کامران شیخ‌الاسلامی:
پس از یکسال مذاکره، روسیه و ایالات متحده در زمینه کاهش سلاح هسته‌ای به توافق رسیدند. این قرارداد در 8 آوریل به امضای 2 طرف خواهد رسید تا تعداد کلاهک‌های هسته‌ای به کمتر از 1500 عدد برسد. این اقدام با هدف منع گسترش سلاح هسته‌ای و پیشبرد صلح جهانی و امنیت در گیتی صورت گرفت اما باید این نکته را تاکید کرد که نمی‌توان نسبت به این پیمان خوشبین بود.
انگیزه پنهان این پیمان بسیار واضح است و آن مخالفت روسیه با استقرار سیستم ضد موشکی آمریکا در اروپای شرقی و نوسازی سامانه‌های موشک‌های استراتژیک 2 کشور است. آمریکا در حال حاضر به دنبال نابودسازی کلاهک‌های قدیمی‌تر خود است و در این مسیر سیاستمداران کاخ سفید تلاش می‌کنند تا با استفاده از ابزار‌های تبلیغاتی خود به افکار عمومی تلقین کنند که به دنبال کاهش تسلیحات اتمی است. حضور نظامی آمریکا در اروپای شرقی از جمله نگرانی‌های روسیه است. اکنون رومانی و لهستان آمادگی خود را برای میزبانی موشک‌های پاتریوت اعلام کرده‌اند که این موضوع سیاستمداران روسیه را با چالشی اساسی روبه‌رو کرده است. به باور کرملین نشینان ادامه گسترش این سامانه‌ها به معنی تهدیدی برای روسیه در اروپای شرقی خواهد بود.
روسیه و آمریکا 2 کشور اصلی دارنده کلاهک هسته‌ای در جهان هستند. روسیه با بیش از 1400 و ایالات متحده با بیش از 9 هزار کلاهک 95 درصد از کلاهک‌های هسته‌ای جهان را در اختیار دارند. هزینه نگهداری از این تسلیحات برای 2 کشور در حالت بحران اقتصادی بسیار زیاد است و طرفین به دنبال کاهش این هزینه‌ها هستند. دیگر دارندگان کلاهک‌های اتمی در جهان در دوران جنگ سرد به آن فناوری دست یافته‌اند و اکثر آنها با مدل‌های آمریکایی اداره می‌شوند. در عین حال پیمان کاهش سلاح هسته‌ای با مشکلاتی همراه است که برای نمونه در قرارداد کنونی تعداد کلاهک‌ها به 1500 تا 2200 فروند محدود شده و این قرارداد به تنهایی هیچ راهکار تازه‌ای به همراه نداشته و انتظارات جامعه بین‌الملل را برآورده نمی‌کند. گروه‌های حافظ صلح به دنبال کاهش حداکثری این تسلیحات هستند و روسیه در مقابل این خواسته از بر هم خوردن توازن قوا واهمه دارد. مساله اصلی این پیمان نظارت بر کاهش کلاهک‌ها و میزان آمادگی 2 کشور در زمینه تغییر وضع‌شان است. کاهش تسلیحات اتمی نیازمند بازبینی در 3 مساله تجهیزات جداسازی کلاهک‌ها، آمادگی برای جداسازی و در نهایت وضع ذخیره کلاهک‌هاست که مسکو و واشنگتن به این موارد با تردید می‌نگرند. پیمان جدید تعداد سلاح هسته‌ای را به کمتر از 1550 فروند رسانده که رقم قابل توجه‌ای است. این کلاهک‌ها نابود نخواهند شد و تنها در شرایط جدید قرار خواهند گرفت و همچنین امکان فعال‌سازی آنها دوباره در کوتاه مدت وجود دارد. برخلاف توافق به عمل آمده، آمریکا به دنبال توسعه سلاح هسته‌ای است درحالی که بخشی از کلاهک‌ها جابه‌جا می‌شوند سلاح‌های سبک‌تر و دقیق‌تری را وارد عرصه می‌کند که یک نمونه آن قادر است در اعماق زمین رسوخ کند.
پیمان آمریکا و روسیه تنها پیشرفت‌های دوطرفه هسته‌ای را محدود می‌سازد ولی نگرانی اصلی گسترش سلاح هسته‌ای در جهان است که کماکان به عنوان یک مساله چالش برانگیز در جهان دنبال می‌شود. ایالات متحده موضوع منع گسترش سلاح هسته‌ای را در اجلاس امنیت هسته‌ای در 13 آوریل مطرح خواهد کرد که در این اجلاس سران بیش از نیمی از کشورهای جهان شرکت خواهند کرد. عدم انجام آزمایش‌های اتمی در آمریکا دارای منع قانونی بر اساس مصوبات کنگره است و این ضعف قانونی نشان می‌دهد که ایالات متحده حتی اگر بخواهد باید در مرحله اول دست به تغییرات داخلی برای کاهش فعالیت‌های اتمی خود بزند. قابل ذکر است زمانی که نگرانی همه کشورها درباره خطر دسترسی گروه‌های تروریستی به سلاح هسته‌ای افزایش یافته، استانداردهای آمریکا همچنان نامتوازن است. ایالات متحده با پذیرش سلاح هسته‌ای رژیم صهیونیستی هیچ تلاشی برای جلوگیری از ذخیره مواد اولیه تولید کلاهک هسته‌ای که خطر گسترش سلاح هسته‌ای در جهان را افزایش می‌دهد، نمی‌کند.
این در حالی است که آمریکا نسبت به پرونده هسته‌ای ایران و کره شمالی از استانداردهای دوگانه‌ای استفاده می‌کند. نکته قابل ذکر دیگر آن است که ایران هرگز دست به تولید وآزمایش سلاح هسته‌ای نزده و اعلام کرده برنامه هسته‌ای خود را برای مصارف انرژی و شهری ادامه می‌دهد. ولی آمریکا به دنبال اعمال تحریم علیه این برنامه هسته‌ای صلح آمیز است که خارج از مسائل سیاسی نشانگر چندگانگی ایالات متحده در استفاده از فناوری هسته‌ای در کشورهای مختلف است. اکنون آمریکا برای تثبیت طرح منع گسترش سلاح هسته‌ای باید استانداردهای یکسانی را در قبال کشورهای دارای تکنولوژی اعمال کند که با توجه به شواهد موجود قادر به انجام این کار نیست.