ذهن انسان با برخورد به هر واژه تصویر، معنا و خاطرهای برایش تداعی میشود. وقتی میشنوید خانه، مدرسه، شهر، کشور، هر کدام برای شما یادآور مفهوم، خاطره و حسی است. و مردم یک فرهنگ مفهومها و احساسهای مشترکی از یک واژه را دریافت میکنند.
فردی که زندگی سالمی دارد واژه خانه، برایش حسی از آرامش و امنیت و راحتی است یا با شنیدن مدرسه خاطرات شیرین درس و کتاب برایش زنده میشود. حال یک پرسش برای من مطرح است. تهران- پایتخت ایران زمین- برای ما ایرانیها یاد آور چه چیزی است؟ از شما میپرسم. بگویید. تهران.... خب. چه چیزی در خاطر شما نقش بست؟
ترافیک سنگین دیروز را به یاد آوردید یا بلندی برج میلاد را؟ هوای آلوده هفته پیش یا کوههای برفی تهران را؟ صدای گلفروشها و دست فروشها را به یاد آوردید یا برق بوتیکها و مجتمعهای تجاریاش را؟ تصویر پروژههای ناتمام شهری را به یاد آوردید یا خیابان ولیعصر را با درختان زیبایش؟ یاد قیمت مسکن در تهران افتادید یا پیادهروی در شب و شنیدن صدای جاری آب در جویهای تهران را به خاطر آوردید؟ نمیدانم جوابتان چیست. اما برایم پرسشی مطرح میشود؛ چرا ما، همه ما ساکنان شهر تهران یا ایرانیان یک خاطره و تصویر مشترک از تهران در ذهنمان نقش نمیبندد؟
به عنوان مثال: چرا به یاد برج میلاد نمیافتیم؟ چرا رنگ و تصویری مشخص از تهران برایمان تداعی نمیشود؟ سال 1370 ایده ساخت برج میلاد به عنوان نمادی برای شهر تهران مطرح شده است و اکنون که این برج از گوشه و کنار، بالا و پایین شهرمان پیداست آیا به عنوان نمادی برای شهر تهران در آمده است؟ آیا این مشکل برج میلاد است؟ یا مشکل از ذهن و خاطره ماست؟ یا برنامه ریزان شهری؟ بیایید از زاویهای دیگر به این مساله نگاه کنیم؛ اگر شما در مسیر روزانهتان از خانه به محل کار کمی به پیرامون خود توجه کنید، میتوانید حداقل در 3 شکل، رنگ و طراحی متفاوت - تلفنهای عمومی، ایستگاههای اتوبوس، تاکسیها و اتوبوسها- همچنین شکلهای مختلفی از دکههای روزنامه فروشی، انواع و اشکال مختلف مبلمان شهری را تنها وتنها در طول یک روز ببینید و این جای تعجب ندارد که این گوناگونی رنگها و نقشها نمیتواند خاطرهای را برای ما ایجاد کند. در انتها من و شمای شهروند هیچ طرح و رنگ و نماد مشخصی را ندیدهایم. حتی اگر طراحیهای ارزندهای هم در میان بوده باشند ما آنها را ندیدهایم.
ایجاد یک هماهنگی میان رنگها و نقشها در المانهای شهری میتواند یک خاطره شیرین و زیبا برای ما بسازد. شاید آن وقت شنیدن نام تهران حسی مشترک به شهروندانش القا کند؛ حس و مفهومی شیرین که بسیار قویتر از خاطره ترافیک دیروز یا آلودگی هفته پیش باشد.