فيروز زنوزي جلالي
بالاخره سال 1388 هم با همه خم و چم‌هاش بسر رسید. در این احوال وقتی پرونده یک سال به دنبال سال‌های ماضی در بایگانی زمان قرار می‌گیرد معمولا هر آدمی، به طور غریزی می‌خواهد از چند و چون اتفاقات سال گذشته به حاصل کارش نگاهی بیندازد و همین‌طور سرانگشتی هم كه شده نقاط مثبت و منفی کار و بارش را جورهایی واکاوی کند و این واکاوی شامل هر گروه در هر شغل و منصب و کار، حال چه معنوی و چه مادی نیز قابل تعمیم است؛ اینکه مثلا در طول یک سال چه کردند و چه نکردند و نتیجه‌اش چگونه بود. کجاها مثلا بر اسب مراد سوار بودند و کجاها به اصطلاح به خاکی زدند؟ و در نهایت چطور می‌توان از همه خبط و خطاهای احتمالی تجربه آموخت تا در سال آتی از کم و کاستی و جنبه‌های منفی کارها کاست و به وجوه مثبت‌شان افزود و باقی قضایا. قدر مسلم چنین واکاوی اگر بدون غرض و مرض باشد و بدون هیچ شائبه، مفید است. از این رو ما هم در این فرصت اندک می‌خواهیم نگاهی گذرا به کارنامه ادبیات داستانی سال 1388 بیندازیم و به دور از نان قرض دادن‌های مصلحتی، بی‌رودربایستی آسیب‌های این حیطه را وارسی کنیم و ببینیم واقعا در این وادی حساس، بی‌تعارف چه رخ داد و چه گذشت و نقاط ضعف و قوت احتمالی ادبیات داستانی کجاها بود.
بالاخره سال 1388 هم با همه خم و چم‌هاش بسر رسید. در این احوال وقتی پرونده یک سال به دنبال سال‌های ماضی در بایگانی زمان قرار می‌گیرد معمولا هر آدمی، به طور غریزی می‌خواهد از چند و چون اتفاقات سال گذشته به حاصل کارش نگاهی بیندازد و همین‌طور سرانگشتی هم كه شده نقاط مثبت و منفی کار و بارش را جورهایی واکاوی کند و این واکاوی شامل هر گروه در هر شغل و منصب و کار، حال چه معنوی و چه مادی نیز قابل تعمیم است؛ اینکه مثلا در طول یک سال چه کردند و چه نکردند و نتیجه‌اش چگونه بود. کجاها مثلا بر اسب مراد سوار بودند و کجاها به اصطلاح به خاکی زدند؟ و در نهایت چطور می‌توان از همه خبط و خطاهای احتمالی تجربه آموخت تا در سال آتی از کم و کاستی و جنبه‌های منفی کارها کاست و به وجوه مثبت‌شان افزود و باقی قضایا. قدر مسلم چنین واکاوی اگر بدون غرض و مرض باشد و بدون هیچ شائبه، مفید است. از این رو ما هم در این فرصت اندک می‌خواهیم نگاهی گذرا به کارنامه ادبیات داستانی سال 1388 بیندازیم و به دور از نان قرض دادن‌های مصلحتی، بی‌رودربایستی آسیب‌های این حیطه را وارسی کنیم و ببینیم واقعا در این وادی حساس، بی‌تعارف چه رخ داد و چه گذشت و نقاط ضعف و قوت احتمالی ادبیات داستانی کجاها بود.یگانه استاد به خاک خفته و متواضعم، مرحوم اکبر رادی، این نمایشنامه‌نویس بزرگ – که روانش
شاد باد – همواره بر نکته ظریفی تاکید داشت و آن اینکه مگر یک اهل قلم می‌تواند نگران چاپ آثار داستانی اطرافش نباشد و نداند کی به کی است و کی دارد چکار می‌کند و نمی‌کند؟ و... و چنین شده است که تا امروز راقم این سطور همواره پند نیوش گفته استاد تا آنجا که امکان‌پذیر است به کتاب‌های شاخص چاپ شده‌ای که اهل فن گفت و نگفتی در موردشان دارند به یقین سر می‌کشد تا از کم و کیف ماجرا بی‌خبر نباشد. گرچه، از دیگرسو، بنا به موقعیت کار داوری، در چندین و چند جایزه کتاب فصل و کتاب سال و جایزه جلال آل‌احمد نیز مزید برعلت، ناگزیر به مطالعه دقیق‌تر آثار مطرح شده نیز می‌پردازد تا به قول ضمنی استاد از قافله عقب نماند. به موازات این کار، اما اگر احساس شد پاره‌ای از نویسندگان آثار مطرح، خدامابین و بی‌شیله پیله آنقدر عزت نفس دارند که نقد را برابر عادت مالوف، بر دشمنی و چه و چه قلمداد نمی‌کنند بر اغلب این آثار یادداشت‌هایی نیز نوشته می‌شود – بگوییم اظهارنظری فشرده در باب نقاط قوت و ضعف کارشان - و همان‌طور که اشاره شد این گزینش‌ها غالبا با حساسیت تمام انجام می‌شود چرا که گمان می‌رود اغلب مدعیان این عرصه همواره غبارآلود به‌رغم های و هوی و ادا اطوارهای رابطه‌ای و مثلا مقیدانه نازک‌دل و بد پیل و ضعیف‌الروحند و تا بخواهید مثلا بهشان بگویید بالای چشم فلان کارتان ابر، فورا رگ گردنشان به قاعده یک بند انگشت ور‌می‌جهد و رویی ترش می‌کنند که بیا و ببین - به گواه مصاحبه‌ها و یادداشت‌هاشان به هر مناسبت و به هر بهانه – آن وقت است که بنا به رابطه‌های معمول از تریبون هر جناح - حال چه چپ و چه راست – تا می‌توانند اینجا و آنجا بهتان زده، بددهنی ادبی می‌کنند، با ترفندهای گوناگون به چاشنی مطلب می‌افزایند و از چندین و چند انگشت‌شمار دوستان سرسپرده هم سوءاستفاده کرده، آنها را هم به میدان چالش می‌کشند و حالا بیا و ببین این لشکرکشی مثلا عقیدتی- ادبی و سیل تهمت‌ها را! ناگاه والزاریاتی می‌شود آن سرش ناپیدا. انگار که سارقان نالایقی به زعم حضرات ناگاه تاج ادبیت را از سر امیران بلامنازع ادبیات این ملک دزدیده‌اند و حال باید از هر تریبونی که پا دهد به عربده‌کشی ادبی بپردازند! و آدم که این همه اتفاق نامیمون و شتابزده و مصلحتی را که می‌بیند انصافا پا در گل می‌ماند که امثال این جنابان مستطاب چه ورد و جادویی می‌خوانند که هم جناح راست براشان سوت بلبلی می‌کشد و هم سایر جناح‌ها چنان پرشور برایشان سینه‌زنی ادبی می‌کند! این است که آدم هوشیار وقتی وصف کمالات جنابانشان را در هر دو سوی میدان می‌شنود انصافا به هوش منافقانه‌شان در دل هم که شده احسنت می‌گوید که بابا این آقایان دیگر میانسال را باش که چطور دارند همه را از خصم و دوست سر یک سفره گرد می‌آورند و جالب‌تر اینکه هیچکدام از این دو گروه نمی‌دانند که این شازدگان ادبی با چه ترفندهای بکری سر کارشان گذاشته‌اند و این همه تقابل براستی حیرت‌انگیز است چرا که می‌بینی غالبا جناح مثلا مخالف و چپ برایشان بیشتر از جناح موافق و راست سینه‌زنی ادبی می‌کنند و آدم با خودش می‌گوید چه پرریا تدبیری هوشمندانه و عمق فاجعه‌آمیز ماجرا را ببین و نادانی و ناآگاهی حضرات جناحین راست و چپ را که حتی نمی‌دانند این جنابان چگونه زیر تمام بیرق‌ها خوب بلدند سینه‌زنی ادبی کنند و قاپ همه را بدزدند و قس علی‌هذا!
ادامه در صفحه 16