سیده‌آزاده امامی: چند وقت پیش بعد از مدت‌ها با دوستان قراری گذاشته بودیم تا ضمن تجدید دیدار و به این بهانه، سینمایی هم برویم و فیلمی هم ببینیم، در واقع با یک تیر دو نشان بزنیم؛ از خوش‌شانسی یا بدشانسی ما اکران فیلم موردنظر همان روز متوقف شده بود! به پیشنهاد یکی از دوستان تصمیم گرفتیم به جای پرسه‌زدن بی‌هدف در خیابان‌ها برویم هتل عباسی، تا هم از فضای زیبای آن استفاده کنیم و هم مقصود اصلی که گپ و گفت دوستانه بود، حاصل شود. راستش این اولین باری بود که به هتل عباسی می‌رفتم، درواقع اصلا فکر نمی‌کردم غیر از رستوران محیط دیگری هم داشته باشد که برای کسانی که در هتل اقامت ندارند هم قابل استفاده باشد. تجربه خوبی بود، محیطی بسیار زیبا که از هر وجب آن شاهکار بی‌نظیر معماری اصیل هنرمندان ایرانی فوران می‌کرد، شاید بتوان با اندکی مسامحه آن را میدان امام کوچکی نام داد که البته عالی‌قاپو و قیصریه و مسجد ندارد! هرچند از نمایی، گنبد مسجد مدرسه‌چهارباغ آن را بسیار شبیه ضلع جنوب غربی میدان امام می‌کند. فضایی دلنواز و آرام‌بخش که تاثیر فوق‌العاده‌ای در کاستن از تألمات روحی و ایجاد آرامش روانی داشت، بویژه که طنین خوش‌آهنگ موسیقی اصیل ایرانی هم این تاثیر را دوچندان می‌کرد. دلیل آن هم کاملا روشن است، احساس خویشاوندی روح ما با چنان فضا و ساختاری. اما به مجرد اینکه پا از آن محیط بیرون می‌گذاری گویی تمام دغدغه‌ها و تشویش‌ها پشت در مترصد این ایستاده‌اند که تو بیرون بیایی و دوباره بی‌امان به روح و ذهن تو حمله‌ور شوند. اتفاقا دلیل آن‌هم کاملا روشن است، بیگانگی روح ما با چنان فضا و ساختاری. روح شرقی لطیف ما اقتضای آن دارد که در انعطاف منحنی‌های خاص معماری ایرانی سُر بخورد و برقصد و در بزم آسمانی حکمت نهفته در پس تمام این برش‌ها و کاشی‌کاری‌ها و مقرنس‌ها و طرح‌ها و اسلیمی‌ها و کنگره‌ها و گنبدها و گلدسته‌ها چونان دست‌افشانی و پایکوبی کند تا شایسته عروج به آن ساحتی گردد که همه‌این شاهکارهایی که دیدگان حیرت ما را به خود می‌دوزد، روگرفتی کوچک و رقیق از زیبایی صِرفی است که بنا به روایت عرفا همه پهنه آن را آکنده است، و هر آنچه که سرانگشتان چیره‌دست استادان عرصه‌های گونه‌گون هنر کشیده‌اند و ساخته‌اند و نواخته‌اند، بهره‌ای بی‌اندازه اندک از آن دارد. و از آنجا که روح ما هم در همان اقلیم سرشته و پرداخته شده، در جذبه‌هایی اینچنین، آرام و قرار خویش را بازمی‌یابد و درعوض مشوش و بی‌قرار، در زمانه‌ای که بس زمینی شده است! روح لطیف مشرقی ما در اصطکاک با سطح سیمانی این قرن خشن فرسوده شده و در تصادم با زاویه‌های تند و تیز معماری مدرن خراشیده و زخم برداشته است... در همین روزها که مناسبتش نکوداشت اصفهان است و نصف جهان به احیای میدان تاریخی هشتصد سالهای می‌بالد که بخش مهمی از هویت و فرهنگ این دیار را در خود نهفته است و وجب به وجب خاک آن آغشته به رازهای سر به مهر بسیاری از چیستی و چونی ادب و آداب نیاکان گذشته‌ماست، خوب است یک‌بار دیگر مدیران و صاحبنظران عرصه ساخت و ساز شهری را به تضادهای نازیبایی توجه دهیم که سیمای این بهشت زمینی را آلوده است و اگر چاره‌ای بر آن نشود، هیچ بعید نیست در آینده‌ای نه‌چندان دور شعله‌های دوزخی بر آن فروافتد و اصفهان زیبای ما را زشت و ناخواستنی کند! در این سوی شهر میدان امام علی احیا شده است و به شکرانه آن مجلس بزم و شادی برپا، اما در گوشه‌گوشه شهر سازهایی سر به فلک می‌کشند که برافراشته‌شدن هر یک نخست حکایت از آن دارد که بنایی ریشه‌دار و کهن فرو ریخته است. اصفهان به اعتبار میدان امام و چهل‌ستون و چهارباغ و زنده‌رودش نصف جهان شده است و قداست مساجد ملکوتی‌اش آن را هشتمین بهشت خدا ساخته است و شکوه ده‌ها و صدها بنای دیرینه و با اصالتش آن را چون نگینی بر انگشتری هستی نشانده است، اما واقع آن است که اگر دیر بجنبیم تمام این عظمت و شکوه در همین محدوده‌ها منحصر و ایستا خواهد ماند و تا چند سال دیگر اصفهان هم به‌سان شهری تماماً اروپایی خواهد شد که گویی تنها در تکه‌هایی از آن زمان از حرکت باز ایستاده و دست تطاول گذر ایام از تاراج میراث گرانبهای آن کوتاه مانده است، اما در جای‌جای دیگر شهر هجمه بی‌رحمانه زندگی مدرن و اقتضائات آن، فرهنگ و هویت ما را در خود فرو بلعیده است؛ پس پیش از آنکه چنین روزی بیاید، علاج واقعه باید کرد. احیای میدان امام علی، اگرچه کاری است بس سترگ و ستودنی اما نباید غرور و افتخار آن مسؤولان محترم شهر را از نظارت بر ساخت و سازهایی که کمترین سنخیتی با ارزش‌ها و باورهای ما ندارد، باز دارد! در این سوی شهر میدان امام علی و در آن سوی شهر Isfahan City Center (شاید حتی روا نباشد نام چنین بنای فوق‌مدرنی را فارسی بنویسیم!!!) هر ناظر بیرونی که کمترین آگاه از شاخصه‌های فرهنگی سرزمین‌های مختلف و معماری متناسب با آن داشته باشد، اگر تصاویری از آن را ببیند، ممکن نیست یک درصد هم احتمال بدهد چنین مکانی در اصفهان باشد، به عکس، با دیدن تصاویر میدان امام علی تردیدی نخواهد داشت که آنجا اصفهان است. هویت یعنی همین، همین که ما را به خودمان بشناسند. اصفهان سیتی سنتر متعلق به هر کشوری می‌تواند باشد، مالزی، ژاپن، آلمان، فرانسه، حتی کانادا و آمریکا، جز ایران. بویژه اگر از سرویس‌های بهداشتی سبک اروپایی آن‌هم چیزی بدانیم! [که البته ظاهراً پس از اعتراض‌های مکرر متدینین شهر تخریب شده.] و بخش‌هایی که در آن انواع غذای حیوانات خانگی با لباس و لوازم بهداشتی [مسواک و خمیردندان و برس و...] مخصوص حیوانات عرضه می‌شود! آقایان مسؤول شهر، یونسکو نباید ارزش فرهنگ ما را به ما یادآور شود و نباید ترس از خروج از لیست مجموعه‌ای که یونسکو میراث جهانی نامیده، ما را وادار سازد که به احترام میدان امام از بالاتر بردن «جهان‌نما» چشم بپوشیم و آن را تعدیل کنیم، که اگر ادعای یونسکو را صداقت و اعتباری بود امروز باید فریادهایش را در سوگ هتک حرمت بیت‌الله‌الحرام بر سر پرده‌داران پرده‌دری فرود می‌آورد که فرعونانه قصرهای خویش را که به نماد شیطان می‌ماند، در مجاورت خانه خدا تا ثریا برافراشته‌اند! آقایان مسؤول شهر، رسالت حفظ این میراث که امروز به جدّ متوجه شماست مطالبه گذشتگان و امروزیان و آیندگان ماست. نگاه‌های پرسشگر فرزندان ما در فرداهای نزدیک این سرزمین حتماً به جز میراث کهن نیاکان دورِ درگذشته، از پدران نزدیک خویش نیز یادگارهایی را می‌طلبد، که در سنخیت و تناسب با همان هویتی باشد که به افتخار آن در جهان گردن فراز کرده و مغرور و سربلند ایرانی‌بودن خویش را فریاد می‌زند. چه اینکه آنچه که تا به امروز و بویژه در سالهای اخیر ساخته‌ایم، گذشته از آنکه هیچ ربط و نسبتی با ریشه‌های فرهنگی و مذهبی ما ندارد و بشدت از مؤلفه‌های خاص سرزمینی ما به دور است و ته از عناصر متناسب با امتیازات و ویژگی‌های اقلیم‌های متفاوت این دیار است، حتی به جهت آنکه بر اسلوب خویش نیز به درستی ابتناء ندارد- که آن هم به سبب عدم درک دقیق و عمیق از کارکردهای خاص آن است- گاه بشدت مضحک و خنده‌آور نیز شده است؛ فروشگاه‌هایی با اجناس کاملاً مدرن و ویترین‌ها و دکورهایی کاملاً سنتی! کافی‌شاپ‌هایی که کاپوچینو و کافه‌گلاسه سرو می‌کنند اما فضای درونی آن گاه به قهوه‌خانه‌ها می‌ماند! ساختمانی که به نیت مسجد ساخته شده اما بیشتر شبیه یک آمفی‌تئاتر یا یک موزه کاملاً مدرن است، یا هر چیز دیگری غیر از مسجد! و...! به قول فلاسفه هر textی در context خودش معنا پیدا می‌کند و نادیده گرفتن این تلازم، و این خیال خام‌اندیشانه که هر چیزی را می‌توان با هر چیز دیگری درآمیخت و در کنار هم نشاند، نتیجه‌اش می‌شود همین صحنه‌های خنده‌دار! نمی‌دانم شاید هم گریه سزاوارتر باشد! (این ترکیب‌ها همان اندازه ناهمخوان است، که پوشیدن ترکیبی از لباس‌های مدرن و لباس‌های ستنی و محلی!!!) و اینها همه یعنی نه می‌دانیم خودمان کیستیم، نه می‌دانیم در پی چیستیم، نه می‌دانیم آنچه داریم از خودمان است یا نیست، و...! بماند که این رشته سر دراز دارد! آقایان مسؤول شهر، اصفهان سیتی سنتر – که در صورت و محتوی! هر دو بشدت مدرن است- ساخته شده و کسی هم انتظار و آرزوی تعطیلی آن را ندارد اما میدان امام‌علی را دریابید! همه می‌دانیم که محیط پیرامون آن تا چه اندازه فرسوده و قدیمی است، پس مراقب باشیم به بهانه بازسازی این بافت فرسوده، داستان جهان‌نما در حواشی آن تکرار نشود و دوباره شاهد آن نباشیم که جهان‌نماهایی بر آن سایه گسترند که با ناسازواری خویش اصلالت و زیبایی آن را به سخره می‌گیرند.