امید صبوری:
مخاطبان برنامه زنده «دو قدم مانده به صبح»، چه منتقد و سینمایی‌نویس باشند، چه نه، همین که هفته گذشته به تماشای گفت‌وگوی سریالی 2 تهیه‌کننده سینما نشسته باشند، خود می‌توانند قضاوت کنند که فاصله میان بحث‌ونظر علمی با مقابله به‌مثل و توهین چگونه براحتی نادیده گرفته و مباحثه پیرامون تهیه‌کنندگی در سینما به تمسخر و تکه‌پرانی به جامعه منتقدان سینمایی بدل شد؛ اتفاقی که به‌روشنی می‌توان آن را یکی از پس‌لرزه‌های اکران و سپس نشست داغ و پرحاشیه فیلم تأسف‌برانگیز «زم‌هریر» در جشنواره بیست‌وهشتم فيلم فجر تحلیل کرد. تهيه‌‌كننده اين فيلم كه با تأكيد جواد شمقدري بر اكران نشدن «زم‌هرير» ديگر اميدي به رفع مشكل فيلمش ندارد، در اين نشست زنده تلويزيوني چشم‌برحقايق بست و اظهاراتي توهين‌آميز بر زبان آورد. اظهاراتي که البته با تدبیر مسؤولان برنامه «دو قدم مانده به صبح» بی‌پاسخ نماند و با حضور رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی در برنامه شنبه شب محکوم شد. سعید مستغاثی در این برنامه تصریح کرد: نقد جریان‌های غیراستاندارد وظیفه منتقدان است و منتقدان در مقابل توهین به ارزش‌ها و مقدسات جامعه در برخی آثار سینمایی موضع دارند و کوتاه نمی‌آیند.
حرف‌های عجیب آقای تهیه‌کننده
سید ضیاء هاشمی تهیه‌کننده فیلم «زم‌هریر» که گویی هنوز واکنش منتقدان به اکران فیلم عجیب خود در جشنواره را هضم نکرده است، در واکنشی تعجب‌برانگیز در برنامه زنده تلویزیونی جامعه منتقدان را به توطئه علیه تهیه‌کنندگان متهم کرده بود. وی در ادامه این برداشت خود گفته بود: اگر خدا عمری داد، سال آینده نمی‌گذاریم حتی یک فیلم را به این صورت، برای مطبوعاتی‌ها نمایش دهند. بهترین جا و بهترین غذاهای ممکن برایشان فراهم شود و بیایند به ما فحش بدهند؟ نه ابدا! جلوی این کار را می‌گیریم(!) جیرانی که محو صحبت‌های هاشمی شده بود، در اینجای صحبت وارد بحث شد و گفت: سینمای مطبوعات که از سال‌ها پیش وجود داشت؛ از آخرین سال‌های حضور بهشتی و انوار در معاونت سینمایی. هاشمی گفت: بله، نخستین باری که سینمای مطبوعات راه افتاد، در سینما شهرقصه بود اما مدلش این نبود. چند تهیه‌کننده می‌رفتند درباره فیلم‌هایشان سخنرانی می‌کردند و جلسات اینگونه شکل محاکمه نداشت و بعدها به وجود آمد. آن جلسات را آقای موسوی و صدرعاملی اداره می‌کردند که بعد در سینماهای استقلال و قدس ادامه یافت. جیرانی گفت: کم‌کم سینمای رسانه‌ها، دست منتقدان افتاد و هاشمی افزود: بله دقیقا. آنها سینمای مطبوعات را گرفتند و حالا شده‌اند حاکم و می‌نشینند با فیلم ما اینگونه برخورد می‌کنند. چه کسی به اینها اجازه داده اینگونه برخورد کنند؟ آدم حسابی‌های نقد کجا هستند؟ شما اینها را می‌شناسید؟ رئیس و معاون صنفش چه کسانی هستند؟ کجا کار کرده‌اند؟ کجا درس خوانده‌اند؟ جیرانی گفت: رئیس صنف (منتقدان) که سابقه دارد، معاونش هم تقریبا سابقه‌دار است. من این دوستان را می‌شناسم. هاشمی گفت: سابقه مطبوعاتی دارد؟ در مطبوعات کار کرده، آبدارچی مطبوعات بوده! جیرانی گفت: نه اینها کار کرده‌اند، اینگونه نیست. هاشمی گفت: ما اطلاعات کامل پیدا کرده‌ایم و می‌دانیم رفتار آنها ریشه از کجا دارد. گفتم که اگر خدا عمری داد، ما سال آینده جلوی همه این مسائل را خواهیم گرفت.
همراهی آقای پدرخوانده
در سوی دیگر این میدان مباحثه فاقد چارچوب، حسین فرح‌بخش بود. او که چندی پیش در گفت‌وگویی با یکی از نشریات بر جایگاه پدرخوانده سینما تکیه زده بود هم در ادامه این نشست با تهیه‌کننده «زم‌هریر» هم‌داستان شد و در اظهاراتی عجیب‌تر گفت: جلسات نقد فیلم در جشنواره فیلم فجر، از سال 72 راه افتاد اما من بشدت با برپایی آن مخالفم و اصلا دلیلی نمی‌بینم که منتقد، در جشنواره سینما داشته باشد(!) منتقد اگر فیلم می‌خواهد ببیند، باید برود با مردم فیلم ببیند. یکی از دلایلی که منتقدان اظهارنظرهایی می‌کنند که جدا از نظر مردم است، همین است! وی گفت: خیلی از آدم‌ها اصلا نمی‌دانند منتقد را می‌پوشند یا می‌خورند! اصلا نمی‌دانند منتقد چی هست؟! من هم مخالف این هستم که بروند بین مردم بنشینند و فیلم ببینند. من هم از مسؤولان خواهش می‌کنم که از دوره آینده جشنواره، برای منتقدان سینمایی اختصاص ندهند!
واکنش منتقدانه
اما این اظهارات موهن از سوی جامعه منتقدان بی‌پاسخ نماند. سعید مستغاثی در برنامه تلویزیونی «دوقدم مانده به صبح»، درباره اظهارات هاشمی و فرح‌بخش گفت: توهین به خود در این برنامه را که از سوی یک تهیه‌کننده صورت گرفت از طریق مراجع قضایی پیگیری می‌کنم اما به‌عنوان مسؤول انجمن منتقدان، وظیفه دارم از این صنف دفاع کنم. وی با اشاره به انتقادات ارائه شده از سوی تهیه‌کننده یادشده، گفت: این نگاه در میان تهیه‌کنندگان به صورت عام وجود ندارد و محدود و فردی است. وی با بیان اینکه رویکرد انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی در دوره اخیر تعامل با اصناف سینمایی و در جهت رشد و اعتلای هنرهفتم است، افزود: این رویکرد را در طول 2سال گذشته و با برگزاری برنامه‌های تخصصی و همایش‌های موضوعی اثبات کردیم و در جهت ارتقای سطح روابط با صنوف سینمایی حرکت شد. این منتقد سینمایی یادآور شد: بسیاری از تهیه کنندگان سینمایی تمایل دارند آثارشان را منتقدان ببینند و بلکه دوست دارند که جایزه از جشن این صنف بگیرند. نگاه عام تهیه‌کنندگان تعامل و ارتباط با منتقدان سینمایی است. مستغاثی در پاسخ به اینکه آیا برخی منتقدان پول می‌گیرند و نقد خوب می‌نویسند؟ گفت: مدعی نیستم که جمیع منتقدان معصوم هستند چرا که همه چیز در سینمای ما به هم می‌آید! همان‌طور که نمی‌توانیم ادعا داشته باشیم همه نویسندگان سینمایی فرهیخته و دانشمندند. وی توضیح داد: اگر کسی به زعم تهیه کننده مدعی، خطایی کرد، نباید همه صنف منتقدان سینمایی را خطاکار دانست کما اینکه در صنف تهیه‌کنندگان برخی خلاف کردند و زندان رفتند، آیا این بدان معناست که همه تهیه‌کنندگان خطاکارند؟!
این بی‌اطلاعی از کار صنفی است
کیوان کثیریان نایب رئیس این انجمن نیز در این برنامه گفت: بر خلاف ادعای تهیه کننده فیلم یادشده، تهیه‌کنندگان و کارگردانان دارای حسن ارتباط با منتقدان هستند به نحوی که در بسیاری از موارد نظرات اصلاحی نویسندگان سینمایی را اعمال و به آن اعتقاد دارند. کثیریان در ادامه به موضوع نشست مطبوعاتی فیلم «زم‌هریر» که با حواشی بسیاری نیز همراه بود، اشاره کرد و گفت: در آن نشست کارگردان فیلم امر برایش مشتبه شده بود و رو به تمسخر منتقدان آورده بود و قصد داشت با این کار، فیلم ضدارزشی خود را نجات دهد و در حقیقت فرار به جلو کند. جالب اینکه در آن نشست تهیه‌کننده فیلم به‌رغم حضور، جرأت بالا رفتن و نشستن بر جایگاه را نداشت. تهیه‌کننده این فیلم باید پاسخ دهد که چرا در آن جلسه حاضر نشد؟! نایب رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی با بیان اینکه «زم‌هریر» فیلم نیست بلکه ویروس و از نوع بشدت مسری آن است، افزود: این فیلم یک فرصت‌طلبی آشکار ذیل نام دفاع مقدس بود. کثیریان گفت: اینکه فرد یادشده از صنف منتقدان به‌عنوان خوراکی یا پوشیدنی یاد می‌کند، نشانگر بی‌اطلاعی او از صنف و کار صنفی است.