بار دیگر عید سعید باستانی ایرانیان از راه می‌رسد و با خود آداب و رسوم خاص خود را برایمان به ارمغان می‌آورد. یکی از این رسوم، چیدن سفره هفت‌سین و مراسم دعا در زمان تحویل سال بر سر این سفره است. این سفره، معمولا روی زمین گسترانده می‌شود و 7 گیاه به عنوان 7 سمبل در آن جمع است. هستی، بر اعداد رقم زده شده و عدد 7 یکی از اعداد سحرآمیز است که دارای صوتی سنگین با ارتعاشات بالا و هماهنگ، همچنین انرژی‌های بی‌کران است. هفت‌سین ایرانیان شامل: سیب، سیر، سنجد، سماق، سرکه، سمنو، اسپند (سپند) است که گاهی سین‌های دیگری چون سبزه، سکه و ساعت نیز به دلیل خوش‌یمن بودن آن به این مجموعه اضافه می‌شود.
سیب:
سیب که تحت نام‌های دیگری چون تفاح (عربی) و آلما (ترکی) نیز نامیده می‌شود، در طب سنتی ایرانیان طبعی گرم و تر دارد و به دلیل وجود انواع مختلف آن، با همه مزاج‌ها سازگار است و بسته به نوع مزاج (سرد یا گرم) می‌توان یکی از انواع آن را مصرف کرد. برای مثال، سیب قرمز از نظر طبع، گرم‌تر از سیب زرد است و افراد سردمزاج بهتر است از نوع قرمز آن بیشتر استفاده کنند، درباره افراد گرم مزاج بالعکس. سیب علاوه بر ویتامین‌هایی چون C و B1، حاوی آنتی‌اکسیدان، آنتی‌بیوتیک، آسپیرین و سوربیتول است و میوه‌ای شادی‌آور و آرام‌بخش است و از چربی، فشار خون و سکته مغزی و قلبی جلوگیری می‌کند. جهت درمان یبوست می‌توان قبل از غذا یک عدد سیب رسیده را با پوست جوید و نیز هنگام بی‌خوابی در شب از آن استفاده کرد.
سیر:
سیر که به قول جالینوس معجون فقیران نام گرفته، با طبع گرم و خشک دافع بلغم است و از مواد مختلفی چون سلنبوم، مس، آهن، روی، قلع، کلسیم، منگنز، آلومینیوم، فسفر و ویتامین‌هایی چون B، A و C تشکیل شده و حاوی آنتی‌بیوتیک و انسولین طبیعی است. سیر خاصیت ضدعفونی‌کنندگی دارد و باعث تصفیه و رقیق شدن خون می‌شود. در افرادی که فشار خون بالا دارند، مصرف روزانه یک حبه سیر به شکل ناشتا توصیه می‌شود. خوردن مداوم سیر (سیر همدان) باعث افزایش طول عمر و رفع سفیدی مو می‌شود و حافظه و نیروی جنسی را تقویت می‌کند. در بیماری‌هایی چون آسم، چرک ریه، سیاه‌سرفه، سل ریوی، آنفلوآنزا، تورم غدد لنفاوی و... مصرف سیر توصیه می‌شود. همچنین برای رفع میخچه و زگیل، زنبورزدگی و روماتیسم نیز مصرف سیر مفید است.
سنجد:
سنجد طبعی سرد و خشک دارد و یبوست‌آور است. این میوه از نظر غذایی کم‌کالری و مقوی معده است. امام باقر (ع) درباره این میوه فرموده‌اند: میوه سنجد، گوشت بر استخوان می‌رویاند و انسان را فربه می‌کند و پوست را تقویت می‌کند و کلیه‌ها را گرم نگه می‌دارد و مانع از تکرر ادرار می‌شود. مصرف سنجد در رفع اسهال موثر است، اما کسانی که دچار یبوست می‌شوند، می‌توانند آن را همراه با شکر مصرف کنند. همچنین سنجد مقوی قلب و برطرف‌کننده تب و لرزهای سرد و تنگی نفس، زخم ریوی و عوارض دماغی است.
سماق:
سماق دارای طبعی سرد و خشک است و در طب سنتی یک صفرابر قوی محسوب شده و باعث قلیایی شدن خون می‌شود. جوشانده سماق درمان‌کننده اسهال خونی است و مصرف آن به شکل عادی در جلوگیری از سکته مغزی و قلبی موثر است. مصرف خوراکی آن در زنان درمان‌کننده زخم رحم است. از دیگر خواص آن، رفع خون‌دماغ، دندان درد، ورم روده، تکرر ادرار و مسمومیت است.
سرکه:
سرکه از نظر طب سنتی طبعی سرد و خشک دارد و یکی از معجزات طبیعت محسوب می‌شود. مصرف سرکه باعث رقیق شدن خون و جلوگیری از انواع سکته می‌شود و هنگام بی‌خوابی، ترکیبی از عسل، سرکه و آب به شکل شربت بسیار موثر است. سرکه سیب درمان‌کننده ورم کلیه شناخته شده و آش سرکه در درمان ناراحتی‌های کبدی مفید است و مصرف آن در زنان باردار احتمال جنین دختر را بالا می‌برد. استفاده از سرکه به شکل رقیق شده و موضعی در رفع خارش‌های پوستی و نیز شوره سر موثر است. بخور سرکه در درمان بیماران هموروئیدی (بواسیری) بسیار موثر است. مصرف سرکه انگور، خاصیت ضدسرطانی داشته و استفاده از سرکه به طرق مختلف خوراکی می‌تواند ضعف حافظه را درمان کند. (البته تمام این فواید شامل سرکه خانگی می‌شود نه شرکتی!)
تذکر:
سرکه به دلیل طبع سرد و خشکی که دارد، در افراد سردمزاج مثل بلغمی‌ها و سودایی‌ها باید با مصلح خود یعنی عسل مصرف شود و هنگام مصرف آن در غذاها به همراه فلفل سیاه و زیره یا زنجبیل توصیه می‌شود، اما افراد گرم‌مزاج (دموی‌ها و صفراوی‌ها) می‌توانند به تنهایی مصرف کنند، همچنین بیماران قلبی حتما باید سرکه را به شکل شربت به همراه عسل مصرف کنند.
سمنو:
سمنو که از عصاره جوانه گندم تازه و آرد کامل گندم تهیه می‌شود، بسیار خوشمزه و شیرین است و این شیرینی بدون افزودن قند ایجاد شده است. مصرف سمنو باعث تقویت عمومی بدن بویژه استخوان‌ها شده و مصرف آن برای زنان باردار بسیار مقوی و عالی است.
اسپند (سپند):
اسپند یکی از داروهای اساسی در طب سنتی است که با طبع گرم و خشکی که دارد، درمان‌کننده سودا و بلغم است. برای درمان سودا و بلغم به شکل خوراکی مصرف می‌شود و در صورتی که نحوه مصرف و دوز آن نادرست باشد، باعث ایجاد مسمومیت در شخص می‌شود. در مراسم آیینی نیز از دود آن به همراه کندر و گلپر جهت رفع انرژی‌های منفی و چشم زخم استفاده می‌شود و جنبه رایحه‌درمانی دارد. دود اسپند تاثیر آرامبخشی بر اعصاب دارد و روغن آن برای رفع سنگینی و وز وز گوش مفید است. از اسپند در سفره هفت‌سین گاهی به شکل رنگی نیز استفاده می‌شود که زیبایی خاصی به این سفره می‌بخشد.
*پژوهشگر طب سنتی