گروه اجتماعی:
مجسمه فردوسی با قدمت 50 ساله که در یکی از اصلی‌ترین میادین پایتخت واقع شده نه تنها در فهرست آثار ملی به ثبت نرسیده است بلکه از همان آغاز زجر شکسته شدن انگشت و قطع سر را تحمل کرد، نقاشی با رنگ‌های ساختمان به جای مرمت را به تن خرید و در سال‌های اخیر رشد قارچ گونه ساختمان‌های سر به فلک کشیده در اطراف حریم خود را شاهد بوده است.
میراث: ما تذکردهنده هستیم
این ساخت و سازهای ناهمگون اطراف میدان فردوسی به‌گونه‌ای بافت سنتی این میدان را تحت تاثیر قرار داده که به نظر می‌رسد با عرف شدن این نوع معماری بزودی، اهمیت بافت تاریخی این میدان برای همیشه از بین برود. در این میان برج شاهنامه که دقیقا در مسیر نگاه مجسمه فردوسی قرار دارد، مهم‌ترین تجاوز را به حریم هوایی این بافت سنتی انجام داده به گونه‌ای که بارها مورد اعتراض دوستداران میراث فرهنگی پایتخت واقع شده اما به دلیل ضعف قانون از یک سو و ثبت نبودن این میدان 50 ساله از سوی دیگر، تاکنون پرونده این بنا بسته نشده است! روز گذشته خبرگزاری فارس در گفت‌وگو با سازمان میراث فرهنگی و شهرداری تهران دوباره این پرونده را گشود تا بلکه این بار تکلیف این نوع ساخت و ساز برای همیشه یکسره شود. در این‌باره محمد بیرقی، معاون میراث فرهنگی استان تهران نخستین پاسخ دهنده به این پرسش‌هاست که درباره وضعیت میدان فردوسی از نظر میراث فرهنگی می‌گوید: میدان فردوسی تهران به عنوان یک اثر تاریخی به ثبت نرسیده و تعیین حریم برای اثری که ثبت نشده است، امکانپذیر نیست. وی درباره ساخت و سازهای بی‌حد و حصر در اطراف این میدان قدیمی پایتخت از جمله ساخت برج «شاهنامه» تصریح می‌کند: سازمان میراث فرهنگی موافق ساخت ساختمان‌های بلند در اطراف مجسمه فردوسی نیست و چون این مجسمه در محدوده تاریخی شهر قرار دارد، قطعاً حساسیت‌هایی را می‌طلبد که سازمان میراث فرهنگی در واقع تنها می‌تواند این حساسیت‌ها را متذکر شود.
شهرداری: توسعه ارتفاعی در اولویت است
با اینکه از همان ابتدا شهرداری هیچگاه حاضر به پاسخگویی درباره چگونگی اخذ مجوز ساخت برای این برج نبود اما یکی از مسؤولان شهرداری بدون ذکر نام می‌گوید: این برج سال‌هاست که در حال ساخت است، شهرداری نمی‌تواند مجوز ساخت یک برج را در کنار یک ساختمان یک طبقه ندهد. به گفته وی به دلیل رشد روزافزون جمعیت در پایتخت، شهرداری تهران به دنبال این است تا شهر را از «سطح» جمع و به سمت توسعه «ارتفاع» حرکت کند. وی تصریح می‌کند: اگر مالکان ساختمان‌های یک طبقه میدان فردوسی هم بخواهند ساختمانشان را طویل کنند، طبق قوانین شهرداری به آنها مجوز داده می‌شود.
بقایی: نمی‌توانیم تذکر بدهیم
این در حالی است که به گفته حسن محسنی، سخنگوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آثار قدیمی و تاریخی بسیاری نه‌تنها در تهران بلکه در سراسر استان‌های کشور وجود دارد که نیازمند ثبت است تا بتوان از حریم آنها حفاظت و صیانت کرد اما ثبت تمام آنها نیازمند زمان و بودجه لازم است. محسنی می‌گوید: میدان فردوسی و مجسمه قدیمی آن نیز جزو همین موارد است. سخنگوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بر این اعتقاد است که صیانت از حریم آثار تاریخی حتی اگر به ثبت هم نرسیده باشند تنها به سازمان میراث فرهنگی مرتبط نمی‌شود بلکه دیگر دستگاه‌ها از جمله شهرداری نیز باید کاملاً همکاری و در صدور مجوزهای ساخت در محدوده‌های قدیمی و تاریخی دقت نظر بیشتری داشته باشند. اما حمید بقایی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی در گفت‌وگو با فارس از عدم ایجاد حریم در تهران می‌گوید. به گفته وی حریم تنها برای آثاری که به ثبت ملی یا ثبت جهانی رسیده‌‌اند قابل دفاع است و میدان فردوسی هم به دلیل اینکه تاکنون به ثبت نرسیده است، میراث فرهنگی نمی‌تواند به‌طور مستقیم به ساخت و سازهای اطراف آن تذکر دهد.
میراث: وظیفه شهرداری است
«حریم منظری» آثار تاریخی که زاویه دید بیننده اثر نیز در آن تعریف شده است و در تعاریف میراث فرهنگی «حریم» به طور کلی فضایی در جوار آثار تاریخی که با توجه به ضرورت حفاظت از عین اثر و شئونات فرهنگی آن تعیین می‌شود و انجام برخی از عملیات در حریم اثر ممنوع است، به گفته بقایی درباره میدان فردوسی صادق نیست. وی معتقد است: نمی‌توان انتظار داشت که مجسمه فردوسی از چهارراه استامبول نمایان باشد. رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری می‌گوید: ساختمان‌های اطراف میدان فردوسی از جمله برج ضلع جنوبی آن سال‌هاست که در حال ساخت است و مجوز ساخت این ساختمان‌ها از سوی دستگاه‌های دیگری صادر شده است. در این میان سیدمسعود علویان‌صدر، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث تصریح می‌کند: ضرورت کار میراث فرهنگی این نیست که مجسمه 50 ساله را ثبت کند، بلکه معیارهایی دارد که باید براساس آنها عمل کند. علویان‌صدر این معیارها را قدمت و تاریخی بودن، ارزش‌های معماری و ارزش‌های معنوی اثر عنوان می‌کند. معاون میراث فرهنگی کشور با بیان اینکه در شهر نشانه‌های شهری متفاوتی می‌تواند وجود داشته باشد که هر یک از آثار نیز حریم ویژه خود را می‌طلبد، می‌گوید: مجسمه میدان فردوسی هم یکی از آثار موجود در شهر است که باید حریم آن رعایت شود و این وظیفه شهرداری است. وی ادامه می‌‌دهد: معتقدم نباید چون اثری به ثبت نرسیده است هر اقدامی در اطراف آن انجام شود بلکه باید در ساخت یک شهر یکپارچگی و انسجامی در بافت آن وجود داشته باشد تا در اطراف یک میدان، یک ساختمان یک طبقه در کنار یک برج چندین طبقه قرار نگیرد و این الزاماً به میراث فرهنگی بازنمی‌گردد. وي تصریح می‌کند: هنوز برنامه‌ای برای ثبت میدان فردوسی نداریم اما قرار است محور انقلاب به فردوسی به عنوان یکی از محورهای فرهنگی تهران به دلیل حضور دانشگاه‌ها و کتابفروشی‌های متعدد در این خیابان به ثبت ملی برسد و احیا شود.
مختاری: فردوسی نماد سیاست‌های شهری است
جالب اینجاست که اسکندر مختاری، استاد دانشگاه و مدیر سابق پایگاه محور فرهنگی- تاریخی تهران از بی‌نظمی‌های عمومی و عدم وجود وحدت بصری در میدان فردوسی انتقاد می‌کند و می‌گوید: میدان فردوسی، نماد سیاست‌های شهری است. به گفته وی در فضای فعلی میدان فردوسی، یک ساختمان برجسته‌تر از دیگر ساختمان‌ها است و بیننده با یک وحدت بصری مواجه نمی‌شود. در این میدان، هر کسی هر کاری که خواسته انجام داده است، بخشی از میدان برجسته و بخش دیگری فرورفته است و ظاهراً هیچ نظارتی وجود ندارد.
اما به نظر می‌رسد اکنون که شاهنامه سایه سنگینش را روی این میدان قدیمی، همیشگی کرده و کار از کار گذشته است، سازمان میراث فرهنگی قصد دارد این میدان را به ثبت برساند. محمد بیرقی، معاون میراث فرهنگی استان تهران ثبت میدان فردوسی در زمره آثار تاریخی را جزو برنامه‌های میراث فرهنگی در سال89 اعلام كرده و می‌گوید: مجسمه میدان فردوسی می‌تواند جزو آثار منقول به ثبت برسد و از سوی دیگر محور میدان فردوسی تا میدان انقلاب نیز قرار است به عنوان محور فرهنگی تهران در سال 89 ثبت شود. بیرقی با اشاره به ساخت برج شاهنامه در میدان فردوسی و عدم ثبت ملی میدان فردوسی به صراحت می‌گوید: گاهی این مداخلات سریع‌تر از ما حرکت می‌کنند. وی درباره اینکه آیا پس از ثبت میدان فردوسی می‌توان برخی از ساخت و سازهای بی‌رویه در این میدان را تخریب کرد، تصریح می‌کند: ساختمان‌های ساخته شده را نمی‌توان تخریب کرد اما حداقل می‌توان جلوی ساخت و سازهای مشابه را گرفت.
به گزارش «وطن‌امروز» در حال حاضر این برج به حالت نیمه تعطیل درآمده و ساخت و ساز آن بشدت کند است. مهم‌ترین دلیل این مساله هم کاهش اعتبار از سوی سازندگان عنوان شده است. یکی از اعضای تیم پیمانکاری این ساختمان که نخواست نامی از او در این گزارش برده شود با اشاره به اینکه در حال حاضر بیش از 50 کارگر و چندین تیم تکنیسین در شاهنامه مشغول فعالیت هستند به خبرنگار «وطن‌امروز» گفت: حضور این تعداد نیرو در محل پروژه به معنای فعالیت مستمر ساخت و سازی نیست بلکه به معنای قطعیت فعالیت‌هاست. کارفرما تاکید ویژه‌ای دارد که هر روز بخشی از کار انجام شود تا به هیچ عنوان دستور توقف پروژه مطرح نشود. به گفته این فرد آگاه، هنوز کارفرما برای 2 نمای سیمانی این برج فکری نکرده است و امکان دارد به دلیل افزایش هزینه‌ها، 2 سوی این ساختمان بلندمرتبه به همین شکل رها شود. این در حالی است که شاهنامه در یکی از بخش‌های مهم و البته تاریخی تهران قرار گرفته و با توجه به ابعادش نیازمند توجهات زیباسازی بیشتری است.