شیعیان، پیروز انتخابات عراق

دکتر حسین افتخاری

انتخاباتی که روز گذشته در عراق برگزار شد، نقطه عطف مهمی در شکل‌گیری ساخت سیاسی 4 سال آینده این کشور خواهد بود و از آنجایی که موضوعات مهمی مانند اجرای جدول زمان‌بندی خروج نیروهای غربی و آمریکایی از عراق نیز مطرح است بر حساسیت انتخابات افزوده می‌شود. نکته دوم که اهمیت این انتخابات را افزایش می‌دهد این است که جریانات بعثی تلاش می‌کنند با حمایت وسیع کشورهای عربی، غربی و آمریکا وضع خود را در ساخت حکومتی قوت بخشیده و آن را مبنایی برای کشمکش‌های سیاسی و امنیتی بعدی قرار دهند. از این جهت خروجی و نتیجه این انتخابات می‌تواند وضع آینده را به نحو خاصی رقم بزند. در همین راستا شاهد هستیم تمام جریانات سیاسی داخل عراق با دقت و هیجان بسیار سعی می‌کنند در جریان انتخابات شرکت کرده و در این‌باره اظهار نظر یا مشارکت کنند حتی صالح مطلک که مجموعه‌اش از فهرست واجدان شرایط حذف شده، سعی می‌کند خود را شریک در انتخابات قلمداد کرده و حضور خود را در صحنه انتخابات از دست ندهد. البته باید گفت، اظهار نظر درباره اینکه چه جریان و گروهی می‌تواند در این انتخابات موفقیت را به دست آورده و فهرست اول را تشکیل دهد، چندان ساده نیست اما مسلم است با توجه به پایگاه‌ها و جایگاه‌های مردمی جریان‌های مختلف و نسبت جمعیتی که جریان‌های اصلی از آن برخوردارند، 2 جریان و فهرست اصلی شیعی را می‌توان شانس اول این انتخابات دانست که نخستین ائتلاف دولت قانون به رهبری مالکی و دومی، ائتلاف ملی عراق است که مرتبط با آقایان حکیم، صدر و دکتر جعفری هستند. آنها به جهت وزن و جایگاه جمعیتی و اجتماعی تقریبا اصلی‌ترین گزینه‌های موفقیت در انتخابات خواهند بود. هرچند تلاش می‌شود فهرست علاوی هم به جهت وزن با ابزار تبلیغاتی و رسانه‌ای بزرگنمایی شود و یک جریان قدرتمند نشان داده شود. حمایت‌های مالی عربستان و همچنین حمایت‌های تبلیغاتی آمریکا (حتی مشاور تبلیغاتی اوباما در این جریان به علاوی کمک کرده و سعی می‌کند این رقابت را به نفع وی هدایت کند) نيز در این جهت است كه وزن این جریان را در این انتخابات افزایش دهند. چیزی که مسلم است اینکه در میان اهل سنت عراق غیر از ائتلاف علاوی 3 جریان دیگر هم داریم که آنها هم جایگاه خود را در بخش سنی عراق دارند و بی‌شک سهم و نسبتی از آرا را برای خودشان جذب خواهند کرد و نمی‌توان به هیچ عنوان آنها را از معادلات حذف یا فکر کرد که هیچ نسبتی از آرا را به دست نخواهند آورد. از این جهت می‌توان محاسبه کرد که جریان ائتلاف علاوی با تمام تلاش‌های تبلیغاتی، حمایت‌های مالی و همچنین خرید آرایی که از سوی عربستان سعودی علاوه بر حمایت‌های تبلیغاتی آمریکا صورت می‌گیرد، حداکثر ممکن است در شکل ایده‌آل تا سقف 50 کرسی کسب کند اما مسلم است 2 فهرست اصلی شیعه حداقل بین 70 تا 80 کرسی را برای خود ثبت خواهند کرد.

لبته اینکه بین 2 فهرست شیعی کدام یک ممکن است فهرست اول را تشکیل دهد خیلی پاسخ آسانی ندارد چرا که هردو جریان از طیف وسیعی از همپیمانان خود، پایگاه‌های اجتماعی، عشایر، شخصیت‌های متفاوت و جریان‌های مختلف برخوردارند و باید گفت، رقابت تنگاتنگی هم بین این 2 جریان وجود دارد. به هر حال از آن جایی که این 2 حزب و ائتلاف اصلی ارتباطات خوبی با ایران دارند، هر کدام که برنده باشند به شکل ماهوی برای ایران تفاوت خاصی نخواهد داشت. امر بدیهی اینکه هر 2 ائتلاف اصلی شیعی پس از انتخابات و روشن شدن نتایج اصلی آرا، در یک ائتلاف اولیه مبنای حکومت آینده را شکل خواهند داد. اگر پیش‌بینی‌های شکل‌گرفته درباره کسب آرا با دقت انجام شده باشد به نظر می‌رسد که ائتلاف‌های دولت قانون و ملی همراه با ائتلاف کردی و بعضی جریان‌های کوچک‌تر سنی در مناطق کردستان و احزاب سنی مانند حزب اسلامی و جریان‌های سالم غیر‌وابسته بعثی حکومت آینده عراق را تشکیل دهند. به این شکل، هم یک اجماع و مشارکت جمعی از طرف تمام طوايف و گروه‌ها و اقوام مختلف در این دولت شرکت خواهد داشت و هم ترکیب حکومتی به دلیل اجماع می‌تواند از پشتوانه خوبی برای تصمیمات سیاسی موثر برخوردار شود. آمریکا و جریان‌های بعثی تلاش می‌کنند از این انتخابات يك موقعیت شکننده را تصویر کنند و وضعیت کسب آرا توسط گروه‌هاي دولت ائتلافی آینده را ضعیف نشان دهند. آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند تا به همراه دستگاه‌های تبلیغاتی عربی این گونه نشان دهند که دموکراسی عراقی دارای آسیب‌های جدی و ناقص است و نمی‌توان آن را یک دموکراسی و مردمسالاری کامل تلقی کرد. این توصیف از آن جهت ارائه می‌شود که هم کشورهای عربی از فرآیند دموکراسی در عراق آسیب می‌بینند و هم آمریکا برای افزایش ابزار چانه‌زنی خود بدان نیاز دارد تا حکومت عراق را یک حکومت ضعیف توصیف کند ولی چیزی که واقعیت دارد این است که بغداد پس از 33 سال تحمل حکومت حزب بعث و صدام موج جدیدی از دموکراسی را آغاز کرده و به رغم برخی ضعف‌ها و چالش‌هایی که در دولت‌سازی و فرآیند دموکراسی پیش‌رو دارد آن را می‌توان به عنوان یک تجربه نوین و قابل قبول ارزیابی کرد. به این جهت حرکتی که توسط کشورهای عربی و آمریکایی در جریان است بیشتر بدین‌خاطر است که بتوانند فشار بیشتری را به ائتلاف حکومتی آینده عراق وارد کنند و حتی این زمزمه مطرح است که آمریکایی‌ها جدول زمان‌بندی خروج خودشان از عراق را با تاخیر به اجرا خواهند گذاشت، چرا که براساس توافقنامه امنیتی، آمریکایی‌ها باید در آگوست 2010 نیروهای عملیاتی خود را از عراق خارج کنند (هر چند که ستاد نیروهای عملیاتی‌شان در عراق باقی خواهد ماند ولی حدود یکصد هزار نیرو باید از عراق خارج شوند) ولی اگر ترکیب سیاسی دولت عراق مطلوبیت‌های آمریکا را تامین نکند آنها تلاش می‌کنند تا این عقب‌نشینی با تاخیر صورت گیرد و از اهرم نظامی برای فشار به دولت عراق استفاده شود. گفتنی است که در کنار 140هزار نیروی آمریکایی تعداد نامشخصی از دستگاه‌های امنیتی همپیمان با آمریکا مانند بلک‌واتر نيز در عراق حضور دارند که آنها در برخی ناامنی‌ها و ایجاد بی‌ثباتی در عراق نقش فعال داشته‌اند. به نظر می‌رسد که در کنار خروج نیروهای آمریکایی دولت عراق باید درباره حضور و نحوه عملکرد این دستگاه‌ها هم تصمیمات جدیدی را اتخاذ کند. به این جهت در مجموع می‌توان جمع‌بندی کرد که دولت آینده عراق اولا یک دولت ائتلافی خواهد بود که مرکب از تمام طوایف و جریانات سیاسی عراق خواهد بود، ثانیا فهرست برنده اول در رقابت انتخاباتی یکی از 2 حزب و ائتلاف شیعی یعنی ائتلاف ملی و ائتلاف دولت قانون خواهد بود و به شکل طبیعی جریان بعثی و جریان ائتلاف علاوی وزن مهمی را در فرآیند انتخاباتی کسب نخواهند کرد و انتظار می‌رود که پس از انتخابات در عراق اقدامات ضد امنیتی و بی‌ثبات‌کننده تروریستی و تخریبی از سوی حزب بعث ادامه پیدا کند.