بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم
لازم است در درجه اول عید را به همه برادران و خواهران تبریک عرض کنیم. با اینکه از عید خیلى گذشته – 16-15 روز - لیکن عید نوروز در واقع عید بهار است و فارغ از تعطیلات رسمى و رسومات و این چیزها، ایام عید در واقع ادامه دارد. امیدواریم ان‌شاءالله سال جدید بر همه ملت ایران، بويژه بر خدمتگزاران مردم در دستگاه‌هاى مختلف و در قواى سه‌گانه، سال مبارکى باشد. مبارک بودن سال هم به این است که خداى متعال به وسیله شما، برکات خودش را در این کشور، در این مرز و بوم، به این مردم خوب و مؤمن برساند. البته این، تلاش هدفدار و پرانگیزه از سوى من و شما را می‌طلبد. تلاش کنیم، ان‌شاءالله وجودمان را براى مردم نافع کنیم.
از لحظه‌لحظه روزهاى مسؤولیت من و شما سوال خواهد شد. از همه سوال خواهد شد؛ منتها آن کسى که بار سنگینى بر دوشش نیست، مثل آن کسى است که مال زیادى ندارد؛ از او حساب بخواهند، سرانگشتى یک چند قلم بیان خواهد کرد، خلاص خواهد شد. آن کسى که مال زیاد دارد، اندوخته‌اى دارد، رشته‌هاى گوناگون درآمدى دارد، طبعا اگر از او حساب بخواهند، با یک کلمه و دو کلمه، این حساب تمام نمی‌شود. اگر طرف حساب دقیق باشد و بخواهد مو را از ماست بکشد و بخواهد سختگیرى کند، بخواهد با عدالت رفتار کند، طبعا خیلى مشکل خواهد شد؛ قدم به قدم این را بایست جواب داد: این پول را از اینجا به دست آوردیم، اینجا خرج کردیم، به این دلیل به دست آوردیم، به این دلیل خرج کردیم. مسؤولیت هم همین جور است. حالا الحمدلله شماها على‌الظاهر افراد مالدار و پولدار و ثروتمندى نیستید - ان‌شاءالله که نباشید - لیکن سنگینى مسؤولیت شما از سنگینى آن مال بیشتر است. از ما سوال می‌کنند: در فلان قضیه، شما مسؤولیتتان چه بود؟ جزئیات مسؤولیت را باید بدانید. اگر ندانیم، سوال می‌کنند که چرا نمی‌دانستى مسؤولیتت این است؟ چطور غفلت کردى؟ وقتى که بدانیم، می‌گویند حالا این مسؤولیت را چطور ادا کردید؟ طول می‌کشد تا شرح بدهیم، تا بیان کنیم، تا عذر بیاوریم.
و همه بدهکاریم. همه بشریت، همه خلق عالم، در مقابل محاسبه الهى بدهکارند. هیچ کس نمی‌تواند بگوید من میزان اعمالم به قدر کفاف پاسخگوست؛ انبیا هم نمی‌توانند بگویند؛ لذا استغفار می‌کنند. انبیا و اولیا هم تا لحظه آخر استغفار می‌کنند، طلب مغفرت می‌کنند. امام سجاد در دعا می‌فرماید: «و عدلک مهلکى»؛ عدالت تو، پدر من را در مى‌آورد. لذا عرض می‌کنیم: «عاملنا بفضلک». اگر بحث عدالت پیش بیاید و بخواهند مو را از ماست بکشند، و اگر در کارهایمان دقت کنیم، واویلاست. باید از خداى متعال فضل او را بخواهیم، اغماض او را بخواهیم، گذشت او را بخواهیم.
البته یک حرف هست که آن را می‌شود در پیشگاه خداى متعال عرضه کرد؛ و آن این است که من به قدر توان خودم تلاش کردم. اگر بتوانیم این را بگوییم، خوب است. به قدرى که می‌فهمیدم، به قدرى که می‌توانستم و می‌دانستم، تلاش کردم؛ دیگر حالا کم و زیاد و نقص و مشکل و کمبود و اینهایش را عفو کن؛ اینجورى می‌شود. پس باید همتمان را بگماریم به اینکه از همه نیرو و توان و استعداد و ظرفیت استفاده کنیم. البته هر انسانى ضعفى دارد، مشکلى دارد، کمبودى دارد؛ اینها را هم به خدا محول کنیم؛ لیکن تلاش خودمان را بکنیم، از ظرفیت کم نگذاریم.
حالا ما عرض کردیم: همت مضاعف، کار مضاعف. این مضاعف فقط به معناى 2 برابر نیست. اگر همت کنید، بکنید 10 برابر، جا دارد. آنچه که خیلى مهم است، ظرفیت‌هاى موجود در جامعه است. ما در همه زمینه‌ها مثل یک معدن استخراج نشده یا نیمه استخراج شده هستیم. اهل فن و متخصصان و کارشناسان در همه زمینه‌ها - مثل زمینه‌هاى اقتصادى، زمینه‌هاى فنى، زمینه‌هاى علمى - به ما می‌گویند ظرفیت‌هاى کشور، ظرفیت‌هاى بى‌نظیرى است. دوستانى که اهل هر رشته‌اى، هر بخشى از کارهاى مهم جامعه هستند و با مسائل آشنایند، آنها در بخش خودشان وقتى گزارش می‌دهند، وقتى مقایسه می‌کنند، وقتى ما را، ملتمان را، کشورمان را با خیلى کشورهاى دیگر تطبیق می‌کنند، ما را به این نتیجه می‌رسانند که ظرفیت‌هاى ما خیلى زیاد است. در زمینه اقتصادى، ظرفیت کشور خیلى بالاست. در زمینه علمى، ظرفیت کشور واقعا حیرت‌آور است. یک مقدار که انسان حرکت را سریع‌تر می‌کند، جدى‌تر می‌کند، فشارى وارد مى‌آید و اصرارى صورت می‌گیرد، انسان مى‌بیند ناگهان همینطور گل‌هایى است که در این باغ می‌شکفد؛ نهال‌هایى است که در این بوستان می‌بالد، که انسان هیچ تصورش را نمی‌کرد و گمانش را نداشت؛ اما مى‌بینیم شد و می‌شود.
در بخش‌هاى مختلف فرهنگى هم وقتى انسان نگاه می‌کند، مى‌بیند آمادگى‌ها زیاد، استعدادها جوشان، نفرات بااستعداد و فراوان است. در زمینه‌هاى فناورى هم انسان مى‌بیند حرکت ممکن در کشور، خیلى عظیم و دهشت‌انگیز است. کارهاى بزرگى می‌شود انجام داد. اینها ظرفیت‌هاى کشور است.
حالا این ظرفیت‌ها در بخش‌هاى مختلف دست من و شماست. اگر چنانچه این ظرفیت‌ها را نشناسیم، کوتاهى کردیم؛ اگر بشناسیم و براى به کارگیرى این ظرفیت‌ها همت نکنیم، کوتاهى کردیم؛ اگر به یک حد متوسطى قانع بشویم، کوتاهى کردیم. باید به سمت قله حرکت کنیم. درست مثل ورزشکارى که استعداد بدنى دارد، قواره اندامى او قواره مناسبى است، امکانات ورزشى هم جلویش هست؛ او دیگر نمی‌تواند بگوید من هر روزى نیم ساعت، 20 دقیقه نرمش می‌کنم؛ او باید برود به سمت قهرمانى؛ قله را باید در نظر بگیرد.
در کارهاى اخروى هم همین جور است، در کارهاى معنوى هم همین جور است، در حرکت توحیدى هم همین جور است؛ به کم نباید قانع شد. در طلب ثواب الهى هم همین جور است؛ به کم نباید قانع شد. خب، اگر ما این همت بلند را به کار نگرفتیم، ظلم کردیم، کوتاهى کردیم. این کوتاهى ما هم ظلم است؛ هم ظلم به خود ماست - چون مورد مؤاخذه الهى قرار می‌گیریم - هم ظلم به کسانى است که استحقاق این را دارند که از این ظرفیت‌ها استفاده کنند و بهره‌مند شوند. اگر بهره‌مند نشدند، ما تقصیر کردیم. گفتن این حرف‌ها آسان است. عمل کردن و حرکت کردن، دشوار است؛ احتیاج به همت دارد.
بدانیم هم که خداى متعال به ما کمک می‌کند. هر کسى که دنبال یک هدفى باشد و نیرویش را به کار بگیرد، خدا کمکش می‌کند. در کار دنیایى هم باشد، خداى متعال کمک می‌کند؛ «کلّا نمدّ هؤلاء و هؤلاء».(1) همان کسانى که دنبال دنیا هستند، خدا می‌گوید کمکشان می‌کنیم. اگرچه وقتى مصروف دنیا شدند، دیگر از آخرت نصیبى نخواهند داشت. هم آنهایى را که دنبال آخرتند، کمک می‌کنیم، هم آنهایى را که دنبال دنیایند. آخرت هم فقط نماز شب و دعا و ذکر و توسل و اینها نیست. البته اینها هم وسایل است؛ لیکن خدمت به مردم، حضور در آنجایى که لازم است، اینها همه‌اش کارهاى خدایى است.
شما ببینید در صدر اسلام، آن کسانى که ممدوح واقع شدند - حالا توى فرهنگ ما، برطبق عقیده ما - بیش از آنچه که به خاطر نماز و عبادتشان ممدوح واقع شدند، به خاطر موضع‌گیرى‌هاى سیاسى‌شان، اجتماعى‌شان و مجاهدتشان ممدوح واقع شدند. ما ابى‌ذر را، یا عمار را، یا مقداد را، یا میثم تمار را، یا مالک اشتر را کمتر به عبادتشان مدح می‌کنیم. تاریخ، اینها را به آن مواضعى می‌شناسد که این مواضع، تعیین‌کننده بود؛ حرکت کلان جامعه را توانست هدایت کند، شکل بدهد و به پیشرفت این حرکت کمک کند. آنهایى هم که مذمت شدند، همین‌جور. خیلى از بزرگان که مورد مذمت قرار گرفتند، به خاطر شرب خمر مذمت نشدند، به خاطر بى‌نمازى مذمت نشدند؛ به خاطر عدم حضور در آنجایى که حضورشان لازم بود، مذمت شدند. تاریخ، اینجورى ثبت کرده؛ نگاه کنید، ببینید. پس کار خدا، کار معنوى، کار توحیدى، منحصر نیست در نماز خواندن؛ اگرچه نماز را دست‌کم نباید گرفت. نماز پشتوانه همه اینهاست. تلاوت قرآن، تدبر در قرآن، تضرع پیش خداى متعال، خواندن ادعیه ماثور - صحیفه سجادیه، دعاى امام حسین، دعاى کمیل، بقیه این ادعیه‌اى که هست - اینها همه‌اش کمک‌کننده است؛ روان‌کننده حرکت موتور وجود انسان است؛ که اگر چنانچه شما با خدا انس داشتید و میان خودتان و خدا را درست و اصلاح کردید، این کارها را راحت‌تر انجام می‌دهید؛ با رغبت بیشتر، با شوق بیشتر انجام می‌دهید. بنابراین کسى که می‌خواهد کار خدا را بکند، خداى متعال کمکش می‌کند. کسى بخواهد کار دنیا را هم بکند، همین جور. اینهایى که دنیا، یا مقام دنیا، یا پول دنیا، یا عیش دنیا، لذت‌هاى جنسى و امثال اینها برایشان هدف و غرض و مآل بود - که حالا در دنیا نمونه‌هایش را زیاد مشاهده می‌کنید - اینها هم وقتى که در راه همان هدف خودشان تلاش کردند، خدا کمکشان می‌کند. کمک الهى به این است که وسایل را در اختیارشان می‌گذارد. همت می‌کنند، از این راه می‌روند، هدفشان هم فقط هدف مادى است؛ لذا به آن هدف می‌رسند. البته چون آن جانب اصلى را که جانب معنوى و الهى و اخروى است، ندیده گرفتند، آنجا ضرر می‌کنند؛ اما در این قسمتى که هدف گرفتند، پیش می‌روند.
خب، حالا شما آقایان و خانم‌هایى که اینجا تشریف دارید، مسؤولان هستید و این حرف‌هایى که ما به شما عرض می‌کنیم، حرف‌هایى است که خود شماها به مردم می‌گویید؛ حرف‌هاى جدیدى براى شماها نیست؛ تذکر است دیگر. انسان احتیاج دارد به تذکر. در یادآورى، نتایج بزرگى هست که در دانستن، آن نتایج نیست. خیلى چیزها را انسان می‌داند اما باید مرتب به انسان یادآورى بشود. توجه کنیم که ما کجا هستیم، چه کار داریم می‌کنیم، هدف چیست؟ هدف، این یک شاهى صنار دنیا نیست که ما به خاطر آن، وظیفه بزرگ را فراموش کنیم و اهداف عالى را زیر پا بگذاریم. هدف، مدح و تمجید این و آن نیست که مثلا فرض بفرمایید چند صباحى به یک کرسى‌اى تکیه بزنیم، 4 نفر جلوى ما خم و راست بشوند یا اطاعت کنند. اینها که براى بشر کوچک است. هدف، فلاح است؛ نجاح است - «قد افلح المؤمنون» (2) - باید آن را هدف گرفت. باید به فکر زندگى حقیقى بود، که این زندگى حقیقى شروع خواهد شد؛ حالا دیر یا زود، براى همه ماها، چند روز دیگر، چند ساعت دیگر، چند سال دیگر؛ بالاخره آن زندگى حقیقى با مرگ مادى و جسمانى آغاز خواهد شد. هدف این است که آنجا را آباد کنیم؛ همه اینها مقدمات است.
یکى از چیزهایى که خیلى مهم است - چون حالا تقریبا همه مسؤولان قوا، از هر 3 قوه اینجا تشریف دارید - یکپارچگى در حرکت است؛ ولو یکپارچگى در فکر و نظر و سلیقه نباشد، که نه ممکن است، نه آنقدر هم مطلوب است. اختلاف سلایق و اختلاف نظرات به مباحثه مى‌انجامد، و مباحثه به کشف عرصه‌هاى جدید منتهى می‌شود. بنابراین ما هیچ توصیه نمی‌کنیم که حتما همه در همه مسایل یکسان فکر کنند؛ نه، اصلا ممکن هم نیست و امکان ندارد. اختلاف در نظر و در سلیقه و در فکر و در فهم، خودش از اول خلقت بشر وسیله‌اى شده است براى پیشرفت انسان. اما با وجود آن اختلافاتى که وجود دارد، هماهنگى در حرکت لازم است. اگر کاروانى باشد، افراد کاروان بین خودشان اختلافاتى داشته باشند، بحثى داشته باشند، دعوایى داشته باشند، مباحثه علمى داشته باشند، مباحثه سیاسى داشته باشند، مباحثه در مسائل گوناگون و روزمره داشته باشند، با هم هم بحث کنند - این ایرادى ندارد - به نتیجه رسیدند، چه بهتر؛ به نتیجه هم نرسیدند، نرسیدند؛ ایرادى ندارد؛ اما این حرکتى که دارد انجام می‌گیرد، متوقف نشود. اینجور نباشد که این مباحثه موجب بشود که وسیله راهوارى که زیر پایشان است، این را از کار بیندازند، مشغول مباحثه شوند؛ یا احیانا بگویند حالا که در این مساله علمى به نتیجه واحدى نرسیدیم، پس تو از آن راه برو، من از این راه؛ نه آقا، داریم می‌رویم؛ هدف مشخص است. 3 قوه باید اینجورى حرکت کنند. دوستان عزیز! برادران و خواهران عزیز که در 3 قوه تشریف دارید! مراقب باشید وحدت حرکت، یکپارچگى در حرکت و در تصمیم‌هاى بزرگ، حفظ شود؛ اختلافات به اختلافات در کار اساسى نینجامد.
ما الان برنامه پنجم را در پیش داریم. برنامه پنجم الزامات خیلى زیادى بر دوش همه گذاشته. البته وسط میدان، طبعا دولت است، که مجرى است؛ اما دستگاه قوه مقننه، دستگاه قوه قضائیه، دستگاه‌هاى جنبى‌اى که وجود دارند، اینها همه، هم مسؤولند، هم مؤثرند. اگر بنا باشد که سر قدم به قدم کارها و حرف‌ها بگوییم حالا که اینجور شد، پس هیچى، همکارى نمی‌کنیم، کار پیش نمی‌رود. همکارى کنید، کمک کنید و براى آن کسى که در وسط میدان اجرا قرار دارد، تسهیلات فراهم کنید. البته مصالح را در نظر بگیرید، لیکن کمک کنید که کار اجرایى بخوبى انجام بگیرد و پیش برود.
من توصیه مؤکد دارم به همکارى دستگاه‌هاى سه‌گانه و قواى سه‌گانه، تا بتوانیم ان‌شاءالله چشم‌انداز را تامین کنیم. اهداف چشم‌انداز، اهداف خیلى مهمى است. البته اگر همت مضاعف کنید، از آن اهداف، جلوتر هم می‌روید؛ این ممکن است و هیچ استبعادى هم ندارد. الان مشاهده می‌کنیم که ما از زمان‌بندى فرضى درباره اهداف چشم‌انداز، در بعضى از بخش‌ها جلو هم هستیم. ممکن است در بعضى از بخش‌ها هم یک خرده عقب باشیم اما در بعضى از بخش‌ها حتما طبق آن زمان‌بندى فرضى که انسان در ذهن دارد، جلو هم هستیم و مشکلى نداریم. می‌توان از آن اهداف جلوتر هم برویم. احتیاج به این معنا هست که ما بتوانیم جلوتر برویم، بتوانیم حرکت کنیم، تلاش کنیم. پس همت مضاعف لازم است. هم در زمینه‌هاى اخروى، هم در زمینه‌هاى دنیوى باید تلاش کرد. دوستان در زمینه‌هاى فردى و ارتباطات خود با خدا هم هرچه می‌توانند، همت و کار را مضاعف کنند؛ این هم به دست غفلت و فراموشى سپرده نشود. مسائل شخصى و فردى - آنچه که بین هر کسى با خداست - خیلى اهمیت دارد. اگر وارد بشویم و با این چیزها انس پیدا کنیم، ان‌شاءالله خداى متعال هم بیشتر کمک خواهد کرد؛ کما اینکه تا الان هم خداى متعال به ما خیلى کمک کرده.
مسائل فرهنگى هم خیلى مهم است. فرهنگ عمومى خیلى مهم است. چهره دینى در زندگى عمومى مردم خیلى مهم است. چهره دینى و ظاهر دینى - که البته ان‌شاءالله خبر از باطن خواهد داد - خیلى حائز اهمیت است.
خب، باید تشکر هم بکنیم از برادرانى که در ایام تعطیلات نوروزى خیلى تلاش کردند؛ از نیروى انتظامى بگیرید، تا صدا و سیما، تا دستگاه‌هاى بهدارى و بیمارستان‌ها و اورژانس‌ها و چه و چه. دستگاه‌هاى گوناگون خدمات زیادى را متقبل شدند، براى اینکه مردم بتوانند آسایش خودشان را داشته باشند. در بخش‌هاى دولتى، در بخش‌هاى گوناگون، تلاش‌هاى خیلى خوبى انجام گرفت. واقعا بعضى همت کردند، کار کردند، براى مردم آسایش و شادى و راحتى و امنیت را حفظ و تامین کردند؛ اینها خیلى باارزش است.
و چقدر خوب است که دستگاه‌هاى رسمى، کار خود را از همان اوان اتمام تعطیلات رسمى شروع کنند. خوشبختانه بعضى‌ها خیلى تلاش کردند، خیلى حضور داشتند. از اول روزهاى فروردین که ماها در تعطیلات بودیم، می‌دیدیم بعضى‌ها تلاش می‌کردند، بودند، حضور داشتند، کارهاى خوبى انجام می‌گرفت. هرچه بتوانید فرهنگ کار و تلاش و حضور در عرصه کار و سنگر کار را گسترش بدهید، خیلى خوب است؛ این به حرکت جامعه و نشاط جامعه کمک خواهد کرد.
امیدواریم ان‌شاءالله خداوند متعال به همه توفیق بدهد، همه‌تان را تایید و کمک کند. ان‌شاءالله این مساله هدفمند کردن یارانه‌ها هم که حالا شنیدم باز یک توافق‌هایى دارد صورت می‌گیرد، به بهترین شکل توافقى صورت بگیرد و کارهاى خوبى انجام شود و مردم بتوانند طعم تدابیر شماها و تلاش شماها را ان‌شاءالله بچشند و بهره ببرند.
والسّلام علیکم و رحمهًْ‌الله و برکاته
پي‌نوشت:
1- اسراء: 20
2- مومنون: 1