حمید شریفیان
سینمای ژاپن نه‌تنها در آسیا بلکه در سراسر جهان شناخته شده و دارای اعتبار است. حضور فیلمسازان مطرحی همچون کنجی میزوگوچی و آکی‌را کوروساوا در تاریخچه سینمای ژاپن، خود اثباتی برای این ادعا محسوب می‌شود. ژاپن در زمینه فیلم‌های پویانمایی نیز همواره پیشگام بوده و از دید رویدادهای سینمایی نیز کارنامه‌ای منحصر به فرد دارد. فیلمسازان بسیاری از این کشور موفق شدند تا تقریبا به همه افتخارات سینمایی دست یابند که جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، جایزه شیر طلایی ونیز، نخل طلایی کن و خرس طلایی برلین تنها بخشی از آنها را شامل می‌شود. اما این کشور هنرپیشه‌های شایسته‌ای را نیز به خود دیده است. توشیرو میفونه که چند روز پیش (اول آوریل) شاهد نودمین سالگرد تولد او بودیم یکی از همین نام‌هاست. میفونه در طول فعالیت حرفه‌ای خود در نزدیک به 170 فیلم به ایفای نقش پرداخت که برخی از بهترین آنها را کوروساوا کارگردانی کرده بود. فیلم‌هایی همچون راشومون، هفت سامورایی، اریکه خون و یوجیمبو که محصول همکاری او با کوروساوا بودند موجب شد او یکی از شناخته‌شده‌ترین هنرپیشه‌های آسیایی در غرب باشد. وی دارای شخصیتی جدی بود که در نقش‌آفرینی‌های او نیز به چشم می‌خورد. به اعتقاد برخی، میفونه بنیانگذار کاراکتر «جنگجویان خانه به دوش» بود که در فیلم‌های وسترن اسپاگتی و کارگردان‌هایی همچون سرجیو لئونه به چشم می‌خوردند. گفته می‌شود که کلینت ایستوود از جمله نخستین آمریکایی‌هایی به شمار می‌رفت که ایفای چنین کاراکترهایی را (عمدتا در فیلم‌های وسترن) برعهده گرفت. میفونه در سینمای غرب نیز حضور داشت و در فیلم‌هایی همچون آفتاب سرخ (در کنار چارلز برانسون و آلن دلون) به ایفای نقش پرداخت. او از اینکه نتوانسته بود حضور گسترده‌تری در غرب داشته باشد چندان خشنود نبود. او با ایفای نقش در سریال کوتاهی با نام «شوگان» در آمریکا بیش از پیش مطرح شد و حتی نامزدی جایزه امی را نیز در کارنامه خود دید. میفونه همچنین 2بار جایزه بهترین هنرپیشه را از سوی جشنواره فیلم ونیز دریافت کرد و یک‌بار نامزد جایزه بفتای بهترین هنرپیشه خارجی شد. او همچنین به خاطر سهم خود در شناساندن سینمای ژاپن در دنیای غرب جایزه ویژه جشنواره مونترال را دریافت کرد. این بازیگر از سوی مجله امپایر به‌عنوان نودمین ستاره فیلم تاریخ در فهرست 100 نفره جای گرفت. در سال 2006 نیز برای ایفای نقش در فیلم یوجیمبو به‌عنوان هفتادوهشتمین ایفای نقش برتر تاریخ فیلمسازی انتخاب شد. میفونه هنرپیشه مورد علاقه کوروساوا بود. این کارگردان اعتقاد داشت که میفونه دارای نبوغی است که او پیش‌تر هرگز در دنیای فیلم ژاپن با آن برخورد نکرده بود. سرعت و زمانبندی او نیز مورد تحسین کوروساوا بود. البته میفونه نیز برای کوروساوا احترام بسیاری قائل بود. وی درباره کوروساوا می‌گفت: «اینکه فیلم‌های ژاپنی در غرب شناخته می‌شوند بیشتر به‌خاطر فیلم‌های آکی‌را کوروساواست. اینکه من هم در اینجا و هم در خارج شناخته می‌شوم هم به خاطر او است. هرچیزی را که می‌دانم، عملا او به من آموخت و او بود که برای نخستین‌بار مرا به‌عنوان یک هنرپیشه به خودم معرفی کرد. کوروساوا این توانایی را داشت که استعدادهای تو را که هرگز نمی‌دانستی در وجودت هست متبلور کند. کار بسیار سختی است اما هر فیلم با او یک مکاشفه است.» او در جای دیگری می‌گوید: «من به هیچ یک از فیلم‌هایم جز آنهایی که با او (کوروساوا) انجام داده‌ام افتخار نمی‌کنم.» اما بعد از فیلم«ریش قرمز»، راه این دو نام بزرگ از یکدیگر جدا شد و چند اتفاق نیز در آن تاثیر داشت. یکی از آنها به خود فیلم ریش قرمز بازمی‌گشت. بسیاری از هنرپیشه‌های هم‌عصر میفونه در طول یک سال در چندین فیلم به ایفای نقش می‌پرداختند اما از آنجا که فیلم ریش قرمز نیاز به آن داشت که میفونه ریش طبیعی داشته باشد، او به مدت 2 سال (زمان تکمیل فیلم) از بازی در فیلم‌های دیگر ناتوان شد و همین مساله فشارهای مالی زیادی را برای او به وجود آورد و میان او و کوروساوا نیز مشکلاتی پدیدار شد. در کنار عوامل دیگری که بعدها به وجود آمد کاملا این دو هنرمند از هم جدا شدند. اما در دوران اختلاف نیز کوروساوا به هنر میفونه ایمان داشت و در مصاحبه‌ای که انجام داد اینگونه اظهار کرد: «اگر میفونه نبود فیلم‌هایی که با او ساختم وجود نداشتند.» همچنین در همین دوران، کوروساوا جایزه کاواشیتا را به میفونه اهدا کرد اما سرانجام در سال 1993 این دو فیلمساز به نوعی با یکدیگر آشتی کردند و این اتفاق در مراسم ترحیم دوست آنها ایشیرو هوندا روی داد. در این مراسم، میفونه و کوروساوا برای لحظه‌ای چشم در چشم یکدیگر شدند سپس با چشمانی اشکبار یکدیگر را در آغوش گرفتند تا به این ترتیب به چندین دهه پرهیز از یکدیگر پایان دهند. البته آنها هرگز دوباره با یکدیگر همکاری نکردند و دوستی آنها هم مانند گذشته نشد. در سال 1992 وضع سلامت جسمانی میفونه بحراني شد. گفته می‌شود که دلیل این مشکل کار بیش از حد بود. او به آرامی زندگی خود را در محیط خانه دنبال کرد اما مرگ همسرش موجب شد او از نظر روحی در وضع نامناسبی قرار گیرد. توشیرو میفونه سرانجام در 24 دسامبر 1997 بر اثر نارسایی چند ارگان حیاتی بدن در 77 سالگی درگذشت. او می‌گفت: «عملکردهای من در فیلم‌ها همیشه عالی نبوده اما من همیشه در جوهر، یک ژاپنی راستین بودم».