ثمانه اکوان:
جلسه رسیدگی به کلیات لایحه بودجه در صحن علنی مجلس معمولا به صحنه تنازع افکار و اندیشه‌های اقتصادی اقتصاددانان مجلس تبدیل شده و در پایان درد دل‌های بودجه‌ای نمایندگان و ابراز مخالفت‌ها و موافقت‌هایشان با لایحه تقدیمی دولت، کلیات بودجه با رای اکثریت نمایندگان مواجه می‌شود. در جلسه روز گذشته مجلس اما تضارب آرا در لایحه بودجه به میزانی بود که مرز موافق و مخالف و همراه و منتقد بارها مخدوش شد اما در نهایت کلیات لایحه بودجه سال آینده با 151 رای موافق، 62 راي مخالف و 12 راي ممتنع از مجموع 226 نماينده حاضر به تصویب مجلس رسید و نمایندگان از امروز به بررسی جزئیات این لایحه می‌پردازند. اگر تا سال پیش مبنای موافقت و مخالفت با کلیات لایحه بودجه، لایحه تقدیمی دولت به مجلس بود، امسال با مبنا قرار دادن گزارش کمیسیون تلفیق برای ابراز موافقت و مخالفت نمایندگان، مرز اظهار نظرهای مثبت و منفی آنچنان به هم ریخت که یکی از نمایندگان مجلس واژه «مخافقت»(!) را برای سخنان برخی نمایندگان به فرهنگ لغات مجلس اضافه کرد! تغییرات مهم و اساسی که کمیسیون تلفیق در لایحه دولت به وجود آورده بود باعث شد نمایندگانی که قصد مخالفت با مصوبات کمیسیون تلفیق را داشتند در صف مخالفان بودجه قرار گیرند و از طرف دیگر مخالفان لایحه دولت نیز برای بیان مخالفتشان با این لایحه به صف مخالفان پیوستند اما در موافقان نیز نمایندگان موافق مصوبات کمیسیون تلفیق و موافقان با لایحه دولت در یک صف قرار گرفته و به بیان دلايل موافقت و مخالفتشان با کلیات بودجه پرداختند که این امر باعث شد تنوع عقاید زیادی در صف موافقان و مخالفان به وجود آید و مرز موافق و مخالف با لایحه دولت و کمیسیون تلفیق تا حد زیادی از طرف 2 گروه مخدوش شود. همین مساله سبب شد نمایندگان با تذکرهای پیاپی خود به استقبال نمایندگانی بروند که قصد داشتند در قالب موافق با لایحه مخالفت کنند یا بر عکس. یکی از این نمایندگان که پای ثابت مخالفت‌ها با لوایح بودجه‌ای دولت است، احمد توکلی نماینده مردم تهران و رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس بود که در قالب مخالفت با مصوبات کمیسیون تلفیق، به بیان مخالفتش با لایحه پیشنهادی دولت پرداخت و همین امر باعث تذکرهای پیاپی نمایندگان به هیات رئیسه مجلس شد. با این حال نمایندگان معتقدند، صرف بیان مخالفت‌ها و موافقت‌ها در بحث کلیات لایحه بودجه در شرایطی که کلیات بودجه‌های سالانه همیشه با موافقت نمایندگان رو به رو می‌شود، راهکاری برای انتقاد به شیوه بودجه نویسی دولت است تا همین انتقادها در سال‌های آینده مورد استفاده دولت قرار گرفته و باعث شود هر سال بودجه‌ای با ساختاری به مراتب بهتر از بودجه سال آینده به مجلس ارائه شود که این مساله در سال‌جاری با ابراز مخالفت‌ها و موافقت‌ها با مصوبات کمیسیون تلفیق عملا از هدف اصلی خود دور شد. اما تغییرات اصلی در کمیسیون تلفیق چه بود؟
تغییرات کمیسیون تلفیق در لایحه دولت از زبان مفتح
محمد‌مهدی مفتح، سخنگوی کمیسیون تلفیق در تشریح مصوبات کمیسیون در صحن علنی مجلس شورای اسلامی به کاهش 21هزار و 500 میلیارد تومانی سقف بودجه در این کمیسیون اشاره کرد و گفت: لايحه بودجه سال 89 بر اساس 5/368 هزار ميليارد تومان بسته شده بود كه از اين منبع 129 هزار ميليارد تومان يعني 35درصد بودجه به بخش عمومي و 269 هزار ميليارد تومان يعني 65 درصد بودجه به شركت‌هاي دولتي تخصيص يافته بود.
وي با بيان اينكه كميسيون تلفيق در 26 جلسه پس از 110 ساعت كار، به بررسي گزارش‌هاي كميسيون‌هاي تخصصي پرداخت، اظهار داشت: سقف لايحه بودجه در كميسيون تلفيق 8/5 درصد كاهش داشت و به رقم 347هزار ميليارد تومان رسيد كه در آن 126 هزار ميليارد تومان به بخش عمومي كه با كاهش 3/2 درصدي رو‌به‌رو بود، اختصاص یافت و بودجه شركت‌هاي دولتي به 250 هزار ميليارد تومان رسيد که با كاهش 5/2 درصدي مواجه بود.
مفتح همچنین به کاهش 12 هزار میلیارد تومانی از بودجه‌های عمرانی که از طریق برداشت از صندوق توسعه ملی پیش بینی شده بود اشاره کرد و در ادامه کاهش 20 هزار میلیارد تومان از درآمدهای دولت از طریق هدفمند کردن یارانه‌ها و افزایش تعرفه واردات به 10 هزار میلیارد تومان را نیز از دیگر تغییرات کمیسیون در سقف درآمدها و هزینه‌های دولت در این بودجه عنوان کرد. سخنگوی کمیسیون تلفیق همچنین از رای اعضای این کمیسیون به تمدید قانون برنامه چهارم توسعه خبر داد.
مخالفان چه گفتند ؟
پس از صحبت‌های سخنگوی کمیسیون تلفیق درباره تغییراتی که در لایحه دولت ایجاد شده است،20 نماینده موافق و مخالف به ترتیب به بیان نظراتشان درباره گزارش کمیسیون تلفیق و لایحه دولت پرداختند. با وجود تنوع سلایق موجود در میان مخالفان لایحه، محورهای عمده مخالفت نمایندگان با کلیات بودجه نوع نگاه کمیسیون تلفیق به لایحه پیشنهادی دولت بود که به جای اینکه به بررسی پیشنهادات برای اصلاح این بودجه بپردازد در جزئی‌ترین موارد نیز خود دست به بودجه نویسی زده بود. از سوی دیگر برخی نمایندگان نیز تأمين 54 درصد بودجه از محل فروش نفت، تورم زا بودن بودجه پیشنهادی دولت و مخدوش بودن نحوه نظارت بر این بودجه، عدم تطابق عملکرد کمیسیون تلفیق با مفهوم بودجه‌ريزي عملیاتی، غیر واقعی بودن درآمدهای دولت از محل تعرفه‌ها و حقوق ورودی که به تصویب کمیسیون تلفیق رسیده بود و کاهش 4 هزار میلیاردی درآمد دولت از محل هدفمند کردن یارانه‌ها را از دیگر نقاط ضعف این بودجه عنوان کردند. عدم تطابق لایحه بودجه با اسناد بالادستی چون سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه، محقق نشدن رشد 8 درصدی اقتصادی در سال آینده، اشتغال‌زا نبودن بودجه، رواج اقتصاد صدقه‌اي و توزيع پول بين فقرا، عدم کارآیی لازم برای مهار تورم و در نظر گرفتن قیمت 65 دلار برای هر بشکه نفت در بودجه سال آینده از دیگر مواردی بود که نمایندگان مخالف کلیات بودجه به آن اشاره کردند. اما در ادامه صحبت‌های مخالفان، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس که در طول دوران رسیدگی مجلس به لایحه بودجه دولت تحلیل‌های گوناگونی را برای این بودجه منتشر کرده بود، گوی سبقت را از دیگر مخالفان این لایحه ربود و مدعی شد، با اجرای بودجه سال 89 و هدفمند کردن یارانه‌ها، تورم 50 درصدی و رشد اقتصادی منفی گریبان اقتصاد کشور را خواهد گرفت. احمد توکلی که وقت یکی دیگر از نمایندگان مخالف را گرفته بود با بیان اینکه هدفمند كردن يارانه‌ها، بيماري هلندي و بودجه متكي به نفت و طرح‌هاي عمراني ركود تورمي را در پی خواهد داشت، اظهار داشت: قانون بودجه بايد مانند سياست‌گذاري‌هاي كلان به ايجاد ثبات اقتصادي، رشد نرخ اقتصادي و توزيع عادلانه درآمدها بينجامد و اين درحالي است كه بودجه 89 چنين ويژگي‌ای ندارد. توکلی همچنین از هدفمند کردن یارانه‌ها به «جیره بگیر» کردن مردم یاد کرد. این صحبت‌های توکلی با مخالفت تعدادی از نمایندگان مواجه شد و این نمایندگان در تذکرهای خود از رئیس مجلس خواستند که با صحبت‌های مربوط به لایحه دولت و مخالفت و موافقت با لایحه دولت جلوگیری کند اما رئیس مجلس با بیان اینکه اشتراکات لایحه دولت با مصوبات کمیسیون تلفیق زیاد است، گفت: به همین دلیل ممكن است اين تصور شود كه نمايندگان در مخالفت با لايحه دولت صحبت مي‌كنند. هدايت خواه، نماينده بويراحمد نیز در واكنش به سخنراني توكلي كه در مخالفت با كليات اين لايحه صحبت مي‌كرد، گفت: آقاي توكلي در «مخافقت» با بودجه حرف مي‌زند چرا كه از يك طرف با لايحه دولت مخالفت مي‌كند، از يك طرف از گزارش كميسيون تلفيق تعريف مي‌كند.
و پاسخ موافقان
موافقان لايحه دولت در پاسخ به انتقادات مطرح مبني بر انبساطي بودن ماهيت بودجه سال 89 تاكيد كردند: رشد 70 درصدي بودجه عمراني در راستاي تحقق نرخ رشد 8 درصدي برنامه پنجم و فعال‌تر شدن بخش خصوصي پيش‌بيني شده و در صورت هدايت صحيح نقدينگي باعث رونق اقتصاد و اشتغال خواهد شد. رشد اعتبارات فرهنگي، انضباط مالي، شفافيت درآمدهاي نفتي با واريز به خزانه، شفافيت رابطه دولت و شركت ملي نفت، كاهش وابستگي بودجه جاري به درآمدهاي نفتي، انعطاف‌پذيري بودجه و دادن اختيار محدود به دولت براي جابه‌جايي رديف‌ها، تعيين تعرفه‌هاي منطقي بویژه براي واردات محصولات كشاورزي، دادن آزادي عمل به دولت در واگذاري شركت‌هاي دولتي، رشد اعتبارات تملكات سرمايه ملي استان‌ها و كاهش فاصله طبقاتي نكات ديگري بود كه موافقان به عنوان نقاط قوت و قابل دفاع لايحه بودجه سال 89 مطرح كردند. اما در نهایت بعد از صحبت‌های موافقان و مخالفان لایحه بودجه و صحبت‌های تکمیلی سخنگوی کمیسیون تلفیق و معاون برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور، نمایندگان با 151 رای موافق، 62 راي مخالف و 12 راي ممتنع از مجموع 226 نماينده حاضر به کلیات لایحه بودجه رای مثبت دادند.