گروه اجتماعی:
«ساعت 23 سه شنبه شب زلزله‌ای به بزرگی 1/7 ریشتر پایتخت ایران را لرزاند و بیش از 5/1 میلیون نفر کشته و زخمی بر جای گذاشت، 300 هزار ساختمان فرو ریختند، تجهیزات امدادی پشت جاده‌های تخریب شده مانده‌اند، وزرای کابینه هنگام زلزله خواب بودند، «پیامک» به داد اطلاع رسانی بحران رسید و...». این جملات تکاندهنده بخشی از سناریوی تعریف شده از سوی وزارت کشور بود که شب گذشته برای ارزیابی توان عملیاتی ستاد مدیریت بحران کشور در برابر وقوع زلزله احتمالی تهران اجرا شد.
ساعت22 سه‌شنبه گذشته طی تماس تلفنی روابط عمومی استانداری تهران با خبرنگار مهر مطلع شدیم که سناریویی تحت عنوان اعلام وقوع زلزله با بزرگی 1/7 ریشتر به عمق 25 کیلومتر در منطقه بومهن و در مجاورت گسل شمال تهران توسط مدیریت بحران کشور نوشته شده که راس ساعت 23 وقوع آن اعلام شد. قبل از وقوع زلزله فرضی در ساعت 23 و اعلام شرایط بحرانی توسط وزیر کشور، اورژانس 115 تهران و نماینده وزارت بهداشت در محل استانداری تهران حضور داشتند که نشان از آشکار شدن اطلاعات بحران فرضی قبل از وقوع زلزله بود. در ساعت 23 «سه‌شنبه» با حضور استاندار تهران و معاون وزیر و رئیس اتاق مدیریت بحران وزارت کشور طی تماس تلفنی با نجار، وزیر کشور وقوع زلزله فرضی و وضع بحرانی اعلام شد. بر اساس سناریوی فرضی این زلزله شهرهای آبسرد، دماوند، بومهن، رودهن، آبعلی و مناطق یک، 2، 3، 4، 7 و 8 شهرداری تهران همراه با شهرهای اوشان، فشم و میگون لواسانات را در بر گرفته است و شهرستان‌های کرج، پاکدشت، ساوجبلاغ و نظرآباد نیز تحت‌الشعاع زلزله در وضع آماده باش هستند.
اقدام برای آمادگی
بنا بر گزارش‌های اولیه و بر اساس «سناریوی فرضی» 300 هزار ساختمان مخروبه شده، 130هزارتن کشته، 4 هزار شکستگی لوله و شریان‌های حیاتی به وجود آمد، بیش از یک میلیون نفر نیاز به اسکان اضطراری دارند. از کار افتادن سیستم‌های مخابراتی و ماهواره‌ای، آسیب دیدگی نیمی از بیمارستان‌ها، آتش‌سوزی در نقاط مختلف شهر، ریزش پل‌ها، خاموشی برق و وحشت میان مردم نیز گزارش شده است. به دستور استاندار تهران و رئیس اتاق مدیریت بحران راس ساعت 23 به تمام دستگاه‌ها و نهادهای مسؤول و عضو کمیته بحران از طریق سیستم ارسال پیام کوتاه اطلاع رسانی شد تا به سرعت خود را به اتاق بحران استانداری تهران برسانند. اعضای اتاق مدیریت بحران نیروی انتظامی تهران بزرگ، فرماندهی قرارگاه ثارالله، روسا و مدیران ادارات و شرکت‌های بازرگانی، برق، آب وگاز، جهاد کشاورزی، ملی پخش فرآورده‌های نفتی، بنیاد مسکن، هلال احمر، صدا و سیما، دانشگاه‌های علوم پزشکی، مخابرات، آتش نشانی، آموزش و پرورش، اورژانس، محیط‌زیست، حمل و نقل و ترافیک، شهرداری تهران، کمیته امداد، بهزیستی، پلیس راهور، هواشناسی،
راه و ترابری، فرودگاه‌های کشور، راه آهن، دادگستری، پزشکی قانونی، ژئوفیزیک، متروی تهران و فرمانداران شهرستان‌های تهران هستند که پس از اعلام وضع بحرانی باید در کوتاه‌ترین زمان در اتاق بحران حضور یابند. پس از اعلام خبر زلزله و آغاز به کار اتاق مدیریت بحران به فرماندهی تمدن، استاندار تهران دستگاه‌های حاضر در اتاق به تفصیل به وسیله بیسیم و تلفن همراه آخرین گزارش‌ها و اقدامات را به استاندار ارائه می‌کردند. با توجه به وقوع زلزله بم، هائیتی و ترکیه، هر چند این سناریو و تشکیل اتاق مدیریت بحران در پایتخت ضروری بود ولی چالش‌ها و ضعف‌های دستگاه‌ها به وضوح مشاهده می‌شد، در حالی که در بحران‌های فرضی گذشته این اشکالات دیده شده است ولی هیچگونه اقدامی برای رفع آن اتخاذ نشده و باز هم با همان نقاط ضعف سناریوی جدید برنامه‌ریزی شده است.
بیمارستان سیار نداریم
سعید متجدد، جانشین مدیریت بحران دانشگاه ایران و نماینده وزارت بهداشت در ستاد مدیریت بحران تهران با اعلام ریزش 300 هزار ساختمان مسکونی گفت: در صورت وقوع این سناریو 70 درصد تخت‌های بیمارستانی در اختیار بیمارانی که پیش از وقوع زلزله بستری شده‌اند قرار دارد و تنها 30 درصد را می‌توان به حادثه‌دیدگان اختصاص داد. این خود نشان‌دهنده بحران درمانی در وقوع زلزله است در حالی که در مانور کرامت مسؤولان با توجه به مشکل موجود قول دادند 15 بیمارستان سیار را برای وقوع حوادث خریداری کنند. وی در ادامه افزود: 50 درصد بیمارستان‌ها آسیب‌پذیرند که این هم در نوع خود بحران دیگری را در بحث درمان به همراه دارد. متجدد در ادامه با ضرورت پیشنهاد ساخت شهر درمانی در خارج از تهران، این اقدام را برای شرایط خاص و بحرانی لازم و ضروری عنوان کرد.
یک میلیون زخمی را نمی‌توان انتقال داد
معتمدی از اورژانس 115 تهران در این گفت‌وگو از زخمی شدن یک میلیون نفر از شهروندان در حادثه فرضی خبر داد و افزود: 60 درصد این زخمی‌ها بیماران وضعیت سبز هستند که به صورت سرپایی درمان می‌شوند و 25 درصد حالت زرد و 5 در صد در حالت قرمز قراردارند که با توجه به اینکه اورژانس تهران تنها 170 آمبولانس دولتی در اختیار دارد باید از 180 آمبولانس خصوصی و امکانات هلال احمر نیز کمک بگیرد. ضمن اینکه امکان امداد هوایی نیز وجود ندارد و به نوعی با چالش انتقال یک میلیون زخمی روبه‌رو هستیم.
تجهیزات؛ پشت جاده‌های تخریب شده
روسای سازمان‌های آتش نشانی، پخش فرآورده‌های نفتی و هلال‌احمر با وجود اینکه امکانات و تجهیزات امدادرسانی خود را با تمام توان در کمتر از 5دقیقه آماده کرده‌اند با بحران تخریب جاده و مجاری ورودی و خروجی به شهر بومهن مواجه شدند که زمانیان نماینده راه و ترابری در این باره گفت: جاده موجود با توجه به حادثه رخ داده راهی را برای ورود و خروج خودروها باقی نگذاشته است ولی باید جاده فرعی ایجاد شودکه این مشکل در تمام شهرهای کشور موجود است و اکثر جاده‌های کشور جاده جایگزین و کمربندی ندارند و این نیاز به اعتبارات خاص دارد.
این حادثه نیاز به حضور رئیس‌جمهور داشت
صادقی، رئیس جمعیت هلال احمر استان تهران با بیان اینکه این سناریو با واقعیت منطبق نیست، اظهار داشت:
300 هزار ریزش ساختمان و 5/1 میلیون نفر کشته و زخمی یعنی این حادثه چندین برابر بزرگ‌تر از بم است و در صورت بروز چنین حادثه‌ای باید کار گروه ملی با ریاست رئیس‌جمهور تشکیل شود چرا که افراد و مسؤولان ستاد بحران تهران نمی‌توانند در کمتر از 10 دقیقه خود را به ستاد برسانند. در واقع همه اعضایی که اینجا حاضرند اکثرا از قبل می‌دانستند و چند کوچه آن طرف‌تر منتظر بودند. وی گفت: مناطق شمال تهران بیشترین آسیب را دیده‌اند ولی نقش شهرداری تهران دراین بحران بسیار کمرنگ است. صادقی گفت: آمارها همه غیر واقعی است چراکه هیچکدام از افراد نمی‌دانند که در صورت بروز این حادثه راه‌ها بسته می‌شود، مخابرات و دیگر دستگاه‌ها هم با مشکل روبه‌رو می‌شوند ولی همه می‌خواهند بگویند ما زود رسیدیم.
آمار کل تخت‌های بیمارستاني را ندارم
رزاقی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران یکی دیگر از اعضای ستاد بحران استان تهران با اشاره به اینکه 11 بیمارستان تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران در استان تهران داریم، گفت: تعداد دقیقی از آمار کل تخت‌های بیمارستانی در حوزه کاری خودم ندارم ولی بیماران را از منطقه دور می‌کنیم تا تخت‌ها خالی شود. وی گفت: طی گزارش ارسالی 200 تخت خالی در حال حاضر موجود است.
فکر کردم شوخی است
جمالی، رئیس سازمان انتقال خون تهران با بیان اینکه نام سازمان انتقال خون در سناریوی بحران تهران عنوان نشده است گفت: پیامک ساعت 11 رسید ولی فکر کردم این پیامک «سرکاری»و شوخی است. وی گفت: من نمی‌دانستم استانداری از عباس آباد تهران به خیابان طالقانی منتقل شده است. رستمی، رئیس سازمان بهزیستی استان تهران که در ساعات پایانی مانور حاضر شده بود، گفت: اولا اینکه پیامک ساعت 24 به من رسید و درثانی فکر کردم موضوع جدی نيست. از سوی دیگر مرتضی تمدن، استاندار تهران بعد از اتمام مانور مدیریت بحران گفت: ضعف و چالش‌های مدیریت بحران قابل انتقاد است ولی این تنها یک مانور نمایشی بود تا با حضور بموقع مسؤولان و مدیران و قابلیت‌ها و چالش‌های موجود آشنا شده و با اعتبار 200 میلیارد تومانی دولت در بحث زلزله این مشکلات مرتفع شود. تمدن عدم حضور نیروی انتظامی را اشکال در
پیام رسانی عنوان کرد و افزود: برخی از فرماندهان انتظامی چند تلفن همراه دارند و احتمالا این پیامک را دریافت نکرده‌اند و اگر درست دعوت می‌کردیم، می‌آمدند. براساس اين گزارش، مانور مدیریت بحران تهران در حالی به پایان رسید که هنوز عده زیادی از مسؤولان نه تنها در این مانور حضور نداشتند بلکه از آن‌هم بی خبر بودند. سازمان ژئوفیزیک و زمین شناسی به عنوان یکی از اصلی‌ترین نهادها در وقوع زلزله، نیروی انتظامی و ارتش برای حفظ امنیت، شهرداری تهران، مترو، شرکت آب و فاضلاب، پلیس راهور، دادگستری، راه آهن و کمیته امداد از جمله دستگاه‌های عضو مدیریت بحران استان تهران بودند که با وجود ارسال پیامک حضور نداشتند. به گفته یکی از مسؤولان اتاق بحران وزارت کشور، متاسفانه هیچ یک از وزرای دولت غیر از شخص وزیر کشور در این بحران حاضر نشده و پاسخگوی تلفن‌های مسؤولان نبودند. بنا براين گزارش، با وجود ارسال پیامک در ساعت 23، برخی از سازمان‌های مسؤول بسیار دیرتر از وقت قانونی حاضر شدند که می‌توان به حضور فرماندار دماوند درساعت 24، مدیر منطقه‌ای برق استان تهران در ساعت1:30 بامداد، مدیریت فرودگاه‌های کشور1:30بامداد، فرمانداری تهران 24 و رئیس سازمان بهزیستی استان تهران در ساعت 1:30 بامداد اشاره کرد. جدا از مشکلاتی اعم از کمبود صندلی در اتاق بحران، پارک چند لایه خودروها در خیابان طالقانی تهران، نبود چادر سردخانه در کشور و عدم حضور سازمان‌های مردم نهاد و روحانیون مذهبی برای تقویت فضای معنوی اتاق مدیریت بحران، به سخره گرفتن این مانور توسط برخی از مسؤولان نیز جای تاسف داشت. در طول مدت مانور غیر از مسؤولان امدادی و پزشکی برخی از مسؤولان دیدارهای گذشته را تازه می‌کردند و برخی دیگر تنها تماشاگر بودند ولی نمی‌توان مدیریت قوی و هوشمندانه استاندار تهران را نادیده گرفت. حال سوال این است، در صورت بروز زلزله‌ای واقعی آیا به راستی مسؤولان کشور می‌توانند تدابیر امنیتی، بهداشتی، اورژانسی و اسکان موقت را به درستی و در کوتاه‌ترین زمان انجام دهند؟