کشته و زخمی شدن یکصد تن در مسکو نگرانی‌های بسیاری را درباره وضع امنیتی در روسیه ایجاد کرده است. به‌عنوان سوال نخست به نظر شما بحران ایجاد شده تا چه اندازه می‌تواند بر موقعیت دیمیتری مدودف تاثیر بگذارد؟
برای پاسخ دادن به این سوال باید در نظر داشته باشیم که انفجارهای چهارگانه روسیه دارای ابعاد داخلی و خارجی برای این کشور است. انفجار در مسکو و داغستان پیام‌های متفاوتی را برای کرملین به همراه داشت. به نظرم باید روشن شود پشت صحنه این حملات تروریستی چه بود تا بتوان به این سوال پاسخ داد. مساله‌ای که اکنون باید به آن اشاره کنم آن است که آیا روسیه می‌تواند از این بحران به سلامت خارج شود یا خیر.
2 عملیات انتحاری در مسکو در شرایطی رخ داد که یکی از این انفجارها در نزدیکی مرکز پلیس فدرال روسیه رخ داد؛ مکانی که از نظر امنیتی حساسیت فراوانی برای مقامات روسیه دارد. هدف گرفتن این مرکز از نظر من بسیار عجیب است. برخی بر این باورند که این انفجارها در پاسخ به ترور یکی از شخصیت‌های چچنی بود که توسط «اف ث ب» طی هفته پیش انجام شد. اما نقطه نظری که بیش از گذشته مطرح می‌شود آن است که چچنی‌ها با این اقدامات تلاش می‌کنند به سرویس‌های امنیتی روسیه نشان دهند توانایی مقابله با آنها را دارند. مساله مهم اکنون درباره امنیت قفقاز آن است که گروه‌های جدایی‌طلب در چچن و داغستان بر این ایده تاکید می‌کنند که چطور جمهوری‌های اوستیای جنوبی و آبخازیا می‌توانند از حاکمیت گرجستان مستقل شوند ولی این دو جمهوری باید کماکان به‌عنوان بخشی از خاک روسیه شناخته شوند و هرگونه اقدام استقلال‌طلبانه آنها از سوی مسکو سرکوب می‌شود. بحث جدایی‌طلبی در قفقاز یک مساله ریشه‌دار است که باید برای آن یک راه‌حل کلی درنظر گرفت؛ راه‌حلی که تمام مشکلات این منطقه را با دقت بررسی و برای حل آن راهکاری ارائه دهد.
این نکته را نباید فراموش کنیم که راه‌حل نظامی و برخورد سخت با جدایی‌طلبان نمی‌تواند مشکل قفقاز را حل و فصل کند و تنها به عمق این بحران اضافه خواهد کرد. اقدامات نظامی تاکنون توانسته است مشکل قفقاز بویژه چچن را به‌عنوان آتش زیر خاکستر نگه دارد اما با گذر زمان این فعالیت کارایی خود را از دست خواهد داد. دولت روسیه اکنون دولت رمضان قادروف را در چچن مستقر کرده که این مهم تا اندازه‌ای در کنترل بحران تاثیرگذار بوده است. بحران اقتصادی و عدم توسعه اجتماعی در جمهوری‌های قفقاز روسیه باعث شده این مناطق کماکان به‌عنوان آبستن بحران مطرح باشند. اگر دولت روسیه می‌توانست مشکلات اقتصادی و اجتماعی مردم را در جمهوری‌های مسلمان‌نشین کاهش دهد بسیاری از بحران‌های فوق گریبان مسکو را نمی‌گرفت.
گروهی از تحلیلگران بر این باورند که سازمان‌های امنیتی اسرائیل و آمریکا برای آنکه فشار بیشتری به روسیه وارد کنند چنین عملیاتی را طرح‌ریزی و اجرا کرده‌اند. به هر حال انجام عملیات در مرکز مسکو و در 200 متری دفتر «اف‌ث‌ب» نمی‌تواند از سوی چچنی‌ها به صورت مستقل انجام شود. برخی نیز بر این باورند که خود سازمان امنیت فدرال روسیه برای انجام دور تازه‌ای از دستگیری‌ها و برخورد سخت با جدایی‌طلبان چچنی و امنیتی کردن فضا در مناطق جنوبی و مرکزی این فعالیت‌ها را طرح‌ریزی کرده که دور از واقعیت به نظر می‌رسد. این نظر از آن جهت مردود است که در شرایط حال حاضر روسیه چنین اقداماتی موجب بی‌آبرویی بیشتر مقامات کرملین خواهد شد زیرا آنها نه‌تنها نتوانسته‌اند بحران اقتصادی كشورشان را حل کنند بلکه اکنون بحران امنیتی نیز در این کشور ایجاد شده است. مدیریت بحران فوق نباید برای روسیه در شرایط کنونی کار دشواری باشد. به احتمال قوی دولت دیمیتری مدودف می‌تواند این بحران را حل کند و سربلند از آن بیرون آید اما راه‌حل ریشه‌ای خروج از این چالش با سرکوب و دستگیری میسر نخواهد شد. قومیت‌های قفقاز باید با یک مدل یکسان ساماندهی شوند، مدلی که در جمهوری‌های قفقاز جنوبی نیز بتوان از آن استفاده کرد. همان مدلی که برای اوستیای جنوبی در نظر می‌گیرند برای اوستیای شمالی نیز بتوان از آن استفاده کرد . اگر قرار است برخی قومیت‌ها در قفقاز مستقل شوند و برخی دیگر زیر چتر قیومیت کشورهای بزرگ‌تر منطقه حضور داشته باشند اوضاع به همین منوال خواهد بود و بحران ادامه می‌یابد .
آقای بهشتی‌پور می‌توان بحران موجود در روسیه را برای رئیس‌جمهور جوان این کشور به عنوان یک آزمون در نظر گرفت یا این موضوع مانند انفجار قطار نفسکی در مسیر مسکو سن‌پترزبورگ عملیات ترویستی درجه 2 است؟
در نظر داشته باشید که این عملیات تروریستی در مسکو جان 40 تن را گرفت. تفاوت عمده‌ای میان یک قطار بین‌شهری و انفجار در یک ایستگاه متروی شهری در پایتخت است .تحولات جدید را باید به عنوان یک آزمون جدی برای مدودف در نظر گرفت زیرا پوتین به اندازه کافی در دوران ریاست جمهوری‌اش با مسائلی از این دست روبهرو بود. مشکلات مرتبط با موضوع تجزیه‌طلبی در روسیه مساله‌ای است که همانطور که قبلا به آن اشاره کردم باید به صورت ریشه‌ای حل و فصل شود.
شواهد نشان داده است هر زمان که روسیه با بحرانی روبهرو می‌شود تمام نگاه‌ها به سوی آقای پوتین جلب مي‌شود و عملا مدودف بیشتر به عنوان یک دستیار مطرح است تا یک هدایت‌کننده، آیا این مساله می‌تواند منجر به انتقال قدرت از وی به پوتین شود؟
توجه داشته باشيد كه بحران ایجاد شده اکنون گریبان تمام رهبران روسیه را گرفته است. این مساله تنها مربوط به پوتین یا مدودف نیست و دولت فدرال مسؤولیت مستقیم عادی‌سازی فضا را برعهده دارد. باید در نظر داشته باشیم که پوتین از سال 2000 میلادی تاکنون تجربیات مختلفی در زمینه مبارزه با گروه‌های جدایی‌طلب داشته است. بر این اساس نقش وی به عنوان نخست‌وزیر غیرقابل انکار است اما بعید می‌دانم انتقال قدرتی در روسیه با توجه به شرایط کنونی صورت گیرد.
سوال بعدی من درباره نوع عملیات است. آیا حملات تروریستی در داغستان و عملیات انتحاری در مسکو با یکدیگر پیوستگی دارند یا 2 موضوع جدا از هم هستند؟
البته واقعیت این است که این 2 عملیات با یکدیگر ارتباط تنگاتنگ دارند. اگر این اقدامات را کار چچنی‌ها ندانیم در آن صورت می‌توان این 2 عملیات را از یکدیگر تفکیک کرد. از نظر من تحولات رخ داده در مسکو با آنچه در داغستان اتفاق افتاد مرتبط است. فراموش نکنیم که گرایش‌های جدایی‌طلبی در روسیه امروز بسیار جدی است. در چچن گروه‌های ذی‌نفوذ به 2 دسته تقسیم می‌شوند؛ گروهی هوادار مبارزه مسلحانه هستند و برخی دیگر به دنبال گفت‌وگو برای حل و فصل کردن مسائل.
درباره گروه اول باید این نکته را در نظر گرفت که کشتار غیرنظامیان در مترو یا اماکن عمومی نمی‌تواند منجر به حل مشکلات در جمهوری‌های قفقاز شود. با کشته شدن عده‌ای بی‌گناه زمینه‌های بهتری برای سرکوب فراهم می‌شود و با این تفسیر از اقدامات خشن جانبداری بیشتری خواهد شد. منتها از نظر محتوا به نظر می‌رسد این 2 موضوع در راستای یکدیگر باشد.
حجم انفجارها در داغستان نشان می‌دهد شورشیان توانسته‌اند قدرت خود را بازیابی کنند. برخی بر این باورند که چچنی‌ها نمی‌توانند به تنهایی اینگونه اقدامات را انجام دهند و حتما از سوی کشورهای خارجی حمایت می‌شوند. نقش سرویس‌های امنیتی مانند گرجستان را تا چه اندازه در این اقدامات پر‌رنگ می‌دانید؟
گرجستان از انگیزه‌های لازم برای انجام چنین کار‌هایی بر‌خوردار است. همانطور که می‌دانید چچن با تنها جایی که مرز مشترک بين‌المللي دارد گرجستان است منتها این مرز بشدت از سوی روسیه نظارت و کنترل می‌شود. این منطقه کوهستانی است و احتمال اینکه از مناطق خاصی حمل و نقل صورت گرفته باشد وجود دارد. گرجستان به دلیل حمایتی که روسیه به طور صریح و آشکار از اوستیای جنوبی و آبخازیا می‌کند انگیزه‌های کافی را برای انجام چنین فعالیت‌های دارد، اما بعيد به نظر می‌رسد گرجستان توانسته باشد چنین کار پیچیده‌ای را سازماندهی کرده باشد. به عنوان یک احتمال باید حضور سیا را نیز در نظر گرفت. البته این نظر من نیست اما همیشه در یک تحلیل سیاسی باید تمام احتمالات را در نظر گرفت. سازمان سیا می‌تواند از پوشش گرجستان استفاده کرده باشد زیرا ارتباط نزدیکی میان تفلیس و واشنگتن وجود دارد.
حضور تروریست‌ها از افغانستان و پاکستان تا چه اندازه در این عملیات به واقعیت نزدیک است؟
ببینید، بحثی وجود دارد که طالبان از نظر اندیشه توانسته است در آسیای مرکزی بویژه در تاجیکستان و ازبکستان بویژه در دره فرقانه و همچنین در منطقه قفقاز شمالی موقعیت خود را مستحكم کند ولی از لحاظ عملی افغانستان و پاکستان هنوز در جایگاهی نیستند که بتوانند لایه‌های امنیتی روسیه را پشت سر بگذارند و در مسکو بمبگذاری کنند. اگر چنین تحولی رخ داده باشد وضع امنیتی روسیه در حالت وخیمی قرار دارد.
نظر شما درباره رهبران چچنی که در انگلستان حضور دارند، چیست؟ آیا این افراد می‌توانند در سازماندهی چنین عملیات‌هایی تاثیرگذار باشند؟
همانطور که می‌دانید انگلستان محل تجمع گروه‌های مختلف از چپ تا راست افراطی است. گروه‌های تندرو مذهبی و وهابیون چچنی در انگلستان حضور دارند و با توجه به تنش‌های به وجود آمده در روابط میان روسیه و انگلستان، چچنی‌های مقیم اين كشور كه بسیاری از آنها از افراد وابسته به جریان‌های تروریستی هستند در اقدامات نظامي نقش چنداني ندارند و بیشتر به عنوان یک حامی معنوی در این موارد ایفای نقش می‌کنند. برخی از گروه‌های حاضر در انگلستان به دنبال مبارزه سیاسی هستند و مبارزه مسلحانه در دستور کار این گروه‌ها وجود ندارد. در هر حال حضور رهبران چچنی در اردن، ترکیه و انگلستان همواره مورد اعتراض روسیه بوده است. اما نمی‌توان گفت تمام این گروه‌ها به صورت بالقوه در عملیات تروریستی دست دارند یا خیر.
برخی بر این باورند که احیای گروه بیوه‌های سیاهپوش در روسیه رخ داده است، شما این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
گروه بیوه‌های سیاهپوش از سوی بیوه‌های شمیل باسیف و مسقدوف ایجاد شد. همسران و مادران کشته‌شدگان چچنی تشکلی را ایجاد کردند که بعضا دست به عملیات تروریستی می‌زد اما طرح کردن این سوال که زن‌هایی که در مسکو بمبگذاری کردند وابسته به چنین تشکلی هستند هنوز مبهم است و من نمی‌توانم در این‌باره نظر قطعی بدهم. درباره بقایای اجساد بمبگذاران هنوز سوالات بسیاری مطرح است زیرا اظهار نظر در این موضوعات و شناسایی آن
بسیار مشکل است.