سیده‌زهرا حقدوست‌راد:
نظریه‌پردازان دیدگاه ماورای فردی معتقدند: فرد از طریق شهود به تفکر خلاق و ادراک کل‌نگر دسترسی پیدا می‌کند و به‌عنوان مثال دانش‌آموزان میان جهان درون و جهان برون ارتباط برقرار می‌کند. با توجه به این امر که خویشتن‌پنداری به «دیدگاه فرد درباره خودش» اطلاق می‌شود ویلی در سال 1974 اعلام کرد با مقایسه وقایع خارجی نمی‌توان ارتباطی با ارزیابی خویشتن‌پنداری فرد برقرار کرد. به عبارت دیگر با شاهد و ثبت وقایع اطراف محیط زندگی فرد نمی‌توان چگونگی خویشتن‌پنداری‌اش را پیشگویی کرد و هر فرد باید از زبان خودش عقاید خود را درباره شخصیت خویش ابراز کند.
در دیدگاه ماورای فردی، آرمان‌های تربیتی شامل پرورش مهارت‌های شهود و تفکر خلاق، تلقی نسبت به فرآیند یادگیری و دربر گیرنده آموزش و پرورش ماورای فردی است که برای هوشیار کردن فرد درباره نحوه نگاه او به جهان هستی تلاش می‌کند. علاوه بر این تلقی نسبت به فرآیند آموزش به الگوی خاصی توجه ندارد زیرا فرآیند آموزش می‌تواند به تبع رویکردهای مختلف تغییر کند اما به طور کلی فنونی مانند تجسم، تمرکزیابی و فعالیت‌های حرکتی برای کمک و تشویق دانش‌آموزان در جهت به کارگیری استعدادها و ظرفیت درونی آنها استفاده می‌شود. تلقی نسبت به محیط یادگیری نیز گویای این امر است که محیط یادگیری باید پشتیبان رشد شهود در ارتباط با قابلیت‌های عقلانی باشد. بنابراین در این دیدگاه از هنرهای گوناگون به شکلی درهم‌تنیده استفاده می‌شود. همچنین تلقی نسبت به یادگیرنده بیانگر این امر است که نخست یادگیرنده به منزله فردی در نظر گرفته می‌شود که دارای مجموعه‌ای از نیازهای مرتبط با یکدیگر درنظر گرفته می‌شود (فیزیکی، شناختی، عاطفی و روانی)، این ابعاد به تکه‌های منفصل از یکدیگر تقسیم نمی‌شوند و تلاش بر این است تا به هر کدام به منزله جزئی از یک کل نگریسته شود و به یادگیرنده به عنوان جزئی از محیط بزرگ‌تر که در تقابل با آن است نگاه می‌شود. البته نقش معلم نیز به این امر اشاره دارد: معلم باید ظرفیت‌های درونی خود را تقویت کند تا بدین‌ترتیب دانش‌آموزان نسبت به ابعاد ماورای فردی با گشودگی و پذیرش بیشتری مواجه شوند، بنابراین معلم از فنونی مانند تجسم یا برخی دیگر از فنون تمرکزیابی استفاده می‌کند و باید تلاش کند محیط کلاس را سرشار از محبت و همدلی کند. از سوی دیگر طرز تلقی نسبت به ارزشیابی آموخته‌ها به این نکته توجه دارد که گرایش ارزشیابی به سوی رویکردهای تکوینی بازپاسخ و کل‌گراست. روش‌های غیررسمی و نوآورانه نیز برای ارزشیابی عملکرد دانش‌آموزان در هنرها و دیگر زمینه‌هایی که ارزشیابی آنها با ابزار معمول اندازه‌گیری ممکن نیست به کار گرفته می‌شوند.
مدیریت معنوی:
شرافت انسان به روح ملکوتی اوست و امتیاز او بر دیگر حیوانات، مرهون ویژگی‌های انسانی وی است که خاستگاه ارزش‌های معنوی و الهی به شمار می‌روند و قوای نباتی و حیوانی در واقع زمینه‌ساز رشد انسانی و کمال معنوی و ابزارهایی برای رسیدن به درجات بلند و سعادت جاودانی‌اند، بنابراین باید در تعیین اهداف و خط‌مشی‌های سازمان و جامعه، اولویت و اصالت را به ارزش‌های معنوی داد و هیچ‌گاه نباید اصل را فدای فرع و هدف را فدای وسیله کرد و هرچند مدیریت مربوط به یک سازمان اقتصادی باشد ولی اسلامی بودن آن اقتضا می‌کند که در همان محدوده نیز اهداف معنوی رعایت شود و تأمین منافع مادی، موجب پایمال کردن مصالح انسانی نشود. در مدیریت اسلامی بخشی از هزینه‌ها و نیروهایی که در نظام‌های دیگر صرف کنترل و بازرسی و اطلاعات و ضداطلاعات می‌شود در راه ارتقای فرهنگی و رشد معنوی کارکنان به کار گرفته می‌شود تا با تقویت روحیه دینی و تقوا و خداترسی، عامل کنترل‌کننده درونی در افراد به وجود آید و ضمن تأمین اهداف سازمان، رشد و ترقّی و تعالی معنوی انسان‌ها نیز حاصل شود، بنابراین از یک سو، هزینه‌های سیستم‌های اطلاعاتی کاهش می‌یابد و از سوي دیگر سطح فرهنگ و معنویات انسان‌ها بالا می‌رود و به دیگر سخن، انسانیت انسان تکامل می‌پذیرد و هدف اصلی از آفرینش بشر (تکامل روحی و معنوی آزادانه و آگاهانه) بیشتر و بهتر تحقق می‌یابد. روش‌های مختلفی برای بهبود مدیریت در سطح جهان ارائه می‌شود. احتمالاً مدیران سازمان‌های دولتی و غیردولتی، از بسیاری از این روش‌ها آگاه بوده و با استفاده از این روش‌ها تاکنون توانسته‌اند مدیریت خود را بهبود بخشند. با برخورداری از معنویت، مدیران خواهند توانست نه‌تنها بهره‌وری را در محیط کار یا سازمان خود بهبود بخشند بلکه از آن مهم‌تر خواهند توانست به آرامش خاطر و رضایت باطن به یک شادی زاید‌الوصف و طولانی دست یابند و محیطی فراهم کنند تا همکارانشان نیز از این حالت برخوردار شوند.
تحلیل و تبیین:
از دیدگاه ماورای فردی آنچه درباره‌اش به توضیح نشسته‌ایم و آنچه از مدیریت معنوی بازگو شد، می‌تواند مدیریت معنوی را که در جهت انسانی بودن و با آرمان‌های الهی پیوست شدن را می‌نمایاند به نوعی از ارزشگذاری به فرد و محیطی که در آن می‌زید و بارور می‌شود آنقدر توجه کرد که حتی فراتر از خود و محیط خود گام به ارزش‌های معنوی بگذارد. آنچه در انسان اهمیت پیدا می‌کند و موجب می‌شود احساس بودن و شدن داشته باشد در جهت آرمان‌های معنوی و الهی است. اگر در سیستم آموزشی بنگریم آیا خود چارچوب یک ساختمان یا یک سازمان به معنای فیزیکی آن اثر در انسانیت انسان دارد؟ آن افرادی که سازمان را تشکیل می‌دهند و در یک‌جا جمع شده‌اند معنا پیدا می‌کنند و توسط همین افراد سیستمی مثل آموزش و پرورش و سازمانی مثل یک سازمان... شکل پیدا می‌کند.
منابع: کتاب برنامه‌ریزی آموزشی، جان میلر
ترجمه: محمد مهرمحمدی
مقاله مدیریت معنوی، دکتر محمد داوودی