زائر خوشبخت

سيدمحمد سيدعلي:

تردیدی نیست که ماریو پوزو با نگارش رمان‌های موفقی همچون«زائر خوشبخت» و«عرصه تاریک» در دنیای ادبیات نامی شناخته شده به شمار می‌آید. این نویسنده به ندرت مصاحبه انجام می‌داد اما حضور او در یکی از برنامه‌های«لری کینگ» در سال 1996 فرصت مناسبی را ایجاد کرد تا علاقه‌مندان به آثار وی بتوانند بیشتر از نظرات او آگاه شوند. او در این برنامه دلیل دوری گزیدن 20 ساله خود از مصاحبه را اینگونه عنوان کرد: «فکر می‌کردم که مصاحبه کردن کمک چندانی به فروش یک کتاب نمی‌کند و اگر کتابی را به حد کافی خوب بنویسی، مردم آن را خواهند خواند. اهمیت بازاریابی برای فروش کتاب در طول 20 سال گذشته بیشتر و بیشتر شده، بنابراین باید کاری می‌کردم تا مردم بدانند کتاب (آخرین دون) چاپ شده است». برای پوزو کتاب«پدرخوانده» به جای اینکه رمانی جنایی باشد بیشتر رمانی درباره خانواده بود؛ خانواده‌ای که از قضا تبهکاری، حرفه آنها شد و به جای آن ممکن بود حرفه‌ای دیگر داشته باشند. اما موفقیت پوزو نیز داستان‌هایی را درباره خود او شکل داده بود و این سوال نیز مطرح بود که آیا پوزو برای مسائل مالی می‌نوشت؟ پوزو خود می‌گوید که تا 48 سالگی وضع مالی چندان خوبی نداشت و همین مساله پول را برای او بااهمیت کرد. این امر باعث شد تا او نگاهی به اطراف بیندازد تا 5 فرزند او بهترین دلیل برای این نویسنده باشند تا به فکر مسائل اقتصادی بیفتد و تصمیم بگیرد کتابی بنویسد که خوشایند مردم باشد. پوزو خود می‌گوید:«من سعی کردم کتاب خوبی بنویسم. پیش‌تر می‌خواستم مانند جویس باشم اما من بیشتر یک داستانسرای خوب هستم تا اینکه مانند جویس یک هنرمند ادبی». اما آیا«پدرخوانده» کتابی پایین‌تر از کیفیت‌های پوزو بود؟ آیا این کتاب کاری متفاوت بود؟«پدرخوانده» داستانی بود که پوزو آرزو می‌کرد ‌ای کاش می‌توانست آن را بهتر بنویسد. پوزو روی فیلم«پدرخوانده» نیز تاثیری بسیار داشت؛ او فیلمنامه ‌اي را نوشت که معمولا نویسنده‌های رمان کمتر آن‌ را انجام می‌دهند. البته او هم تصمیم نداشت این کار را انجام دهد اما وی با این درخواست روبه‌رو شد و البته جواب منفی به آن داد. وی تا پیش از آن کاپولا را هم نمی‌شناخت اما باز هم مسائل اقتصادی اوضاع را دگرگون کرد. پوزو اعتقاد داشت که فیلمنامه‌نویس‌ها حرفه‌ای دشوار دارند اما درآمد آنها نیز مناسب است. از دید او نوشتن یک رمان 4 تا 5 سال طول می‌کشید در حالی‌که در 3 ماه می‌شد یک فیلمنامه نوشت و پول خوبی دریافت کرد. چیزی شبیه به این درباره فیلم سوپرمن یک و 2 نیز روی داد و او با در نظر گرفتن مسائل مالی تصمیم گرفت به درخواست 2 تهیه‌کننده جوان جامه عمل بپوشاند. پوزو در انتخاب هنرپیشه‌های فیلم «پدرخوانده» نیز بی‌تاثیر نبود چرا که گفته می‌شود انتخاب مارلون براندو ایده او بوده است. وی حتی باعث شد «تالیا شایر» (خواهر کاپولا) در این فیلم حضور داشته باشد که این با آنچه کاپولا در ذهن داشت متفاوت بود، اما به نظر پوزو، شایر بهترین انتخاب بود و به همین دلیل وی درخواست کرد کاپولا نقش‌آفرینی شایر را مورد بررسی قرار دهد. پوزو از سه‌گانه اول بسیار خشنود بود و حتی نخستین اثر را یک کار کلاسیک قلمداد می‌کرد اما اعتقاد داشت پدرخوانده 3 به خوبی 2 فیلم قبلی عمل نکرد. او در این‌باره می‌گفت:«بعضی وقت‌ها خوش‌شانسی و بعضی وقت‌ها بدشانس و درباره پدرخوانده 3 فکر نمی‌کنم که بخوبی 2 فیلم دیگر عمل کرد... اما نامزد اسکار شد». بنابراین بد هم نمی‌توانست باشد، اما چرا پدرخوانده 3 از همان جایی که فیلم پیشین آن پایان یافته بود شروع نشد؟ پاسخ این سوال را پوزو هم نمی‌دانست. در واقع نخستین فیلمنامه را پوزو نوشت، بعد کاپولا آن را بازنویسی کرد و بعد هم پوزو بازنویسی دیگری انجام داد تا داستان به این ترتیب رشد کند. فیلم«پدرخوانده» اکنون قسمتی از تاریخ سینما شده و البته بخشی مهم از آن را هم به خود اختصاص داده است. پوزو دوره خوبی در هالیوود داشت و پول بسیاری به دست آورد. همانطور که پیش‌تر به آن اشاره شد ماریو پوزو به عنوان یک چهره ادبی نامی شناخته شده است اما نمی‌توان این واقعیت را نیز نادیده گرفت که او در دنیای سینما و با نقشی که در نگارش فیلمنامه‌های پدرخوانده و خلق خود فیلم‌ها ایفا کرد، در دنیای سینما نیز به نامی جاودان بدل شد. پوزو برای 2 فیلمنامه«پدرخوانده» به یکی از بزرگ‌ترین افتخارات سینمایی جهان یعنی کسب 2 جایزه اسکار برای بهترین فیلمنامه اقتباسی دست یافت؛ البته او نامزد جایزه‌ای شد که با اسکار فاصله بسیاری داشت. وی در سال 1993 و برای فیلم«کریستف کلمب: اکتشاف» نامزد دریافت تمشک طلایی بدترین فیلمنامه شد.