علیرضا پورصباغ: شبکه جهانی سحر اولین شبکه تلویزیونی برون‌مرزی سیمای جمهوری اسلامی ایران است که در آبان‌ماه ۱۳۷۶ به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. این شبکه که کارش را با یک کانال آغاز کرده بود در حال حاضر به 6 زبان مختلف تولید برنامه کرده و آنها را از دو کانال پخش می‌کند. آذری، انگلیسی، فرانسوی، کردی، بوسنیایی و اردو 6 زبانی است که سیمای شبکه سحر برنامه‌هایی با زبان‌های مذکور پخش می‌کند. «سحر» یک شبکه تلویزیونی ایرانی است که برای غیر ایرانیان برنامه می‌سازد و ساختار یک شبکه عمومی را دارد که نه‌تنها به پخش اخبار و برنامه‌های سیاسی‌ـ تحلیلی و گفت‌وگومحور می‌پردازد بلکه تولید و پخش قالب‌های مختلف برنامه‌سازی تلویزیونی از مستند گرفته تا ترکیبی و نمایشی را با موضوعات گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و معارف دینی برعهده دارد. کارکنان شبکه سحر ترکیبی از ملیت‌های ایرانی و غیرایرانی بوده و معرفی سیمای واقعی از ایران را به دور از جنجال و سیاهنمایی‌های غرب، هدف غایی خود می‌دانند. سحر بازتاب و تحلیل رویدادها و واقعیت‌های جهان را با نگاهی دیگراندیش و متفاوت با رسانه‌های غربی و قدرت‌های بزرگ دنبال می‌کند و به همین دلیل در میان مخاطبانش که همواره بر تعدادشان در سراسر جهان افزوده می‌شود محبوبیت دارد. ناصر حجازی‌فر که مدیر طرح و برنامه و تأمین برنامه شبکه سحر است، در بسیاری از جلساتی که مصوبات مربوط به سیماهای ششگانه سحر در آنها تصویب می‌شود، عضویت دارد و به فراخور کارش با تمام سیماها ارتباط مستقیم و تنگاتنگی دارد. در گفت‌وگویی که با او داشتیم درباره ساخته‌های این شبکه و حوزه مسؤولیتی خود صحبت کرد.
رویکرد کلی و هدف اصلی شبکه سحر از تولید برنامه چیست؟ آیا تولیدات مختلف شبکه در گروه‌های متفاوت این اهداف را تعقیب و آنها را محقق کرده است؟
رویکرد کلی شبکه سحر، اطلاع‌رسانی شفاف و دقیق به مخاطبان است. ما در دنیای امروز با تعدد رسانه‌هایی مواجه هستیم که هدف اول خود را جذب هر چه بیشتر مخاطب تعیین کرده‌اند و نه اطلاع‌رسانی صحیح و بر پایه اصول اخلاقی. به همین دلیل هم رسانه‌هایی که عملکردی متفاوت از فرم معمول دارند و صداقت و احترام به مخاطب اولویت اولشان است به سرعت خود را به بینندگانشان می‌شناسانند و جایگاه خود را در میان ایشان پیدا می‌کنند. در واقع امپراتوری رسانه‌ای جهانی که در دست سیاستمداران صهیونیست است، همیشه اخبار را یکسویه و در راستای اهداف خود منتقل می‌کنند. آنها با ظاهر فریبنده دموکراسی‌خواهانه و طرفدار آزادی بودن و در حالی که به ظاهر چندصدایی را تبلیغ می‌کنند، خود در واقع دیکتاتوری رسانه‌ای دارند. شبکه سحر هم با رویکرد حقیقت‌جویانه و به منظور اطلاع‌رسانی درست از اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران و جهان و همچنین حوزه و منطقه محل زندگی مخاطبانش برنامه تولید می‌کند. براساس آمارهایی که در دست داریم عملکرد این شبکه به‌گونه‌ای بوده که توانسته اعتماد مخاطبان را به خود جلب کند و تا حد زیادی به جایگاهی که شایسته آن است، دست پیدا کند. سابقه فعالیت‌های شبکه سحر نشان می‌دهد توانسته نظر مخاطبان آگاه را به خود جلب کند. در واقع تفکر ناب اسلامی نشأت گرفته از انقلاب و اندیشه‌های استکبارستیزی امام راحل که برگرفته از تعالیم اسلامی و معارف اهل‌بیت است، مورد اقبال عموم مردم و نهضت‌های آزادی بخش جهان قرار گرفته است.
شبکه سحر برای مقابله با جریان صهیونیستی، چه راهکاری را در نظر دارد و چه عملکردی را در پیش گرفته است؟
با اینکه امپراتوری رسانه‌ای صهیونیستی با پوشش نادرست و ناقص اخبار و اطلاعات، سعی در جلوگیری از نفوذ روزافزون تفکر انقلاب اسلامی دارد اما شبکه سحر با در نظر داشتن افق تعیین شده خود با برنامه‌هایی که تولید می‌کند به مقابله با این نفوذ پرداخته و می‌پردازد. این وظیفه رسانه ملی است که اخبار و تحلیل‌های صحیح را درباره انقلاب اسلامی ایران، پیشرفت‌های حاصل شده در سال‌های پس از پیروزی انقلاب و همچنین فرهنگ غنی و تمدن قدیمی ایران در اختیار مخاطبان داخلی خود بگذارد و در این میان چنین وظیفه‌ای در قبال مخاطبان غیرایرانی برعهده شبکه سحر و سیماهای متفاوت آن است. شبکه سحر وظیفه دارد حقیقت‌های پنهان نگه داشته شده درباره کشور اسلامی ایران را به گوش مردم جهان برساند و با افشای سیاست‌های استعماری قدرت‌های غربی در جهت حفظ منافع مسلمانان و جهان اسلام و ایجاد همگرایی و انسجام میان مسلمانان شیعه و سنی در سراسر دنیا گام بردارد. در واقع شبکه سحر این وظیفه را به نوبه خود در حوزه‌های مختلف مخاطبی که برایش تعریف شده به صورت تفکیک شده بر دوش گرفته است.
از زمان تأسیس شبکه سحر تاکنون چه بخشی از این اهداف محقق شده؟ چه بخش‌هایی هنوز به کار بیشتری نیاز دارد و آیا این اهداف با تغییرات و اضافاتی هم در طول این سال‌ها روبه‌رو شده است؟
بدون‌شک برنامه‌سازان شبکه سحر تمام تلاش خود را بر تحقق این اهداف گذاشته و تاکنون بخش زیادی از آنها محقق شده است. با اینکه قاطبه برنامه‌هایی که تولید و پخش می‌شود در راستای آن اهداف تعریف شده است اما درباره میزان تحقق این اهداف می‌توان بحث کرد، چرا که موانعی بر سر راه ما وجود داشته که امکان تحقق کامل این اهداف را از ما گرفته است. از جمله این موانع می‌توان به محدودیت‌های فنی اشاره کرد که به دلیل کمبود بودجه و همچنین تحریم‌های غربی‌ها علیه ایران امکان رفع آنها به سختی میسر است. از طرف دیگر این تحریم‌های ناجوانمردانه که منجر به قطع برنامه‌های شبکه سحر از روی ماهواره‌های پربیننده و پرطرفدار هات‌برد شد، شعاع حرکت شبکه سحر را کاهش داده است. اگرچه مدیران و تصمیم‌گیران این شبکه توانسته‌اند تا حد امکان این تهدیدها را به فرصت تبدیل کرده و ظرفیت‌های جدیدی را برای اطلاع‌رسانی فراهم کنند.
انتخاب این 6 زبان برای سیماهای مختلف شبکه سحر براساس چه معیاری انجام شده و چه نیازی باعث شده این زبان‌ها به طور خاص انتخاب شوند؟
بهتر است به این سوال اینگونه پاسخ بدهم که دلیل انتخاب حوزه‌های مخاطبان فعلی چه بوده‌است؟ در پاسخ به این سوال می‌توان دلایل عدیده‌ای را برشمرد اما به چند دلیل اصلی اشاره می‌کنم. یکی از مهم‌ترین دلیل‌های ما نزدیکی جغرافیایی این حوزه‌ها به کشور ایران است. به عنوان مثال زبان‌های کردی و آذری را درنظر بگیرید. علاوه بر اینکه بخش قابل‌توجهی از کشور و جمعیت قابل ذکری از هموطنان ما به این زبان‌ها صحبت می‌کنند و برنامه‌سازی به این زبان‌ها ایجاد نوعی همبستگی میان ایرانی‌های کرد و آذری با سایر بخش‌های کشور است. در کنار آن همسایگان غربی و شمال غربی ما هم کشورهای کرد و آذری‌زبان هستند. علاوه بر نزدیکی زبانی که کشور ما با آنها دارد وجود اشتراکات فرهنگی و اجتماعی بسیار میان ایران و این کشورها هم مزید بر علت شده است. در حالی که کشورهای غربی از فرسنگ‌ها دورتر به این منطقه می‌آیند و با راه‌اندازی رسانه‌هایی به زبان آذری و کردی سعی در جذب این مردم به سمت برنامه‌ها و آموزه‌های خود دارند، دیگر جای سوالی باقی نمی‌ماند. در این میان، ایران بیشترین حق را برای داشتن تلویزیونی به زبان کردی یا آذری دارد. همین مساله درباره سیمای اردو هم صدق می‌کند. با اینکه حوزه مخاطبی این سیما علاوه بر پاکستان و جمعیت عظیم مسلمان این کشور شامل مسلمانان اردو زبان شبه‌قاره هند هم می‌شود اما ارتباط نزدیک میان ایرانی‌ها با مردم هند و پاکستان از دیرباز در زمینه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تجاری برقرار بوده و از طرق مختلف با هم در تعامل بوده‌ایم. این احساس ضرورت از همین اشتراکات و نزدیکی‌های جغرافیای ناشی می‌شود اما دلیل دیگر آن وجود مخاطبان بسیاری در سراسر دنیا است که تشنه فهمیدن حقایقی درباره اسلام ناب محمدی هستند. همین مساله است که غربی‌ها را دچار وحشت کرده است. وجود این اسلام‌هراسی و مبارزه آشکاری که آنها با مسلمانان در پیش گرفته‌اند، یکی از وظایف شبکه سحر را روشن می‌کند و آن معرفی اسلام واقعی به مردمی است که می‌خواهند حقیقت را بدانند و از دروغگویی رسانه‌های خودشان به تنگ آمده‌اند. در این میان مردمی هم هستند که انقلاب اسلامی را دوست دارند، اما تحت سیطره رسانه‌ای صهیونیستی قرار گرفته‌اند. به عنوان مثال می‌توان به سیمای فرانسوی اشاره کرد که حوزه مخاطبانش را مسلمانان کشور فرانسه، تونس و در کل فرانسوی‌زبان‌هایی که در اروپا و شمال آفریقا پراکنده‌اند، تشکیل می‌دهد.
چه درصدی از برنامه‌های شبکه سحر تولیدی و چه درصدی از آنها تأمینی است؟ آیا برنامه‌ای برای افزایش برنامه‌های تولیدی یا احیانا ساخت فیلم و سریال در این شبکه وجوددارد؟
برنامه‌های شبکه سحر به دو دسته برنامه‌های زنده و غیرزنده تقسیم می‌شود. برنامه‌های غیرزنده یا مستقیما توسط خود شبکه و در هر یک از سیماها ساخته می‌شود یا اینکه از شبکه‌های داخلی خودمان تأمین می‌شود. می‌توانم بگویم که حدود 70 درصد برنامه‌های شبکه تأمینی است. ما این برنامه‌ها را به فراخور مخاطبانمان انتخاب می‌کنیم. اغلب این برنامه‌ها هم یا فیلم و سریال‌های فاخری است که پیش از این از تلویزیون ملی خودمان پخش شده یا مستندهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... است که آنها هم تولید داخل کشور بوده و قبلا پخش شده است. دلیل اینکه درصد بالایی از پخش شبکه سحر را برنامه‌های تأمینی تشکیل می‌دهد اولا استقبال مخاطبان از این برنامه‌ها است و دلیل دیگر آن می‌تواند محدودیت‌های فنی و مالی باشد که مانع از تولید کامل برنامه‌ها در خود شبکه سحر است. در واقع تولید برنامه و ساخت فیلم و سریال ارتباط مستقیمی با بودجه دارد. مشکلی که همواره با آن دست به گریبان بوده‌ایم. شبکه سحر ظرفیت خیلی بالایی از نظر محتوایی و توانایی نرم‌افزاری و نیروی انسانی برای تولید برنامه و ساخت فیلم و سریال دارد و تنها محدودیتی که مانع ما بوده است، همان مشکل کمبود بودجه است. واقعیت این است که هر قدر بودجه به این سیماها اختصاص داده شود، باز هم میزان طرح‌ها و ایده‌های تازه و جذاب در شبکه آنقدر بالاست که برای تولید همه آنها با کمبود بودجه مواجه می‌شویم.
آیا تصمیمات تازه‌ای برای افزایش ساعات پخش سیماهای مختلف دارید؟ این تصمیمات را به طور ویژه بگویید.
یکی از نیازهایی که دائما از سوی سیماها مطرح می‌شود نیاز به زمان بیشتری برای پخش است. برخی از آنها هم مانند سیمای کردی و آذری و حتی سیمای اردو در حال حاضر آمادگی نسبی برای 24 ساعته شدن و تبدیل شدن به یک شبکه مستقل را دارند. در واقع این نیاز بیشتر از سوی جامعه مخاطبان است که مطرح می‌شود. در حال حاضر شبکه سحر دو کانال پخش در اختیار دارد که هر شبکه، سه سیما به زبان‌های مختلف را تحت پوشش دارد. برای افزایش زمان پخش سیماها لازم است به تعداد کانال‌های شبکه سحر افزوده شود و این خود نیازمند مرتفع شدن مشکلات بودجه و در نتیجه محدودیت‌های فنی است. در صورتی که مشکلات بودجه‌ای ما رفع شود شبکه سحر تصمیم دارد دو کانال دیگر به دو کانال موجود خود اضافه کند. حتی جلسات مربوط به زمان‌بندی پخش برنامه‌ها و زمان‌های اختصاص یافته به هر سیما هم مشخص شده است. بر این اساس سیمای کردی و آذری هر کدام یک کانال بیست و چهار ساعته می‌شوند، سیماهای اردو و انگلیسی از یک کانال و سیماهای بوسنیایی و فرانسوی از کانال دیگر شبکه پخش خواهند شد.
کمبودهایی که در این سیماها وجود دارد بیشتر در چه حوزه‌هایی است و امکان رفع آنها چگونه به دست می‌آید؟
همان‌طور که اشاره کردم، مهم‌ترین مشکلی که ما در شبکه سحر داریم کمبود بودجه است. این یک مشکل عمومی برای همه سیماها است. از طرف دیگر یکی از مشکلات عمومی سیماهای ما کمبود نیروی انسانی است. بسیاری از سیماها هنوز با همان کارمندانی کار می‌کنند که در آغاز تأسیس آن سیما در اختیارشان قرار گرفته بود. حتی با وجود افزایش ساعت‌های پخش این سیماها که به‌تدریج و در طول زمان ایجاد شده، نیروی انسانی مورد نیاز به آنها اختصاص داده نشده است. از طرفی تعدادی از این افراد در آستانه بازنشستگی قرار دارند و لازم است نیروهای متخصص و متعهدی جایگزین آنها شوند. حتی برای برخی مسؤولیت‌های ستادی که حساس‌تر هم هستند باید از همین حالا به تربیت نیرو پرداخت تا ناگهان با کمبود نیرو و منصب‌هایی که از افراد خالی شده‌اند روبه‌رو نشویم.
درباره برنامه‌های مذهبی و مناسبتی که بخش قابل توجهی از تولیدات شبکه سحر را تشکیل می‌دهد، توضیحاتی ارائه کنید.
هماهنگ‌سازی سمت و سوی محتوایی برنامه‌های مذهبی شبکه سحر با ذائقه‌های مختلف مخاطبان و مذاهب آنان یکی از ویژگی‌های خاص برنامه‌های شبکه سحر در مناسبت‌های خاص مثل ماه محرم است. با توجه به اینکه شبکه سحر دارای مخاطبانی با عقاید متعدد دینی و سلایق مذهبی اعم از شیعه و سنی و با زبان‌های کردی، آذری، اردو، انگلیسی، فرانسوی و بوسنیایی است، با لحاظ و رعایت کردن نوع مذهب و گرایش‌های مخاطبان این برنامه‌ها، در ویژه‌برنامه‌های محرم سعی شده احترام متقابل مذاهب اسلامی محفوظ بماند. امام حسین(ع) یک چهره شناخته شده جهانی است. شخصیت امام حسین(ع) نه‌تنها در جامعه شیعه مذهب بلکه در مذاهب و ادیان دیگر نیز شناخته شده و از احترام و توجه خاصی برخوردار است.
برای افزایش مخاطبان، برنامه خاصی در نظر دارید؟
با اینکه فضای مجازی و اینترنت می‌تواند محل مناسبی برای دیدار مخاطبان با برنامه‌های ما باشد اما مسلم است که بینندگان واقعی ما آنهایی هستند که می‌توانند برنامه‌های ما را از طریق ماهواره دنبال کنند. طبیعی است که هر چه سطح پوشش پخش ماهواره‌ای بیشتر باشد، مخاطبان بیشتری هم خواهیم داشت سیاست شبکه سحر این است که از ظرفیت اینترنت برای جذب حداکثری مخاطبان بهره بیشتری بگیرد. برخی سیماها مانند سیمای اردو هم از این ظرفیت استفاده بسیار مطلوبی کردند و در حال حاضر وب‌سایت رسمی سیمای اردو به عنوان یکی از پربیننده‌ترین وب‌سایت‌های تلویزیونی چه در داخل کشور و چه در سطح رسانه‌های مسلمان دنیا مطرح است.