از نظر بسیاری از جوانان امروزه ارزش‌های قدیمی در زندگی جای خود را به الگوهای جدید داده است، به عبارتی دوره و زمانه عوض شده و پیامد این تغییر شرایط و امکانات در جامعه مدرن امروزی موجب شده تا از سنت‌ها، هنجارهای مورد پذیرش و معیارهای زندگی نیز دستخوش تحول شود. ملموس‌ترین مثال بارز این ادعا گرایش جوانان به انتخاب شریکی برای تشکیل خانواده، آن هم به تنهایی و در مواردی بدون مشورت و در نظر گرفتن تجربه‌های والدین و دیگر بزرگ‌ترهای فامیل است. حال اینکه چنین نگاهی به مهم‌ترین واقعه زندگی هر فرد می‌تواند چه عواقبی را با خود به همراه داشته باشد روایت تلخی است که می‌توان عاقبت آن را در میان ازدحام جمعیت در راهروهای ساختمانی به نام مجتمع قضایی خانواده دید. این در حالی است که تفکر عوض شدن دوره و زمانه و در کنار آن ارزش‌ها و هنجارها همچنین رواج الگوهای جدید به عنوان جایگزینی برای معیارها و شیوه‌های سنتی در موارد بسیاری خیلی زود جای خود را به پشیمانی در زندگی مشترک می‌دهد تا آنجا که حتی مشورت با ریش سفیدان نیز که باید پیش از این مورد توجه قرار می‌گرفت چندان کارساز واقع نمی‌شود؛ ندامتی که دیگر سود چندانی برای زوج‌هایی که عهد بسته شده‌شان رو به گسستن است، ندارد و تنها ثمره‌اش اضافه شدن چند کلمه به صفحات شناسنامه به عنوان مهر تایید بر اشتباهی است که شاید با صرف مدت زمان کوتاهی وقت برای مشورت و استفاده از تجارب دیگر افراد سرانجامش تغییر می‌کرد. اگرچه پژوهش‌های انجام شده نشان می‌دهد 80درصد ازدواج‌های خودگزین که بیشتر آنها براساس معیارهای اقتصادی، ظاهری، احساسات زودگذر و بدون مشاوره با ریش‌سفیدان خانواده انجام می‌گیرد در 3 تا 5 سال اول زندگی به جدایی می‌انجامد که خود گویای ضرورت توجه بیشتر خانواده‌ها و مسؤولان ذی‌ربط به مقوله مشورت با افراد با تجربه و مراجعه به مراکز مشاوره است اما همچنان شاهد تشکیل خانواده‌هایی هستیم که فصل آخر روایت زندگی مشترکشان در پشت میز قاضی دادگاه خانواده نوشته می‌شود. به گفته مجید ابهری، متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناس اجتماعی، در حالی که 80درصد ازدواج‌هایی که بدون مشورت و در نظر گرفتن ارزش‌ها و معیارهای اجتماعی در سال‌های نخست با خود جدایی را به همراه دارد، پیوندهایی که با توجه به راهنمایی و مشاوره والدین صورت می‌گیرد تا 90درصد یک زندگی شاد و موفق را برای زوج‌ها به ارمغان می‌آورد، چرا که بزرگ‌ترها بویژه والدین ملاک‌هایی را در نظر می‌گیرند که جوانان کمتر به آنها توجه دارند.
تغییر و تعدد الگوها؛ اصلی‌ترین دلیل برای جدایی
از نظر صاحب‌نظران علوم اجتماعی، تغییر الگوها یا تعدد شیوه‌های رایج برای ازدواج آن هم بدون توجه به ارزش‌ها و هنجارهایی که بقا و دوام یک زندگی را تضمین می‌کند یکی از اصلی‌ترین دلایلی است که موجب می‌شود زوج‌ها پیش از ازدواج اهمیت چندانی به نظرات بزرگ‌ترها ندهند و مشورت با آنها را روشی قدیمی و بی‌ثمر بدانند. در حالی که آنچه می‌تواند تا حد زیادی موفقیت بیشتر زندگی زوج‌ها را تضمین کند مشورت با افراد باتجربه همچنین افراد متخصص در زمینه مشاوره پیش از ازدواج است.
این عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی معتقد است: «درحال حاضر ازدواج در جامعه ما از چند الگو تبعیت می‌کند، از جمله آشنایی دختر و پسر در خارج از محیط خانه مانند محل کار یا تحصیل، آشنایی در فضاهای مجازی و الگوهای سنتی که در آن سلیقه و انتخاب اولیه بر عهده خانواده است و والدین با معرفی یکی از بستگان یا دوستان مقدمات آشنایی و خواستگاری را فراهم می‌آورند.» این روزها افزایش آمار ازدواج‌هایی که در آن زن و شوهر خود تصمیم گیرنده هستند و تمایلی به مشاوره با افراد با تجربه یا مشاوران خانواده نشان نمی‌دهند موجب شده تا راهروهای دادگاه‌های خانواده شلوغ‌تر از قبل شود تا به آنجا که به گفته شهلا کاظمی‌پور، معاون رئیس مرکز مطالعات و تحقیقات جمعیتی در آسیا و اقیانوسیه، براساس آمار به‌دست آمده در سال 1365 به ازای هر یکصد ازدواج در کشور 3 طلاق رخ می‌داد در حالی که در سال 85 به ازای هر یکصد ازدواج، 9 طلاق به وقوع پیوسته و 47 درصد طلاق‌ها به زوج‌هایی مربوط می‌شود که کمتر از 4 سال از زمان ازدواجشان گذشته است. در سال 88 نیز همانطور که احمد برجعلی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی در مراسم افتتاح نخستین سامانه ملی آموزش الکترونیکی ازدواج جوانان بیان می‌کند میانگین طلاق در کشور به 3/33 درصد می‌رسد که این رقم در تهران 3/22 درصد است، بنابراین می‌توان گفت آمار و ارقام با زبانی ساده اشاره به سیر صعودی آمار طلاق در کشور دارد در شرایطی که این اعداد طلاق عاطفی در خانواده‌های ایرانی را شامل نمی‌شود. زهره اسماعیل‌زاده، مشاور خانواده و عضو نظام روانشناسی و مشاوره کشور نیز ازدواج را یک تصمیم شخصی می‌داند که در آن مشورت با بزرگ‌ترها به خاطر داشتن تجربه و نگاهی به دور از احساسات زودگذر ضرورت دارد. به همین دلیل معتقد است: «درصد بالایی از ازدواج‌هایی که بدون مشورت با والدین صورت می‌گیرد با مشکل مواجه می‌شود و حتی در صورت حفظ پیوند زناشویی دائم با تنش روبه‌رو هستند.» با این وجود سوالی که این روزها باید به دنبال پاسخی برای آن بود این است که چرا جوانان دیگر کمتر به مشورت با بزرگ‌ترها قبل از اقدام به تشکیل زندگی مشترک تمایل نشان می‌دهند؟ برخی از افراد قرار گرفتن جامعه در بستر دوران گذار و از میان رفتن ارزش‌ها و باورهای سنتی را بدون وجود جایگزینی مناسب مهم‌ترین عامل این آشفتگی می‌دانند. از نظر اسماعیل‌زاده، تغییر در معیارهای انتخاب و گسسته شدن قید و بند‌های سنتی موجب عمیق‌تر شدن شکاف نسلی میان والدین و فرزندان در امر گزینش همسر شده تا آنجا که در مواردی به اختلاف‌نظرهای موجود دامن زده و منجر به ازدواج‌های خودسرانه می‌شود.
نگاه فانتزی به زندگی رقیب ناخوانده مشورت
امروزه خانواده به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نهادهای اجتماعی در انتخاب همسر برای فرزندان نقش کمتری دارد و در مواردی نیز مشاوره‌های سنتی و مراجعه به بزرگ‌ترهای خانواده جای خود را به اصرار دختر و پسر داده است با این توجیه که در جامعه مدرن امروزی دیگر تجارب نسل‌های گذشته چندان هم کارآمد نیست و علاقه و عشق مهم‌ترین دلیل برای رفتن زیر یک سقف است، حال اینکه این احساس تا چه میزان می‌تواند در مواجهه با مشکلات بعدی دوام بیاورد، چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. اما ابهری در مواردی این بی‌توجهی را حاصل جبهه‌گیری و اجبار در پذیرش معیارها و ارزش‌های شخصی، خانوادگی و اقتصادی از سوی والدین یا تاکید بر پذیرش الگوهای سنتی در ازدواج مانند بسته شدن عقد دخترعمو و پسرعمو در آسمان می‌داند که در این میان مراکز مشاوره می‌توانند کمک زیادی در تصمیم‌گیری صحیح به دخترها و پسرها کنند. اگرچه در دنیای مدرن امروزی ایجاد مراکز مشاوره سبک نوینی از مشورت را برای اتخاذ یک تصمیم سنجیده با کمترین ضریب خطا بنا نهاده است به عبارتی راهنمایی مشاوران متخصص جایگزین روش‌هایی شده است که پیش از این نقش مهم را در آن والدین و ریش‌سفیدان بر عهده داشتند با این وجود بی‌توجهی به مشورت با موسفیدان و صاحبان تجربه نقطه مشترک بیشتر زندگی‌هایی است که به پشت میز دادگاه‌های خانواده کشیده می‌شود. به گفته اسماعیل‌زاده بسیاری از جوانان هنگام انتخاب همسر از زندگی مشترک ذهنیت فانتزی دارند این در حالی است که نگاه خانواده‌ها و جامعه به ازدواج سنتی است بنابراین مراجعه به مراکز مشاوره به دلیل وجود این فاصله در نگرش‌های 2نسل از اهمیت بسیاری برخوردار است. اما اینکه مشورت با خانواده و مراجعه به متخصصان مشاوره کدام یک باید در اولویت قرار بگیرد، موضوع دیگری است که جامعه امروز نیازمند یافتن پاسخی برای آن است. به گفته پرویز مظاهری، دبیر انجمن روانپزشکان ایران انجام مشاوره پیش از تشکیل زندگی مشترک باید از مهم‌ترین اولویت‌های جوانان باشد. در این میان افراد ابتدا باید با پدر و مادر خود مشورت کرده و سپس به مشاوران باتجربه و متخصص مراجعه کنند تا ازدواجی موفق و زندگی به دور از تنش داشته باشند. به نظر می‌رسد اگرچه این روزها جوانان کمتر از نظرات والدین خود و صاحبان تجربه بهره می‌برند، اما با نگاهی تطبیقی به سرانجام زندگی‌های مشترکی که در آن از مشورت بزرگان خانواده استفاده شده و پایه‌های زندگی مشترک بر پیشنهادات و نظرات موسفیدان بنا شده و خانواده‌هایی که به دلیل بی‌توجهی به این امر، سرگردان دادگاه‌های خانواده شده‌اند، می‌توان نتیجه گرفت از آنجا که تشکیل یک زندگی مشترک موفق و عاری از نزاع و تنش آرزوی تمام زوج‌های جوان و خانواده‌های آنهاست، جوانان باید توجه بیشتری به این امر داشته باشند ضمن اینکه تلاش بیشتر کارشناسان و رسانه‌های جمعی نیز لازمه این امر است تا افراد با استناد به زندگی‌های موفق و یاری گرفتن از مشاوران مجرب چه در داخل نهاد خانواده و چه در مراکز مشاوره سلامت خانواده خود را تضمین کنند.
راه‌حل؛ شریک شدن در تجارب یکدیگر
نگاهی به زندگی زوج‌هایی که در حال تجربه یک زندگی موفق هستند، ضمن اینکه گویای تاثیر توجه به نظر افراد باتجربه و سود بردن از نظرات آنهاست، می‌تواند برای جوانانی که در آستانه تشکیل خانواده هستند این حسن را داشته باشد که از بروز اشتباهات کوچک و گاه اختلافات جزئی که شاید خواسته یا ناخواسته زمینه سست شدن یک زندگی را فراهم آورد، جلوگیری کند. به هر حال تاکید بر اصل مشورت در دین اسلام نیز خود می‌تواند دلیلی بر تایید اهمیت مشاوره پیش از ازدواج باشد، زیرا هنگامی که بر این امر در تمام تصمیم‌گیری‌ها تاکید شده، نمی‌توان تشکیل زندگی جدیدی که خود در آینده کانون تولد فرزندان و رقم خوردن سرنوشت انسان‌های دیگری است را نادیده گرفت. به عنوان مثال در بحارالانوار نیز از حضرت علی (ع) روایت شده است: «کسی که با دیگران مشورت کند در خرد آنها شریک است.» و همچنین: «بهترین کسانی که شما با آنها مشورت می‌کنید صاحبان خرد و علم و صاحبان تجربه هستند.» در کتاب غررالحکم از حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) نقل شده است که فرموده‌اند: «با فضیلت‌ترین کسانی که ما می‌توانیم با آنها مشورت کنیم، کسانی هستند که صاحب تجربه‌اند.» چرا که تجربه از علم نیز بالاتر است.
اگرچه علت خاتمه یافتن زودهنگام یک زندگی زناشویی متعدد است و گاه کمتر درباره آن اتفاق نظر وجود دارد، اما نمی‌توان نقش بهره‌گیری از نظرات والدین و مشاوران باتجربه را در کاهش تعداد این عوامل یا کم کردن میزان تاثیرگذاری‌شان نادیده گرفت. از نظر هادی مقدسی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس مشکلات معیشتی، افزایش خشونت و درگیری‌های خانوادگی را به دنبال دارد و در نهایت زوج‌ها را به تصمیم برای جدایی می‌رساند. با این وجود جواد صبور، عضو هیات رئیسه کمیسیون اجتماعی مهم‌ترین مشکلات طلاق را مربوط به آموزه‌های غربی و تبلیغات منفی و مخرب می‌داند که شبکه‌های ماهواره‌‌ای مروج اصلی آن هستند. به نوعی می‌توان گفت به نحوی ناملموس رواج معیارهای غیرایرانی و بومی با توجه به تفاوت‌های فرهنگی تمایل افراد را به مشورت کاهش می‌دهد و گاه به طور کامل از بین می‌برد و حال آنکه بهره‌گیری از نظرات و اندرزهای سازنده می‌تواند به میزان قابل توجهی از اتخاذ تصمیم نادرست و عجولانه بکاهد.