امیر مهمان دوست*:
درمان معتاد یک فرآیند است و از زمانی شروع می‌شود که فرد مصرف‌کننده مواد مخدر به مراکز درمانی مراجعه می‌کند و فرد معتاد تحت یک برنامه درمانی خاص قرار می‌گیرد این برنامه ممکن است تا زمانی که فرد به بالاترین سطح بهداشتی و احساس خوب بودن برسد ادامه یابد. برای موفقیت در درمان باید سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف مثل سازمان‌های بهداشتی، آموزشی، حقوقی، رفاه اجتماعی و آموزش شغلی نیز درگیر شوند و واضح است که درمان معتادان بدون توجه به مسائل روانی، فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی آنان نمی‌تواند موفق باشد. نکته مهم در درمان این است که به فرد معتاد به‌عنوان یک انسان و یک عضو جامعه که درحال حاضر نیازمند کمک است نگریسته شود نه مثل یک فرد خاطی مجرم و گناهکار که مستوجب کیفر یا دلسوزی است. از نکات مهم دیگر که لازم است در درمان اعتیاد به آن توجه کرد این است که از یک طرف معتاد نسبت به درمان یک نگرش دوگانه‌ای دارد به اين صورت که به‌رغم میل دائمی برای ترک و تصمیم‌های مکرر جهت ترک از مراجعه به مراکز درمانی به علت اینکه مصرف مواد مخدر خلاف عرف و ارزش‌های جامعه است اکراه دارد و از طرف دیگر معتاد ممکن است با اصرار والدین، همسر، خواهر یا برادر، دوستان، معلمان یا روسای محل کار برای ترک مراجعه کرده باشد. در این حالت باید دقت شود که احتمال عدم همکاری بیمار یا بروز حالت‌های دفاعی و خصمانه وجود دارد بنابراین می‌بینیم که نخستین برخورد و نحوه ارتباط با فرد معتاد و جلب اعتماد او نقشی مهم در روند درمان ایفا می‌کند، بعد از پیدایش این ارتباط و اعتماد لازم است که برای درمان وی نیز تشویق صورت گیرد.
چرا باید یک معتاد را برای درمان تشویق کرد؟
1- چون مصرف مواد مخدر ایجاد وابستگی جسمی و روانی می‌کند و باوجود میل دائمی برای ترک تصمیم به ترک مشکل است.
2- اعتیاد باعث از دست دادن حمایت‌های خانوادگی و اجتماعی شده و فرد تنها می‌شود بنابراین معتاد نیازمند کمک است.
3- معاشرت با دوستان و افراد معتاد فرد را به ادامه مصرف مواد تشویق می‌کند.
4- معتاد معمولا از احتمال بهبودی ناامید و نسبت به درمان بدبین است.
5- برخی از معتادان از خطرها و عواقب مصرف مواد اطلاعی ندارند یا مشکلات ناشی از آن را انکار می‌کنند، بنابراین لازم است به خاطر داشته باشیم که یکی از وظایف مهم افراد جامعه تشویق معتادان به درمان است.
چگونه می‌توان معتادان را به درمان تشویق کرد؟
1- با تشریح خطرات و عواقب مصرف مواد
2- به معتاد اطمینان دهیم که با مراجعه به مراکز درمانی به او کمک می‌شود تا با کمترین درد و ناراحتی اعتیاد را کنار بگذارد.
3- به بیمار اطمینان دهیم در صورت تصمیم قطعی موفق به ترک خواهد شد و مثال‌هایی از افرادی که موفق به ترک شده‌اند برای او بیاورند. در مواردی که فرد مبتلا تلاش کرده مصرف مواد را ترک کند ولی موفق نشده است و احساس ناامیدی می‌کند به او تذکر دهید که بسیاری از افراد قبل از موفقیت کامل در درمان بارها و بارها کوشش کرده و نهایتا موفق شده‌اند.
4- به معتاد اطمینان دهیم در صورت ترک اعتیاد دوستان جدیدی پیدا خواهد کرد و خانواده و اطرافیان او را در جمع خود خواهند پذیرفت.
هدف از درمان اعتیاد چیست؟
1- رسیدن به شیوه زندگی بدون مواد
2- کمک به افزایش عملکرد فرد در جنبه‌های مختلف زندگی
3- جلوگیری از پیدایش مجدد اعتیاد.
برای رسیدن به این اهداف نیاز به یک برنامه درمان خاص داریم، به طور کلی درمان معتاد شامل 2مرحله است:
مرحله اول دوره سم‌زدایی:
این مرحله بسته به نوع و مقدار ماده مصرفی و طول مدت اعتیاد به‌طور متوسط 10 تا 15 روز طول می‌کشد و با وجودی که علائم خماری در این مرحله برای فرد معتاد سخت و برای دیگر افرادی که از معتاد مراقبت می‌کنند ممکن است ناراحت کنند باشد ولی خوشبختانه خطری از نظر مرگ و میر ندارد.
مرحله دوم دوره توانبخشی:
این مرحله مهم‌ترین و حساس‌ترین زمان برای رسیدن به اهداف درمانی است که اگر در مراقبت از معتاد سهل‌انگاری صورت گیرد درمان بی‌نتیجه خواهد بود. در این مرحله بیشتر به علل و عواملی که باعث گرایش فرد به اعتیاد می‌شود توجه شده و عمدتا از درمان‌های غیردارویی مثل روان‌درمانی فردی،گروهی، خانواده‌درمانی، مشاوره، کاردرمانی و درمان‌های مذهبی و روحانی و حتی ورزش‌درمانی به منظور استمرار درمان و جلوگیری از بازگشت مجدد به اعتیاد بهره گرفته می‌شود.
*کارشناس ترک اعتیاد