شب سقوط فوتبال كامل

ارنست بوویز: حالا گورخرهای تورینی، تنها نماینده کالچو در جمع 16 تیم برتر شكل جديد یوفا یا همان لیگ اروپا هستند که اگر آقای خاص با همه نفرتی که هواداران فوتبال در ایتالیا از او دارند، به داد کالچو نرسد احتمالا یوونتوس به تنها تیم ایتالیایی باقیمانده در گردونه تمام رقابت‌های اروپایی بدل خواهد شد. اما شاگردان زاکرونی با یک پیروزی تاریخی به این مهم دست یافته‌اند، یک پیروزی پر ارزش در آمستردام و یک تساوی کم ارزش در بازی برگشت پنجشنبه‌شب ورزشگاه المپیک تورینو که البته حکم صعود بانوی پیر به مرحله یک هشتم پایانی لیگ اروپا را صادر کرد. هرچقدر زاک در دومین مسابقه اروپایی‌اش که به تساوی بدون گل خانگی با آژاکس بی‌یال و کوپال انجامید ناامیدکننده ظاهر شد اما هفته گذشته در آرنای آمستردام تیم او چیز دیگری بود و با یک فوتبال کلاسیک نبرد کلاسیک و تاریخی 2 قطب همیشگی فوتبال شناور و کاتاناچو را به نفع طرف ایتالیایی رقم زد. آن هم با ضربه سر آمائوری که تا پیش از رسیدن زاکرونی به یک مرده متحرک و بی‌خاصیت تبدیل شده بود. آژاکس پس از رفتن مارکو فان باستن اگرچه در اری‌دیویزیه (لیگ برتر هلند) دوباره به پاخاسته اما سبک فوتبال «مارتین یول» که پس از سال‌ها کار در جزیره به کشورش بازگشته چنگی به دل نمی‌زند و مهم‌تر از همه، این سبکی نیست که برازنده آژاکس باشد، تیمی که در اروپا صاحب سبک شناخته می‌شود و همه «فوتبال کامل» (یا شناور) را نخستین‌بار در حرکات باله‌گونه کرویف و هم‌تیمی‌های سپید و سرخ پوشش در ابتدای دهه 70 شناختند. دست‌کم طرفداران یوونتوس بخوبی آن آژاکس خیره کننده را به یاد دارند. بازخواني يك برخورد كلاسيك در روزهایی که لیگ قهرمانان اروپا به داغ‌ترین روزهایش رسیده است، برای 2 قهرمان سال‌های نه‌چندان دور اروپا همین حسرت کافی است که به جای لیگ قهرمانان در لیگ اروپا با هم روبه‌رو شوند؛ آژاکس و یوونتوس. البته رویارویی این 2 باشگاه هلندی و ایتالیایی در جام یوفا، سلف لیگ اروپا،‌ چیز تازه‌ای نیست. آژاکس و یووه جزو معدود غول‌های اروپایی هستند که در هر دو فینال معتبر این قاره با هم نبرد کرده‌اند و باید پذیرفت که رویارویی آنها حتی در نخستین مرحله حذفی لیگ اروپا نیز در کام عاشقان تاریخ بازی همان طعمی را دارد که کیک مادلايي در کام مارسل پروست (اشاره به کیک اسفنجی سنتی مردم بریتانی فرانسه که پروست در اثرش «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» بسیار از آن یاد کرده است). تقابل‌های مشهور آژاکس ـ یووه به 2 فینال باشکوه لیگ قهرمانان (یا جام باشگاه‌های اروپا) در اواسط دهه‌های 70 و 90 قرن بیستم مربوط می‌شود و هواداران 2 طرف با چنین یادآوری‌های تاریخی بود که آتش نبرد را شعله‌ورتر ساختند. نخستین رویارویی بزرگ 2 تیم به سال 1973 باز می‌گردد که برای آژاکس چهارمین فینال اروپایی در 5 سال محسوب می‌شد و مردان آمستردام در طمع چهارمین قهرمانی به بلگراد پایتخت یوگسلاوی سابق آمده بودند. همچنین این سومین حریف ایتالیایی فوتبال شناور در فینال‌های اروپایی محسوب می‌شد که 2 حریف قبلی هر دو به شکلی تحقیر‌آمیز مغلوب این سبک نوین شده‌ بودند؛ اینتر میلان با کاتاناچوی معروفش و آث‌میلان که طرف بازنده یکی از یک‌طرفه‌ترین فینال‌های جام باشگاه‌های اروپا بود. حالا در فینال بلگراد 1973 آژاکس درست با همان ترکیبی بازی را آغاز می‌کرد که سال گذشته میلان را در بازی پایانی 3 گله کرد، به جز یک استثنا یعنی جانی رپ در پست اسیاک سوارت. یوونتوس اگرچه بتازگی با شکست روسونری در آخرین روز فصل کالچو، طعم دومین اسکودتوی متوالی سری A را چشیده بود ولی آنها در اروپا تیمی کم‌تجربه محسوب می‌شدند. تیم‌ آنها تلفیقی بود از قدیمی‌هایی مثل ساندرو سالوادوره و خوزه‌آلتافینی و جوانانی چون فرانکو‌کائوسیو، روبرتو به‌ته‌گا و فابیوکاپلو. دینوزوف هم نخستین فصل خود در چارچوب گورخرهای تورینی را تجربه می‌کرد؛ این‌ همان تیمی بود که در دهه 70 در فوتبال سرزمین چکمه‌ای آقایی می‌کرد اما در مقابل آژاکس کبیر اوضاع کاملا فرق می‌کرد. جانی‌رپ به محض شروع بازی یکی از آن گل‌‌های زودهنگام معروف خود را به ثمر رساند و درحالی که به نظر می‌رسید کار سومین حریف ایتالیایی آژاکس هم تمام شده باشد، اوضاع به گونه دیگری پیش رفت. نقطه آغاز فروپاشي فوتبال كامل اگر چه هلندی‌ها آن شب سرانجام پیروز شدند ولی نه با فوتبالی کامل چرا که اوضاع در درون آژاکس چندان آرام نبود. مشکلات به دیدار مرحله یک‌چهارم نهایی همان جام مقابل بایرن‌مونیخ بازمی‌گشت. پس از آنکه آژاکس حریف ژرمن را در بازی رفت در خانه 4 گله کرد، کرویف به بهانه مصدومیت در خانه ماند و سایرین را برای برگشت تا مونیخ همراهی نکرد. این کار نه تنها هم تیمی‌ها را آزرده خاطر کرد که حتی هیأت مدیره باشگاه در تلگرافی علنی او را موظف کرد در این سفر شرکت کند که کارگر نیفتاد. این فصلی بسیار معمولی برای اسطوره هلندی بود که به فاصله 3-2 سال پس از شهرت جهانی‌اش خود را وقف هزار و یک فعالیت حاشیه‌ای از جمله بازی در فیلم، فعالیت‌های اقتصادی و تجاری، مزون لباس و حضور بی‌وقفه در رسانه‌ها ساخته بود. غیبت او در آلمان حتی در کوتاه مدت هم باعث سقوط آژاکس باشکوه شد، اما نه فنی بلکه روانی، از وقتی جای او در مونیخ خالی ماند، رسانه‌های هلندی نیز همصدا با رسانه‌های ژرمن‌ها كه بزرگی همسایه کوچک شمالی شان را در فوتبال برنمی‌تافتند، شروع به جاروجنجال و بزرگ‌نمایی غیبت یوهان کردند تا آنجا که حتی هم‌تیمی‌هایی که از کرویف رنجیده بودند نیز از تبعات نبودن او در مونیخ وحشت کرده بودند و اینگونه بود که روح تیمی فوتبال کامل از کمال افتاد آن هم در حالیکه، رینوس میشل، بنیانگذار آژاکس بزرگ راهی بارسلونا شده بود و دیگر هیچ فرمانده با نفوذی نبود که تیم را جمع کند تا جایی که مثلا استفان کوواچ لیبروی رومانیایی مشهور آژاکس وقتی فهمید جانی‌رپ جوان هلندی جای او را گرفته در همان بازی مفقود شد و بعداً به سرمربی گفت که رختکن تیم را پیدا نکرده است. با باز شدن مرزهای فوتبال ثروتمند اسپانیا روی استعدادهای بزرگ خارجی هم دیگر آژاکس نمی‌توانست ستاره‌هایش را نگاه دارد، از جمله خود کرویف که می‌دانست با پایان یافتن قراردادش راهی لالیگا خواهد شد، سرانجام در پایان آن فصل کذایی بسیار معمولی‌اش در آژاکس (که البته در همان فصل معمولی کرویف جام قهرمانی هلند و اروپا را بالا برد) او به بارسلونا پیوست همانطور که رئال مادرید هم رپ و نیسکنس را شکار کرد.حتی اگر از هم پاشیدن تیم رویایی آژاکس ناگزیر می‌‌نمود اما نقطه آغاز این از هم پاشیدگی در مونیخ بود و نقطه انجام آن در بلگراد و در شب فینال جام باشگاه‌های اروپا مقابل یوونتوس. وضع روحی تیم چنان به وخامت گذاشته بود که برای نخستين بار مدیران باشگاه تصمیم گرفتند همسران بازیکنان را هم با خود به یوگسلاوی ببرند و در همان هتل محل اقامت بازیکنان از آنها پذیرایی کنند، چیزی که با توجه به سخت‌گیری‌های بسیار زیاد فوتبال آن روز نسبت به قرنطینه خانوادگی بازیکنان یک بدعت شكني بزرگ محسوب می‌شد. اتفاقا حاشیه‌های ناشی از این اردوی مختلط به رسانه‌ها کشیده شد و همراه با حاشیه‌های مربوط به دلال‌هایی که در لابی هتل مرکزی بلگراد ساعت‌ها انتظار ستاره‌های آژاکس را می‌کشیدند، در سراسر جهان منتشر شد.با این وجود اسکلت آژاکس هنوز آنقدر در‌هم نشکسته بود که قافیه را ببازد. تنها پس از 5 دقیقه ضربه سر جانی رپ، دروازه دینوزوف را گشود و یووه هم نتوانست آنقدر به حریف هلندی‌اش فشار بیاورد که دفاع آنها را در هم بشكند. آژاکس رویایی دیگر بار قهرمان اروپا شد اما برای آخرین بار. همان سال در اوایل فصل بعدی جام باشگاه‌ها، زسکامسکو به امپراتوری فوتبال کامل در اروپا پایان داد و کرویف هم به کاتالونیا پرواز کرد. 22 سال گذشت تا لوئیس ونگال بچه‌های دست پرورده کرویف در آکادمی آژاکس را به قهرمانی لیگ قهرمان اروپای 1995 برساند. سال بعد پسران شگفت‌انگیز ونگال دوباره به فینال رسیدند و این بار در ایتالیا و مقابل چه حریفی؟ بله! یوونتوس. آنها که فصل گذشته با شکست میلان قهرمان اروپا شده بودند، انتظار استقبالی وحشتناک را از مردم این شهر داشتند اما حضور یوونتوس در فینال موجب شد جو سن‌سیرو چندان هم بر ضد هلندی‌ها نباشد. اما دشمن بزرگ و همیشگی آژاکس مهاجرت‌ها بودند چنانکه این بار ونگال. فرانک رایکارد، کلارنس سیدورف، میشل رایزیگر و مارک اور مارس را در فینال در اختیار نداشت و در عوض یوونتوس با موجی از چهره‌های درخشان به پیش می‌آمد، آلکس دل‌پیرو، جان‌لوکا ویالی و فابریزیو راوانلی عصای سه دندانه هجومی مورد علاقه ایتالیایی‌ها را معنا می‌بخشیدند و همین کار دست آژاکس داد. گرچه گل راوانلی را یاری لیتمانن فنلاندی پاسخ داد ولی در ضربات پنالتی آخر بازی ادگار داویدز و سانی سیلوی 2 ضربه را از دست دادند تا یووه جام 96 را بالا ببرد. در فصل بعد لیگ قهرمانان بهترین فرصت برای انتقام آژاکس مهیا شد اما این بار یوونتوس به مراتب قوی‌تر از قبل با اضافه شدن زین‌الدین زیدان و آلن بوکسیچ انتظار آنها را می‌کشید که در هر 2 بازی رفت و برگشت آژاکس را خرد کرد. البته این یووه هم مثل آژاکس 2فینال پیاپی لیگ قهرمانان را واگذار کرد و کمی بعد دکتر تیم به جرم تزریقات غیرمجاز راهی زندان شد. آژاکس رسما از یوفا خواست تا جام 96 را از یووه پس بگیرد و به آمستردام بفرستد اما هرگز چنین اتفاقی نیفتاد. منبع: soccernet