هاشم پیریا:
تمام جریانات سیاسی عراق در آستانه انتخابات پارلمانی مارس 2010 در حال بسیج و آماده‌سازی نیروهای خود هستند تا با تمام ظرفیت‌های خود وارد کارزار انتخاباتی شوند. جریانات سنی همچون جریانات شیعی و کردی در ائتلاف‌های انتخاباتی گرد آمده و انسجام و اتحاد و توافق میان این ائتلاف‌ها مانند انتخابات 2005 برقرار نیست. البته شیعیان و اکراد عراق نیز با معضلات و مشکلات تشکیلاتی سنی‌ها گرفتارند ولی شیعیان عراق به خاطر جمعیت زیاد و در اکثریت بودن، ضعف درونی خود را می‌پوشانند و کردهای عراق به خاطر همگرایی تمام جریانات سیاسی آن حول محور حکومت خودمختار، آسیب‌های خود را مهار خواهند کرد. سنی‌های عراق با تشویق کشورهای عربی بویژه عربستان سعودی در انتخابات 2005 شرکت جسته و حمایت‌های مالی، سیاسی و رسانه‌ای عربستان سعودی از نامزدان سنی بسیار موثر بوده است.
« جبهه توافق» و «جبهه عراقی برای گفت‌وگوی ملی» 2 ائتلاف بزرگ اهل سنت عراق بود که وارد کارزار انتخاباتی 2005 شدند؛ اولی توانست 44 کرسی از 275 کرسی پارلمان را کسب كند و دومی 11 کرسی به دست آورد. جریانات سنی در انتخابات 2005 راهبرد مشخصی نداشته و برخی از آنها انتخابات را قبول نداشتند و طرفدار مقاومت مسلحانه و سیاسی بر ضد آمریکا و دولت عراق بودند. بعضی از شخصیت‌های سنی به دليل بعثی بودن به خاطر نفرت مردمی و همچنین ممنوعیت قانونی نتوانستند در انتخابات شرکت کنند و جریان سوم که به مشارکت سیاسی اعتقاد داشته، حول مسائل زیادی اختلاف داشته و اتحاد و انسجام نداشتند. جبهه توافق در سال 2008 به دلیل بروز اختلافات زیاد میان حزب اسلامی عراق و سکولارهای سنی از هم پاشیده شد. در درون حزب اسلامی عراقی نیز اختلافات و تضادها حول مسائل سیاسی و شخصی زیاد شد و در پایان طارق هاشمی و یکی از معاونان او از حزب کنار رفته و حزبی به نام حزب تجدید تشکیل دادند. شخصیت‌های سیاسی و شورای گفت‌وگوی ملی از جبهه توافق جدا و محمود مشهدانی، رئیس سابق پارلمان عراق و عضو شورای گفت‌وگوی ملی، ائتلاف سیاسی کوچکی از منشعبان جبهه توافق پایه‌ریزی کرد. یکی از تحولات جریانات سنی افزایش گسترده اختلافات و تضاد میان جریانات مذهبی و عشیره‌ای سنی با سازمان القاعده عراق و سلفی‌های جهادی (70 درصد رهبران و اعضای القاعده عراق و سلفی‌های جهادی اهل عربستان سعودی و از سوی شیخ وهابی مورد حمایت مالی و عقیدتی بودند) بوده و تشکل عشایر استان انبار (بزرگ‌ترین استان عراق با اکثریت سنی) که از کارکرد القاعده ناراضی بودند در 2 شکل مذهبی- عشیره‌ای به نام‌های شورای نجات استان انبار و شوراهای بیداری (مجالس الصحوهًْ) است. شوراهای بیداری، متحد و منسجم نبوده و در ائتلاف‌های سیاسی حضور یافته و حتی برخی از آنها در ائتلاف‌های سیاسی شیعی نیز حضور یافتند. گرچه تمام جریانات سنی (بعثی، سکولار، مذهبی و عشیره‌ای) از کاهش قدرتشان پس از سقوط صدام حسین در آوریل 2003 ناراضی و بشدت در برابر جایگاه شیعیان و بازگشت آنها به حقوق سنتی خود مقاومت می‌کنند ولی عوامل انشعاب و تشتت و اختلاف میان آنها حول تاکتیک‌ها و راهبردها زیاد است. صف‌آرایی جریانات اهل سنت عراق در آستانه انتخابات را می‌توان در محورهای زیر خلاصه کرد:
1- حزب اسلامی (حزب اخوان‌المسلمین عراق) عضو برجسته جبهه توافق جبهه توافق عراقی کاملا یک ائتلاف سنی و مذهبی است و پویایی زیادی جهت جذب شخصیت‌ها و نیروهای سیاسی عراق ندارد.
2- جبهه عراقی برای گفت‌وگوی ملی به رهبری صالح مطلک (از بعثی‌های ضد صدام حسین) و حزب تجدید به رهبری طارق هاشمی (انشعابی از اخوان‌المسلمین عراق) به ائتلاف انتخاباتی جنبش ملی عراق (الحرکهًْ الوطنيه العراقیه) به رهبری دکتر ایاد علاوی (بعثی و نخست‌وزیر اسبق عراق پس از سقوط صدام). علاوی گرچه شیعی است ولی گرایشات سکولاریستی و بعثی دارد.
3- عبدالغفور سامرایی (رئیس پارلمان عراق) و سعدون دلیمی (وزیر دفاع) و احمد ابو ریشه (رهبر شوراهای بیداری عراق) به ائتلاف انتخاباتی و وحدت عراق پیوسته که این ائتلاف با اکثریت سنی است.
4- برخی از شخصیت‌ها و جریانات سنی کوچک به ائتلاف «دولت قانون» به رهبری نوری مالکی، نخست‌وزیر شیعی عراق پیوستند. این جریانات سنی تضاد سنتی و سیاسی با بعثی‌های سنی همچون صالح مطلک دارند.
5- شورای نجات انبار به ائتلاف وطنی عراق پیوسته، این ائتلاف کاملا شیعی بوده و جریان مقتدی صدر، مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به رهبری الحکیم و جریان بدر و حزب فضلیت از اعضای این ائتلاف شیعی و قدرتمند است.
اما گروه‌های سنی مسلح که متحد بعثی‌ها و القاعده عراق‌اند گرچه در انتخابات مارس 2010 شرکت نمی‌کنند اما با حمایت عربستان سعودی و برخی از کشورهای عربی سعی دارند با بمبگذاری و عملیات تخریبی، شیعیان را بهراسانند و آنها را از مشارکت فعال در این انتخابات باز دارند. در صورت مشارکت فعال جریانات سنی در انتخابات پارلمانی 2010، آنها می‌توانند 20 تا 25 درصد کرسی‌های پارلمان عراق را از آن خود کنند.
* کارشناس ارشد مسائل جهان عرب چه كسي پيروز مي‌شود؟
عراق و آخرين آرايش انتخاباتي
هاشم پیریا:
تمام جریانات سیاسی عراق در آستانه انتخابات پارلمانی مارس 2010 در حال بسیج و آماده‌سازی نیروهای خود هستند تا با تمام ظرفیت‌های خود وارد کارزار انتخاباتی شوند. جریانات سنی همچون جریانات شیعی و کردی در ائتلاف‌های انتخاباتی گرد آمده و انسجام و اتحاد و توافق میان این ائتلاف‌ها مانند انتخابات 2005 برقرار نیست. البته شیعیان و اکراد عراق نیز با معضلات و مشکلات تشکیلاتی سنی‌ها گرفتارند ولی شیعیان عراق به خاطر جمعیت زیاد و در اکثریت بودن، ضعف درونی خود را می‌پوشانند و کردهای عراق به خاطر همگرایی تمام جریانات سیاسی آن حول محور حکومت خودمختار، آسیب‌های خود را مهار خواهند کرد. سنی‌های عراق با تشویق کشورهای عربی بویژه عربستان سعودی در انتخابات 2005 شرکت جسته و حمایت‌های مالی، سیاسی و رسانه‌ای عربستان سعودی از نامزدان سنی بسیار موثر بوده است.
« جبهه توافق» و «جبهه عراقی برای گفت‌وگوی ملی» 2 ائتلاف بزرگ اهل سنت عراق بود که وارد کارزار انتخاباتی 2005 شدند؛ اولی توانست 44 کرسی از 275 کرسی پارلمان را کسب كند و دومی 11 کرسی به دست آورد. جریانات سنی در انتخابات 2005 راهبرد مشخصی نداشته و برخی از آنها انتخابات را قبول نداشتند و طرفدار مقاومت مسلحانه و سیاسی بر ضد آمریکا و دولت عراق بودند. بعضی از شخصیت‌های سنی به دليل بعثی بودن به خاطر نفرت مردمی و همچنین ممنوعیت قانونی نتوانستند در انتخابات شرکت کنند و جریان سوم که به مشارکت سیاسی اعتقاد داشته، حول مسائل زیادی اختلاف داشته و اتحاد و انسجام نداشتند. جبهه توافق در سال 2008 به دلیل بروز اختلافات زیاد میان حزب اسلامی عراق و سکولارهای سنی از هم پاشیده شد. در درون حزب اسلامی عراقی نیز اختلافات و تضادها حول مسائل سیاسی و شخصی زیاد شد و در پایان طارق هاشمی و یکی از معاونان او از حزب کنار رفته و حزبی به نام حزب تجدید تشکیل دادند. شخصیت‌های سیاسی و شورای گفت‌وگوی ملی از جبهه توافق جدا و محمود مشهدانی، رئیس سابق پارلمان عراق و عضو شورای گفت‌وگوی ملی، ائتلاف سیاسی کوچکی از منشعبان جبهه توافق پایه‌ریزی کرد. یکی از تحولات جریانات سنی افزایش گسترده اختلافات و تضاد میان جریانات مذهبی و عشیره‌ای سنی با سازمان القاعده عراق و سلفی‌های جهادی (70 درصد رهبران و اعضای القاعده عراق و سلفی‌های جهادی اهل عربستان سعودی و از سوی شیخ وهابی مورد حمایت مالی و عقیدتی بودند) بوده و تشکل عشایر استان انبار (بزرگ‌ترین استان عراق با اکثریت سنی) که از کارکرد القاعده ناراضی بودند در 2 شکل مذهبی- عشیره‌ای به نام‌های شورای نجات استان انبار و شوراهای بیداری (مجالس الصحوهًْ) است. شوراهای بیداری، متحد و منسجم نبوده و در ائتلاف‌های سیاسی حضور یافته و حتی برخی از آنها در ائتلاف‌های سیاسی شیعی نیز حضور یافتند. گرچه تمام جریانات سنی (بعثی، سکولار، مذهبی و عشیره‌ای) از کاهش قدرتشان پس از سقوط صدام حسین در آوریل 2003 ناراضی و بشدت در برابر جایگاه شیعیان و بازگشت آنها به حقوق سنتی خود مقاومت می‌کنند ولی عوامل انشعاب و تشتت و اختلاف میان آنها حول تاکتیک‌ها و راهبردها زیاد است. صف‌آرایی جریانات اهل سنت عراق در آستانه انتخابات را می‌توان در محورهای زیر خلاصه کرد:
1- حزب اسلامی (حزب اخوان‌المسلمین عراق) عضو برجسته جبهه توافق جبهه توافق عراقی کاملا یک ائتلاف سنی و مذهبی است و پویایی زیادی جهت جذب شخصیت‌ها و نیروهای سیاسی عراق ندارد.
2- جبهه عراقی برای گفت‌وگوی ملی به رهبری صالح مطلک (از بعثی‌های ضد صدام حسین) و حزب تجدید به رهبری طارق هاشمی (انشعابی از اخوان‌المسلمین عراق) به ائتلاف انتخاباتی جنبش ملی عراق (الحرکهًْ الوطنيه العراقیه) به رهبری دکتر ایاد علاوی (بعثی و نخست‌وزیر اسبق عراق پس از سقوط صدام). علاوی گرچه شیعی است ولی گرایشات سکولاریستی و بعثی دارد.
3- عبدالغفور سامرایی (رئیس پارلمان عراق) و سعدون دلیمی (وزیر دفاع) و احمد ابو ریشه (رهبر شوراهای بیداری عراق) به ائتلاف انتخاباتی و وحدت عراق پیوسته که این ائتلاف با اکثریت سنی است.
4- برخی از شخصیت‌ها و جریانات سنی کوچک به ائتلاف «دولت قانون» به رهبری نوری مالکی، نخست‌وزیر شیعی عراق پیوستند. این جریانات سنی تضاد سنتی و سیاسی با بعثی‌های سنی همچون صالح مطلک دارند.
5- شورای نجات انبار به ائتلاف وطنی عراق پیوسته، این ائتلاف کاملا شیعی بوده و جریان مقتدی صدر، مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به رهبری الحکیم و جریان بدر و حزب فضلیت از اعضای این ائتلاف شیعی و قدرتمند است.
اما گروه‌های سنی مسلح که متحد بعثی‌ها و القاعده عراق‌اند گرچه در انتخابات مارس 2010 شرکت نمی‌کنند اما با حمایت عربستان سعودی و برخی از کشورهای عربی سعی دارند با بمبگذاری و عملیات تخریبی، شیعیان را بهراسانند و آنها را از مشارکت فعال در این انتخابات باز دارند. در صورت مشارکت فعال جریانات سنی در انتخابات پارلمانی 2010، آنها می‌توانند 20 تا 25 درصد کرسی‌های پارلمان عراق را از آن خود کنند.
* کارشناس ارشد مسائل جهان عرب ارسال نظر
پربیننده