امروز برابر است با یکصد و ششمین سالگرد تولد یکی از اسطورههای عرصه هنرهای نمایشی. سر جان گیلگود از جمله چهرههایی به شمار میآید که در زمینههایی همچون تئاتر، سینما، تلویزیون و رادیو دارای اعتباری جهانی است. وی در کنار سر رالف ریچاردسون و سر لارنس اولیویه، مثلث هنرپیشههای بزرگ تئاتر بریتانیا را تشکیل میدادند. گیلگود غیر از زمینه بازیگری بهعنوان یک کارگردان و تهیهکننده نیز مطرح بود. او برای ایفای نقش کاراکترهای نمایشنامههای شکسپیر شهرت داشت و حتی بسیاری از اهالی تئاتر و سینما از وی بهعنوان بزرگترین هنرمند قرن بیستم در این زمینه یاد میکنند. جایزه امی که گیلگود در سال 1991 موفق به دریافت آن شد او را در بین معدود هنرمندانی جای داد که تا آن زمان موفق شده بودند هر 4 جایزه اسکار (سینما)، امی (تلویزیون)، گرمی (موسیقی) و تونی (تئاتر) را دریافت کنند. گیلگود این موفقیت را پس از ریچارد راجرز، هلن هایز و ریتا مورنو از آن خود کرد. پس از او نیز نامهای دیگری همچون اودری هپبورن، ماروین هملیش، جوناثان تانیک، مل بروکس، مایک نیکولز و ووپی گلدبرگ به این مهم دست یافتند. آرتور جان گیلگود در 14 آوریل 1904 در لندن متولد شد. او در خانوادهای به دنیا آمد که هنر نمایش در آن پیشینه و ریشههای عمیقی داشت اما موفقیتهای اولیه او در مقام یک هنرپیشه تئاتر و در نقشهای کلاسیک، به فاصله بین سالهای 1929 و 1931 و تئاتر اولد ویک بازمیگردد. گفته میشود وی نخستینبار در 26سالگی نقش هملت را ایفا کرد و شاید این آغازی بود بر این مسیر که بعدها از او بهعنوان بزرگترین هملت قرن یاد شود. وی در طول فعالیت خود در تئاتر موفق شد 3 بار جایزه تونی را که از مهمترین جوایز در این زمینه است از آن خود کند. گیلگود به همان اندازه که بهعنوان یک هنرپیشه تئاتر خوش درخشید، در مقام یک کارگردان تئاتر نیز موفق و معتبر عمل کرد و حتی آخرین جایزه تونی او که در سال 1961 به وی اهدا شد برای کارگردانی نمایشنامه «ماهی بزرگ، ماهی کوچک» بود. وی هنرپیشههای مطرح بسیاری را نیز کارگردانی کرد که برخی از آنها همان نقشهایی را عهدهدار بودند که خود گیلگود برای ایفای آنها شهرت داشت. در این میان میتوان به نامهایی همچون ریچارد برتون و پاول اسکافیلد اشاره کرد. اما بسیاری معتقدند بزرگترین موفقیتهای گیلگود بهعنوان یک کارگردان، اجرای نمایشنامههای شکسپیر بودند که خود او نیز در آنها بهعنوان یک هنرپیشه حضور داشت که رومئو و ژولیت، شاه لیر و هملت از جمله آنها بودند. همانگونه که پیشتر به آن اشاره شد، گیلگود در عرصه رادیو نیز بسیار فعال بود. یکی از مهمترین و بهیادماندنیترین آثار او در این زمینه اجرای مجموعه نمایشهای رادیویی بر اساس داستانهای شرلوک هولمز بود. در واقع او (البته در کنار ویلیام گیلت آمریکایی) از نخستین افرادی بود که به اجرای نمایشهای شرلوک هولمز در رادیو پرداخت. گیلگود در اقتباس رادیویی از نمایش کارآگاه مشهور، نقش شرلوک هولمز را ایفا میکرد و رالف ریچاردسون بزرگ نیز اجرای کاراکتر دکتر واتسون را برعهده داشت. گفته میشود در یکی از این نمایشها، برادر بزرگتر گیلگود یعنی وال که ریاست رادیو بیبیسی را نیز برعهده داشت، در نقش مایکرافت، برادر بزرگتر هولمز حضور یافت. اما چهرههای شناخته شده نمایش رادیویی شرلوک هولمز به همین جا ختم نمیشد، چرا که نام بزرگ دیگری همچون اورسون ولز نیز در این اجرا و در کنار گیلگود و ریچاردسون حضور داشت. ولز در نمایش «مساله نهایی» عهدهدار اجرای کاراکتر پروفسور موریارتی بود. گیلگود یکی از آخرین عملکردهای رادیویی خود را در سال 1994 (نودمین سالگرد تولدش) و در اقتباس پرستارهای از لیرشاه ارائه داد که در آن هنرمندان دیگری همچون جودی دنچ، کنت برانا، درک ژاکوبی و سیمون راسل بیل حضور داشتند.
اما در دنیای فیلم، گیلگود کار خود را با بازی در یک فیلم صامت و در اواسط دهه 1920 میلادی آغاز کرد و در دوران حضور خود در عرصه هنر هفتم بارها از سوی رویدادهای معتبری همچون جوایز آکادمی (اسکار)، بفتا و گلدنگلوب مورد تحسین قرار گرفت. وی در سال 1954 برای بازی در فیلم جولیوس سزار جایزه بفتای بهترین هنرپیشه بریتانیایی را از سوی این مراسم دریافت کرد. در سال 1975 نیز جایزه بفتای بهترین هنرپیشه مکمل مرد را برای بازی در فیلم «قتل در قطار سریعالسیر شرق» دریافت کرد و در سال 1992 نیز یک جایزه افتخاری به او اهدا شد. او 5 بار نیز نامزد جوایز فیلم و تلویزیون بفتا شد اما یکی از نقشآفرینیهای مهم وی در سال 1981 و در فیلم «آرتور» روی داد که برای او 2 جایزه بهترین هنرپیشه مکمل را از سوی اسکار و گلدنگلوب به همراه داشت. در زمینه تلویزیون نیز گیلگود یک جایزه امی (در کنار 4 نامزدی) و یک گلدنگلوب (به همراه یک نامزدی) را در کارنامه خود دید. یک نامزدی اسکار بهترین هنرپیشه نقش مکمل مرد نیز برای فیلم «بکت» (1964) در کارنامه وی به چشم میخورد. ولی شاید نکته جالب درباره حضور این هنرمند و در ارتباط با جوایز اسکار و امی در این باشد که تمام نامزدیهایی که برای او در این رویدادها حاصل شد زودتر از سن 60 سالگی وی نبودند. سر جان گیلگود سرانجام در 21 ماه مه 2000 در باكینگهامشایر انگلستان و بر اثر دلایل طبیعی درگذشت. او در این زمان 96 ساله بود.