دنیا خمامی:
فیلم «هیچ» چهارمین ساخته تک اسمی کارگردان پس از آنجا، آدم و بیست است. «هیچ» کاهانی هیچ چرخشی نسبت به باقی آثارش ندارد. میتوانید از همان زاویه دید فیلمهای قبلی به این اثر نگاه کنید. تمام آدمهای هیچ به زندگیشان قانع نیستند، هرکدام به شکلی از جایگاهشان ناراضیاند؛ از دختریکه از نامزدش خوشش نمیآید (نگار جواهریان) تا زن جوانی که محل زندگی و کار شوهرش را دوست ندارد (باران کوثری)، از پیرزنی که فکر میکند با ازدواج دوباره زندگیاش سرو سامانی مییابد (نیره فراهانی) تا مردی که فکر میکند با خیانت به زنش از ملالآور بودن زندگیاش آسوده میشود (مهران احمدی) و از زن لالی که امیدوار است درمان شود (پانتهآ بهرام) تا مردی که با خوردن و فروختن کلیه امیدوار است، همه بتوانند او و بیماریاش را تحملکنند (مهدی هاشمی). این امیدواری شخصیتها با هم شکل میگیرد (همه) و باهم به ناامیدی محض و از دستدادن میرسد (هیچ). سکانس یکی مانده به آخر «همه» را در صحنه میبینیم خوب و خوش و البته با ژستهایی که آرامش قبل از توفان را به آدم میرساند اما به یکباره به سکوت میرسند (زن پس از کتک خوردن از شوهرش میرود، دختر فرار میکند، نادر امیدهایش را میگذارد و میرود و دیگری خودکشی میکند) و سرانجام گریه پیرزن و عادل (احمد مهرانفر)... .
نکته قابل تامل این است که «هیچ» 2 قشر را راضی میکند اول قشری که با نگاه زیردست و رعیت به آدمهای قصه نگاه میکند و دوم آدمهایی که شبیه همین کاراکترها هستند. آنها میخندند و اینها دنبال چرایی حادثه میگردند. این موضوع شاید به این خاطر است که درباره شخصیتپردازی این فیلم آنقدر فکرشده است که درزی به هیچ جای این شخصیتها نیست. لیلا (با بازی بینقص نگار جواهریان) دختری است که تمام فاکتورهای یک جوان بلندپرواز جنوب شهری را دارد، حتی مدل گلسر زدن و لاک زدنهای پیدرپی این دختر را هم به وفور دیدهایم. گریم و طراحی صحنه و لباس این فیلم آنقدر خوب است که باورپذیری این نوع زندگی را برای ما سهل میکند (لباسهای مهران احمدی، مدل ریش احمد مهرانفر، لباسهای نگار جواهریان و گریم چهره صابر ابر). این نشان میدهد که کاهانی از ابزار یک فیلم به بهترین شکل استفاده کرده و توجهش را تنها برای کارگردانی نگذاشته است و مدیریت خوبی را بر همه عوامل فیلم دارد. فیلم را میتوان به چند فصل تقسیم کرد: در ابتدا فصل کمدی (معرفی کاراکتر نادر سیاهدره به مخاطب) بعد کمدی- اجتماعی (معرفی خانواده مادر و نوع زندگیشان) و در آخر تراژدی (پرده برداری از دغدغهها و بدبختیهای چنین خانوادهای) كه در هر کدام از این فصلها کاراکترها مناسب با محتوای آن فصل پیش میروند. اول به سکانس ورود نادر سیاهدره به خانه زنش دقت کنید: این سکانس همان فصل کمدی است که مخاطب کاری جز خندیدن به رفتارهای این خانواده ندارد. دوم به سکانس آمدن صابر ابر از شهرستان برای دیدن نامزدش و شبی که در اتاق او بود، توجه کنید: این سکانس فصلی کمدی - اجتماعی است و در آخر نیز همه چیز ختم میشود به سکوتی که گویی کاهانی ناگزیر از آن است و مخاطب را هم با بهت از سینما بدرقه میکند (قشنگترین سکانس فیلم).
آن نامی که چندی است برای کارهای بیارزش کمدی به اشتباه و بهوفور استفاده میشود تنها مناسب همین فیلم است: طنز تلخ. «هیچ» واقعا طنزی تلخ است. درست همان زمانهایی که به گرفت و گیرها و دغدغههای آنان میخندیم بغضی هم گلویمان را میفشارد که کجای عدالت الهی باید بگردیم تا بفهمیم چرا سرنوشت برای برخی اینچنین تلخ، مختومه میشود. «هیچ» موازی مفهوم حکمت پروردگار است و چقدر کاهانی زیرکانه این مفهوم را حالیمان میکند.
اما از هرچه بگذریم، میرسیم به بازی و بازیگران. «هیچ» واقعا یک کلاس بازیگری برای آنهایی است که میخواهند بدانند بازی طبیعی یعنی چه؟ متاسفانه اینطور جاافتاده که وقتی بازی خوبی را میبینند درآخر میگویند بازیگر، خودش بود اما آنچه واضح است اینکه در هیچ، هیچ یک از بازیگران خودشان نبودند بلکه کاراکتر بودند. مهدی هاشمی نادر سیاهدره بود. «صابر ابر» به زیبایی هرچه تمامتر «نیما» بود، نگار جواهریان ماهرانه «لیلا» و پانتهآ بهرام فقط و فقط «محترم» بود و مهران احمدی هم که باز شگفتزدهمان کرد. «هیچ» به یادمان میآورد آن بالاها را؛ جاهایی که همیشه به آن چشم دوختهایم و امیدوار به رسیدن به آنجا هستیم و نمیرسیم، اگر هم میرسیم فقط آه میکشیم که چرا به همان چیزهای قبلی قانع نبودیم. هیچ، نمایش تمام پوچهای اطرافمان است که به هوای گل بودنشان شکست میخوریم.