روزنامه اصلاح‌طلب اعتماد در انتشار گزارشی با ادعای عدم دعوت از اصلاح‌طلبان در مناظره‌ها که رسانه ملی را متهم به دروغگویی می‌کرد، موجب شد صدا و سیما برای اعاده حیثیت خود، اسامی این افراد را اعلام کند - که با سکوت این افراد که نشان‌دهنده درستی موضع صدا و سیما بود – مواجه شد. اینک بر اساس کدام براهین و ادله، جناب آقای مطهری مدعی می‌شوند اقدام صدا و سیما موجب تداوم رفتارهای ضدساختاری می‌شود؟ این اظهارنظر این موضوع را تداعی می‌کند که نباید خاطر عاملان جنایت‌های پس از انتخابات
– ولو بحق- آزرده شود و نظام باید شرایط طنازی آنها را فراهم آورد! البته همین شیوه تحلیل موجب نسیان جنایات این افراد و ضرورت محاکمه قانونی آنان می‌شود! بر اساس همین مسیر تحلیل ناصواب است که آقای محمدمطهری اینگونه ارزیابی می‌کنند که چون برخی پروژه‌های مفاسد اقتصادی به مردم اعلام می‌شود، بنابراین برخی سران فتنه لجبازی کرده و مدعی «تجاوز جنسی» می‌شوند! آقای مطهری در گفتوگوی خود اما نمی‌گوید که تبعات داخلی و خارجی این اتهام کثیف به نظام چیست و چرا وقتی پرونده‌های مفاسد فردی اعلام می‌شود وی باید وجهه انقلاب و نظام را در دنیا مخدوش کند؟ آیا به اعتقاد دکتر مطهری، آبروی افراد -آن هم فرد خاطی و مجرم- مرادف آبروی نظام است؟ جناب آقای مطهری که در این گفت‌وگو از ظلم مسؤولان به مردم سخن گفتند متاسفانه مصداق این ظلم را بیان نکردند. تهمت «تجاوز جنسی» ظلم به نظام نبود؟! طرح ادعای دروغ تقلب، ظلم به نظام و مخدوش کردن وجهه جمهوری اسلامی نبود؟! از دیگر سو، طرح ادعای تقلب آن هم بدون ارائه حتی یک مدرک مستدل و منطقی، ظلم به آرای مردم نیست؟ آیا طرح ادعای اینکه در انتخابات تقلب شده، توهین به حامیان دکتر احمدی‌نژاد و نیز توهین به منتخب ملت نیست و آیا این توهین در مختصات «ظلم» قرار نمی‌گیرد؟ البته سران فتنه «ظلم بزرگ» دیگری نیز مرتکب شدند که کمتر مورد توجه قرار گرفت و آن ظلم به هواداران خود آنهاست.
... مدعی دروغ تقلب آیا با طرح این ادعا، حامیان خود را فریب نداد و از احساسات آنها سوءاستفاده نکرد؟ اگر آقای مطهری به این موضوع معتقد هستند، بهتر است براساس آنچه خود گفتند - واقع‌نمایی - بیان کنند و اگر هم اینگونه نمی‌اندیشند باز هم در مسیر بیان واقعیات اعلام کنند.
3- تمایل عجیب برادر بزرگوار حجت‌الاسلام و المسلمین محمد مطهری به مسائل فرعی پس از انتخابات شایسته نیست. رهبر انقلاب در این باره شاخص ارزشمندی ارائه کردند: «مسائل فرعی کم‌اهمیت نیست اما در حوادث پس از انتخابات، اصل انتخابات و حضور پرعظمت و نصاب‌شکن مردم، مساله اصلی و بقیه مسائل، فرع بود اما عده‌ای با بی‌انصافی به‌گونه‌ای دیگر عمل کردند». رهبر انقلاب در ادامه تصریح کردند: «زیر سوال بردن اصل انتخابات بزرگ‌ترین جرم است».
با توجه به این شاخص هوشمندانه، بهتر آن است تحلیل‌های حوادث پس از انتخابات در این چارچوب انجام شود. بنابراین رعایت انصاف در ارزیابی‌ها، حکم می‌کند اگر به موضوعات فرعی نظیر اعلام اسامی افراد فراری از مناظره و... پرداخته می‌شود، به «اصل» حوادث پس از انتخابات نیز پرداخته شود. شاید به تعبیری بتوان گفت از جمله تعاریف فتنه همین جابه‌جایی حاشیه و متن و فرع و اصل است.
4- موضوع دیگری که باعث انتقاد این نوشتار به دکتر محمد مطهری می‌شود، این اظهارنظر ایشان است که «علت اصلی سکوت خواص، عکس‌العمل هتاکان است»! این استدلال پیش از این هم از سوی دکتر علی مطهری و قبل از آن توسط دکتر علی‌لاریجانی شنیده و موجب حیرت بسیار شد و اما در انتقاد از این استدلال باید گفت:
الف: خواص را از آن جهت به این صفت می‌نامند که واجد ویژگی «تاثیرگذاری» در جامعه‌های مختلف از حیث مخاطب هستند. بنابراین بسیار بدیهی است، آن دسته از خواص که بنابر هر دلیلی سکوت اختیار کرده‌اند، فاقد تاثیرگذاری شده و طبعا از مرتبه نخبگی عملی سقوط می‌کنند. اما اینکه عامل سکوت خواص، ترس از «تخریب» توسط هتاکان باشد، پیش از آنکه انتقاد از رویه تخریب و هتاکی باشد، اهانت و جفا به نخبگان جامعه است چرا که آنان متهم به عدم برخورداری از جسارت و شهامت میان حقایق و واقعیت‌ها می‌شوند! از سوی دیگر در صورت حمل این تحلیل بر صحت، باید گفت، کسانی که فاقد شجاعت در بیان موضوعات باشند، شایسته حضور در جرگه خواص و نخبگان جامعه نیستند. خواص و نخبگان به تاثیرگذاری اشتهار دارند و بدیهی است عدم شجاعت در بسیاری موارد منجر به سکوت می‌شود و سکوت دروازه سکون و عدم تاثیر است. بنابراین، این اظهارنظر دکتر مطهری پیش از آنکه متوجه انتقاد از هتاکان باشد، تخریب خواص و نخبگان جامعه است.
ب: این اظهارنظر آقای مطهری را می‌توان اینگونه نیز تفسیر کرد: ایشان با این استدلال، ناخواسته بهانه‌ای برای تداوم سکوت برخی خواص را فراهم آورده است و خواص با استناد به همین بهانه از بیان حقایق و واقعیت‌های حوادث پس از انتخابات طفره می‌روند و این در شرایطی است که باوجود رشد بی‌سابقه آگاهی مردم نسبت به فتنه پس از انتخابات، روشنگری‌های خواص برای ختم فتنه بسیار ضروری است.
ج: استدلال دکتر مطهری درباره دلیل سکوت خواص، موجب آن می‌شود که دیگر دلایل مستتر شود به‌گونه‌ای که سکوت برخی خواص که ناشی از گرایشات حزبی و جناحی آنان و نیز عوامل دیگر است، از معرض پرسش افکار عمومی دور می‌ماند. چه بسا هستند افرادی که حاضرند سکوت آنها تفسیر به هراس از واکنش هتاکان شود تا اینکه گرایشات سیاسی و جناحی آنان آشکار شود!
د: دکتر مطهری با این اظهارنظر، خواسته یا ناخواسته برخی افراد یا گروه‌ها را متهم به هتاکی و تندروی کرده‌اند. ایشان مختصات هتاکی و ویژگی‌های هتاکان را بیان نکردند و همین موضوع باعث برداشت‌های مختلف می‌شود اما متاسفانه مثال‌هایی که ایشان در تعریف برخوردهای بولدوزری بیان کردند، موجب آن می‌شود که برخی گمان کنند مراد وی از هتاکان و هتاکی، همان افراد یا رفتارهایی باشد که مثلا اسناد فساد اقتصادی فتنه‌گران را منتشر یا اسامی فرارکنندگان از مناظره تلویزیونی را اعلام می‌کنند! در این صورت نیز اظهارنظر دکتر مطهری باعث ایجاد شائبه‌هایی درباره خواص سکوت‌گزیده می‌شود. به هرحال اظهارات کلی و غیرشفاف، چنین تبعاتی به دنبال دارد و نیکوست برای جلوگیری از چنین شائبه‌هایی، صاحب سخن به دور از ابهام و کلی‌گویی، شفاف و با در نظر گرفتن همه زوایای موضوع سخن گوید.
هـ با عرض پوزش از حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد مطهری اما باید گفت، این قبیل اظهارنظرها تنزل و از درجه اعتبار ساقط کردن موضوعات بسیار مهم با آوردن ادله«نازل» و سطحی است. اینکه خواص ساکتند چون از واکنش‌ها می‌ترسند یا اینکه مصاحبه نمی‌کنند چون رسانه‌ها آن مصاحبه را به صورت گزینشی منعکس و منتشر می‌کنند، در واقع پوشاندن تبعات و آثار زیانبار سکوت و عدم بیان حقایق و واقعیت‌ها در شرایط حساس کنونی است. ضمن اینکه اصل مهم «تکلیف» را نیز تضعیف کرده و خواص را بر تداوم سکوت خود مشتاق‌تر می‌کند. البته مقصود این نیست که دکتر مطهری با این اهداف اقدام به بیان این اظهارنظر کرده است اما باید گفت در پاره‌ای موارد، عدم احاطه بر تمام جوانب یک رخداد عظیم، تبعات و تفاسیر ناصواب را به دنبال دارد که این موضوع خدای ناکرده موجب برخی برداشت‌های نادرست درباره افراد می‌شود.
مراد این نوشتار ارائه برخی - تاکید می‌شود برخی - انتقادات به اظهارات دکتر محمد مطهری در گفتوگوی اخیر خود با یکی از خبرگزاری‌هاست تا از یک سو نحوه نگرش «خیل کثیری» از مردم نسبت به حوادث پس از انتخابات بیان شده و از سوی دیگر وی از این نگرش باخبر شود. صاحب این قلم معتقد است وارستگی افرادی چون دکتر محمد مطهری باعث می‌شود خود را در بند تعلقات جناحی و گروهی نکنند. اما در پاره‌ای موارد عواملی از جمله عدم احاطه کافی و لازم بر یک رخداد که می‌تواند ناشی از عدم پیگیری مستمر تحولات مربوط به آن رخداد باشد، می‌تواند باعث برخی اظهارنظرهای ناقص و در پیامد آن، تفاسیر نادرست شود. توصیه برادرانه و البته خیرخواهانه به دکتر محمد مطهری آن است که در بیان موضوعات مختلف از جمله موضوع حوادث پس از انتخابات که محل چالش فراوان بوده، همه زوایای رخداد مورد توجه قرار گیرد تا ذائقه‌های مختلف در این میان بهره‌مند شوند. طبعا اگر اعتقاد بر این باشد که دایره مخاطبان خواص و نخبگان، صرفا ذائقه‌های دارای شائبه و ابهام باشد، در این صورت جدای از اینکه دیگر گرایشات مورد غفلت قرار می‌گیرد، چه بسا خواص و نخبگان در بیان موضوعات از برخی اصول عدول کنند و ادبیات و براهین نخبگان متاثر از تمایلات و ادله طیف‌های شائبه‌دار و مردد شود. ارسال نظر
پربیننده