۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۲۸
نگاهی به تنش‌های ایجاد شده در مناسبات آمریکا و ترکیه

بازی نسل‌کشی

 

موضع نسل‌کشی ارامنه از قدیم‌الایام به عنوان یکی از نگرانی‌های ترکیه شناخته می‌شده و آنکارا همیشه تلاش کرده است تا خود را از اتهام نسل‌کشی و تبعات بعدی آن مبرا کند. با این حال در مقاطع مختلف این اتهامات شکلی جدی‌تر به خود می‌گیرد و سبب نگرانی دولت ترکیه می‌شود. کنش و واکنش‌های سیاسی دولت ترکیه تاکنون نشان داده که پذیرفته شدن این موضوع به عنوان نسل‌کشی را به هیچ وجه نمی‌پذیرد و این مسأله را به عنوان خط قرمز خود می‌داند. ارمنستان ادعا می‌کند که حدود 5/1 میلیون ارمنی توسط امپراتوری عثمانی قتل عام شده‌اند. ارمنی‌ها معتقدند که دولت عثمانی در سال‌های 1915 و 1917 به کشتار ارامنه دست زده است. ارامنه بر این تاکید دارند که در دهه دوم قرن بیستم ترک‌های عثمانی قتل عام وسیع و از پیش برنامه‌ریزی‌ شده‌ای را علیه ارامنه در مناطق ارمنی‌نشین امپراتوری اعمال کردند که اوج این کشتارها ۲۴ آوریل ۱۹۱۵ بوده است. در حال حاضر برخی از کشورها نسل‌کشی ارامنه را به رسمیت شناخته‌اند. کانادا، فرانسه و پارلمان اروپا این مسأله را پذیرفته و واژه نسل‌کشی را به آن اطلاق کرده‌اند. حتی در فرانسه انکار نسل‌کشی ارامنه جرم محسوب می‌شود. اخیرا و در پی به رسمیت شناخته شدن قتل عام ارامنه در کمیته سیاست خارجی ایالات متحده، تنش میان آنکارا و واشنگتن به بالاترین سطح خود رسیده است. میزان تنش به حدی است که وزارت خارجه ترکیه، سفیر خود را از آمریکا فراخوانده و سران دولت اسلامگرای ترکیه بشدت با این اقدام مخالفت کرده‌اند و حتی شخص اردوغان این اقدام کنگره ایالات متحده را مضحک خوانده است. به واقع به نظر می‌رسد که لابی ارامنه در آمریکا، نقشی مهم را در تصویب این موضوع ایفا کرده است. ارامنه در آمریکا از قدرت بسیاری برخوردارند و تنها لابی صهیونیست است که به مراتب قدرتمندتر از لابی ارامنه محسوب می‌شود. بیش از 90 سال است که ادعای نسل‌کشی ارامنه توسط امپراتوری عثمانی از طرف گروه‌ها و سازمان‌های مختلف ارمنی تکرار می‌شود و این موضوع در دوره‌هایی از سوی برخی مجامع و دولت‌های غربی نظیر انگلستان و فرانسه دامن زده می‌شود. آنها خواهان به رسمیت شناختن این اقدام به عنوان نسل‌کشی ارامنه و عذرخواهی رسمی دولت ترکیه هستند.

با وجود این مستندات تاریخی که از جانب دولت ترکیه ارائه می‌شود، اتهام نسل‌کشی را کاملا از بین می‌برد. ترک‌ها می‌گویند که ارامنه ساکن در عثمانی قبل از جنگ جهانی اول روابط خوبی با حکومت و مسلمانان داشتند و حتی تا مقام وزارت در دستگاه امپراتوری ارتقا یافته بودند، با آغاز جنگ اول جهانی و پیوستن عثمانی به متحدین، کشورهای متفق بویژه انگلستان و روسیه با دست گرفتن اهرم ارامنه مسیحی در مقابل عثمانی مسلمان قصد نابودی امپراتوری را از درون داشتند. آنها با تقویت احزاب افراطی هینچاک و داشناکتسوتیون زمینه شورش ارامنه، ایجاد ناامنی، حمله به روستاهای مسلمان‌نشین و تخریب مساجد، ترور مقامات و حمله به مراکز دولتی عثمانی را فراهم آوردند. این اقدامات ارامنه شورشی کمک زیادی به پیشروی ارتش روسیه در جبهه شرقی عثمانی کرد. همکاری ارامنه مسلح ساکن در شرق عثمانی با قشون مهاجم روسیه که وعده تشکیل کشور مستقل را به آنها می‌داد و نیز نقش در خور توجه این نیروها در شکست‌های نیروهای عثمانی در مقابل روس‌ها، نگرانی شدید حکومت عثمانی را به دنبال داشت لذا وزارت داخله عثمانی برای جلوگیری از درگیری‌های داخلی و تقویت پشت جبهه در شرق، اقدام به انتقال ناراضیان ارمنی به مناطق دیگر فلات آناتولی و سوریه و عراق فعلی که در آن زمان در تابعیت عثمانی بودند، کرد. در اثنای این نقل و انتقالات که مورخان ارمنی آن را تبعید و کوچ اجباری می‌نامند، بعضی از مهاجران و نیز ماموران دولتی که مسؤول‌ انجام این کار بودند، در مناطق کوهستانی مورد هجوم راهزنان قرار گرفته یا گرفتار بیماری‌های واگیردار، قحطی و حوادث دیگر شده و از بین رفتند. درگیری ارامنه مسلح با نیروهای دولتی و دستجات مسلح کرد وفادار به سلطان عثمانی که گروه‌های حمیدیه نامیده می‌شدند و نیز درگیری‌های مسلمان و مسیحی در بین مردم عادی نیز سبب کشته شدن شماری از ارامنه و دیگر اقوام شد. از این رو ترک‌ها این اقدام را نه نسل‌کشی که تأمین امنیت امپراتوری می‌دانند. دولت آمریکا نیز چنین رفتاری را با شورشیان ژاپنی‌الاصل در پیرل هاربور اقیانوس آرام داشته است. افزون بر این ترک‌ها تعداد ارامنه کشته شده را بسیار کمتر از 5/1 میلیون نفر مورد ادعای ارمنستان می‌دانند. علاوه بر این ترک‌ها از منظر حقوقی هم ایرادات جدی به این اقدام وارد می‌کنند. آنها بر این باورند که حتی اگر به فرض این نسل‌کشی اتفاق افتاده باشد، به امپراتوری عثمانی بازمی‌گردد که تجزیه شده و مسؤولیت آن نباید گریبان ترکیه را بگیرد. در زمان ریاست جمهوری بوش هم موضع به رسمیت شناخته شدن نسل‌کشی ارامنه مطرح بود. در آن مقطع به واسطه آنکه ترکیه حاضر نشد پایگاه نظامی اینجرلیک را برای حمله به عراق در اختیار آمریکا قرار دهد، دولت بوش کوشید با این حربه به دولت ترکیه فشار وارد کند. در حال حاضر هم بسیاری تصویب نسل‌کشی در کمیته سیاست خارجی کنگره آمریکا را تنها یک بازی سیاسی قلمداد می‌کنند. به واقع به نظر می‌رسد که به واسطه مناسبات نزدیک ترکیه با کشورهایی نظیر سوریه و ایران و همچنین فاصله گرفتن ترکیه از رژیم صهیونیستی ایالات متحده تلاش دارد که به نوعی ترکیه را تحت فشار قرار دهد تا فاصله خود را با ایران و سوریه افزایش دهد و از فاصله ایجاد شده میان خود و رژیم صهیونیستی که سیری بشدت صعودی داشت، بکاهد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده