حسن هاني زاده*:
نتایج اولیه شمارش آرای انتخابات پارلمانی عراق نشان می‌دهد که ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی نخست‌وزیر این کشور، همچنان در صدر سایر ائتلاف‌ها قرار دارد.ائتلاف دولت قانون در استان‌های 9 گانه شیعه‌نشین عراق که مجموعا دارای 119 کرسی است تاکنون پیشتاز بوده و در صورت نهایی شدن نتیجه انتخابات،
نوری المالکی در پارلمان آینده عراق می‌تواند فراکسیون قدرتمندی تشکیل دهد.این فراکسیون از رهگذر ائتلاف با سایر احزاب همسو مانند تشکل ملی عراق می‌تواند کابینه قدرتمندی تشکیل دهد که چنین گزینه‌ای نیز ظاهرا مورد توجه شخص نوری المالکی قرار دارد.
برآیند شمارش آرا از قرار گرفتن لیست ائتلاف ملی عراق به رهبری عمار الحکیم در مناطق شیعه‌نشین در رده دوم خبر می‌دهد در حالی که ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی در استان‌های 4 گانه سنی‌نشین «الانبار، صلاح‌الدین، دیاله و نینوا» که 70 کرسی دارند آرای بالاتری کسب کرده است. به‌رغم شعارهای انتخاباتی، رویکرد رای‌دهندگان برگرایش‌های طایفه‌ای و مذهبی استوار بوده و این امر از شکل‌گیری دولتی بر اساس ترکیب و حجم مشارکت طیف‌های مذهبی در انتخابات خبر می‌دهد.اما صرف‌نظر از نتایج کلی انتخابات و پیروزی احتمالی طیف‌های نزدیک به مرجعیت شیعه عراق، 2 بازیگر منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای یعنی عربستان و آمریکا بازندگان این انتخابات هستند.عربستان به‌رغم هزینه بیش از 2 میلیارد دلار و تلاش برای تشدید فضای اختلاف میان شیعه و سنی، نتوانست تاثیر لازم را بر این انتخابات بگذارد و این امر هوشمندی سیاسی ملت عراق را ثابت می‌کند.عربستان قبل از آشکار شدن وضعیت نامزدهای انتخابات با استفاده از رسانه‌های محلی خود و اختصاص بیش از 2 میلیارد دلار به نامزدهای وابسته به خود تلاش کرد تا مدیریت انتخابات را در اختیار بگیرد اما این تلاش‌ها نتیجه معکوس برای رژیم دیکتاتوری و قبیله‌ای آل‌سعود به همراه داشت.آمریکا نیز همه امکانات خود را برای باز‌گرداندن عوامل حزب بعث و رهبران احزاب لائیک به بدنه نظام جدید عراق به کار بست اما نتوانست روند انتخابات را براساس سیاست‌های خود کنترل کند و به این ترتیب اکنون گمانه‌زنی‌های زیادی برای حرکت بعدی آمریکا وجود دارد.کریستوفر هیل، سفیر آمریکا در بغداد تهدید کرده بود که اگر کمیته بازخواست و عدالت عراق، بعثی‌ها را ردصلاحیت کند نتایج انتخابات هر چه باشد مورد قبول آمریکا نخواهد بود. چنین تهدید آشکاری نشان می‌دهد که آمریکا درصدد تکرار تجربه انتخابات پارلمانی فلسطین است که به موجب آن جنبش حماس اکثریت کرسی‌های پارلمانی را کسب کرد و در نتیجه دولت خود را براساس برآیند انتخابات تشکیل داد.به‌رغم پیروزی مطلق حماس در انتخابات پارلمانی که با حضور سازمان‌های بین‌المللی انجام شد، آمریکا و همپیمانان این کشور هیچگاه دولت حماس را به رسمیت نشناختند و با طرف بازنده انتخابات یعنی جنبش فتح تعامل کردند.اگر چه آمریکا تلاش می‌کند تا تجربه انزوای حماس را درباره دولت آینده عراق تکرار کند اما این الگوسازی قطعا با توجه به تفاوت ساختار سیاسی و اجتماعی عراق با فلسطین به طور قطع پاسخ نخواهد داد.حضور تاثیرگذار مرجعیت عراق و پیروی اکثریت ملت عراق از رهنمودهای خیرخواهانه رهبران مذهبی، راه را بر دخالت‌های سیاسی آمریکا و رژیم آل‌سعود در مسائل ملی عراق خواهد بست.در چنین فضایی نمی‌توان نتایج انتخابات عراق را بر اساس سیاست‌های تعریف شده بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تغییر داد، زیرا ملت عراق در مقایسه با انتخابات گذشته تجربه سیاسی بیشتری کسب کرده‌اند. این انتخابات به طور طبیعی بر فضای سیاسی داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی عراق تاثیر فزاینده‌ای خواهد داشت و به الگویی از دموکراسی و مردمسالاری برای ملت‌های عرب منطقه تبدیل خواهد شد.اگرچه رژیم غیردموکراتیک عربستان سعودی از شکل‌گیری چنین الگویی بشدت وحشت دارد اما در هر حال سونامی انتخابات عراق در درازمدت تاثیرات خود را بر ساختار سیاسی و اجتماعی عربستان باقی خواهد گذاشت.
* كارشناس مسائل خاورميانه