آلرژى فصلى یکى از شایع‌ترین آلرژی‌هاست که در بهار و تابستان به وجود مى‌آید و ناشى از گرده‌هاى گیاهى است. علت اصلی این بیمارى استنشاق گرده‌هاى گیاهى و نیز وارد شدن آن به چشم و ایجاد یک واکنش آلرژیک به مواد آلرژی‌زای موجود در هواست که چشم‌ها، بینی، سینوس‌ها، گلو و لوله‌های برونشی موجود در ریه‌ها را گرفتار می‌کند. زمان بروز علائم بیمارى ممکن است از اوایل بهار تا اواخر تابستان بر حسب گرده گیاهى که به آن حساسیت دارید و زمان معین گرده افشانى آن گیاه متفاوت باشد. در این آلرژی معمولا یک زمینه خانوادگى در مبتلایان وجود دارد. افراد داراى آلرژى به گرده هاى گیاهى ممکن است همزمان به میوه‌ها و سبزیجات خاص و نیز به بعضى آجیل‌ها و مغزهاى خوراکى هم حساسیت داشته باشند. آلرژی فصلی به اسامی مختلف از جمله حساسیت فصلی، حساسیت یا زکام بهاری، حساسیت به گرده گیاهان و تب یونجه نامیده می‌شود. این بیماری، جزو بیماری‌های شایع به شمار می‌رود. آلرژی فصلی با آسم نیز همراهی دارد و در برخی موارد فرد به هردو بیماری مبتلاست. تحقیقات نشان می‌دهد، التهاب مخاط بینی ناشی از آلرژی‌های فصلی می‌تواند در طول همه ماه‌های سال ایجاد شده و افراد را با مشکل مواجه کند. طبق نظریه‌ای که بین مردم رایج است، آلرژی‌های فصلی تنها در فصل بهار اتفاق می‌افتد و شدت می‌یابد، اما در عین حال پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد التهاب مخاط بینی ارتباط به فصل خاصی ندارد بویژه در افراد مبتلا به آسم نباید نادیده گرفته شود. آمارها نشان می‌دهد که از هر 10 فرد مبتلا به آسم 8 نفر از آلرژی‌های فصلی رنج می‌بردند.
علل بیماری
از علل مهم افزایش حساسیت یا آلرژی فصلی، گرده‌های گل‌ها و گیاهان است که در اثر گرده‌افشانی ایجاد می‌شود. گرده‌افشانی درختانی مانند صنوبر، نارون، گردو، تبریزی، افرا و چنار در اسفند ماه شروع شده تا اواسط بهار ادامه می‌یابد. حدود نیمی از افراد مبتلا به حساسیت فصلی به گرده ناشی از علف و چمن حساسیت دارند. گل‌های تزئینی نیز منبعی دیگر برای ایجاد علائم در افراد مبتلا به حساسیت فصلی است، این گیاهان از میانه تابستان تا اواخر پايیز گرده افشانی کرده و در همین زمان فرد حداکثر علائم خود را نشان می‌دهد. علوفه‌ها از ماه‌های اردیبهشت و خرداد گرده‌افشانی می‌کنند که تا اواسط مرداد ماه ادامه می‌یابد و علف‌های هرز در اواخر تابستان تا اوایل پايیز گرده افشانی می‌کنند. برخی گرده‌های سبک که براحتی توسط باد جابه‌جا می‌شوند، مشکل بیشتری را برای افراد به‌وجود می‌آورند. ولی گرده‌هایی که سنگین‌تر هستند و به‌وسیله باد نمی‌توانند مسافت زیادی جابه‌جا شوند و فقط گاهی به‌وسیله زنبورها و دیگر حشرات جابه‌جا می‌شوند، زمانی مشکل‌زا هستند که فرد در تماس مستقیم و نزدیک با این گیاهان قرار داشته باشد، اما گرده‌های سبک با توجه به اینکه براحتی جابه‌جا می‌شوند در هر مکانی (داخل یا خارج خانه) می‌توانند باعث ایجاد علائم در فرد شوند.
به‌طور طبیعی سیستم ایمنی بدن ما هر گاه در معرض یک ماده ناآشنا و احتمالاً خطرناک (مثل باکتری یا ویروس و …) قرار بگیرد با تولید آنتی بادی سعی در نابودی عنصر ناآشنای وارد شده به بدن دارد و این یک روند طبیعی دفاعی بدن است. اما حساسیت زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم دفاعی در برخورد با عوامل بی‌ضرری مثل گرده گیاهان واکنش شدیدی نشان داده و تولید آنتی‌بادی کند. این آنتی بادی‌های تولید شده به سلول‌های دیگری در بدن (سلول‌های بازوفیل) متصل شده و از آنها موادی شیمیایی به نام هیستامین آزاد می‌شود که در ایجاد علائم حساسیت نقش مهمی دارد. پس از اینکه بیمار یک بار در معرض ماده حساسیت‌زا قرار گرفت در دفعات بعد با سرعت بیشتری از خود هیستامین و دیگر مواد حساسیت‌زا آزاد کرده و باعث اتساع عروق خونی، افزایش ترشحات بدن (مثل اشک و آبریزش بینی)، تورم بافت‌ها، خارش، عطسه و ... می‌شوند.
نشانه‌ها
علائم و نشانه‌های بیمارى، عطسه مکرر است که برای مدت طولانی گریبانگیر این افراد می‌شود. علاوه بر آن، آبریزش و گرفتگی بینی همراه با خارج شدن ترشحات بی‌رنگ و شفاف، خارش و آبریزش چشم‌ها، احساس خارش و سوزش در گلو، سقف دهان و حتی گوش‌ها، گاهی خس‌‌خس سینه، کاهش تمرکز و احساس ناخوشى عمومی نیز وجود دارند. همچنین اختلال تنفسی در شب به علت انسداد بینی که باعث اختلال در خواب شبانه می‌شود از دیگر علائم بیماری است. البته علائم بیان شده از نظر شدت از فردی به فرد دیگر و برحسب شدت بیماری متفاوت است، به‌صورتی که در برخی موارد علائم بسیار آزاردهنده است و با زندگی روزمره و عادی مثل کار کردن یا به مدرسه رفتن تداخل می‌کند.
پیشگیری
در صورتى که مى‌دانید به چه گرده گیاهى حساس هستید، سعى کنید در فصل گرده‌افشانى آن گیاه از رفتن به محل‌هاى رویش آن گیاه خوددارى کنید. هرقدر می‌توانید مواد آلرژی‌زا را از محیط زندگی یا کار خود حذف کنید. از عینک‌هاى آفتابى براى جلوگیرى از وارد شدن گرده‌ها به چشم‌هایتان استفاده کنید. داخل بینى‌تان را با سرم نمکى (نرمال سالین) شست‌وشو دهید یا اندکى وازلین داخل بینى‌تان بمالید. اگر در محل زندگی‌تان گرده‌هاى گیاهى در فضا پراکنده مى‌شوند، درها و پنجره‌هاى اتاق خوابتان را در وسط صبح (حدود ساعت ۱۰) و ابتداى غروب (حدود ساعت۷) بسته نگه‌دارید، چرا که معمولا در این ساعت‌ها اوج گرده‌افشانى گیاهى است. از رفتن به پارک‌ها یا مزارع بویژه در غروب خوددارى کنید. با استفاده از جاروبرقی، دستمال گردگیری مرطوب و تی مرطوب یا روغن زده شده اتاق خود را هفته‌ای یک بار به طور کامل تمیز کنید. از دست‌زدن به اشیایی که گرد و غبار گرفته‌اند، مثل کتاب یا لباس آویزان شده در کمد خودداری کنید. بهتر است خودروی شما سیستم تهویه مطبوع داشته باشد. از کارهایی مثل چمن‌زنی خودداری کنید. براى تعیین کردن اینکه به کدام گرده‌هاى گیاهى حساسیت دارید، مى‌توانید به یک کلینیک آلرژى مراجعه کنید. گرچه بعضی از افراد نقل مکان فرد را به منطقه‌ای دیگر توصیه می‌کنند و با اینکه گاهی این روش مفید است ولی هیچ تضمینی نیست که فرد به مواد حساسیت‌زای آن منطقه از قبل حساسیت نداشته باشد یا حتی پس از مدتی به آنها حساس نشود، لذا این روش به‌رغم خرجی که برای بیمار به همراه دارد امکان شکست نیز دارد. استفاده از وسایل تهویه هوا و حتی تصفیه هوا در طول فصول بیماری در خانه باعث می‌شود کیفیت خواب شبانه بیمار و زندگی او بهبود یابد. همچنین استفاده از ماسک‌های ضدگرد و غبار هم در محیط خارج خانه و محل کار باعث کاهش علائم می‌شود. استفاده از ماسک تنها به بیرون از خانه و فضاهای باز محدود نمی‌شود بلکه در داخل خانه نیز آلرژن‌های بسیاری وجود دارند که راه‌های ورودی آنها به بدن، دهان و بینی هستند بنابراین هنگام مواجهه با آن عوامل نیز از این فیلتر استفاده کنید.
درمان
همانطور که گفته شد، هیستامین یکی از موادی است که باعث ایجاد علائم می‌شود بنابراین داروهای آنتی‌هیستامین در کاهش علائم فرد موثر هستند. داروهای ضداحتقان نیز می‌توانند در کاهش بعضی از علائم مفید باشند گرچه هیچکدام از این داروها روی بیماری زمینه‌ای اثری نداشته و فقط علائم بیماری را کاهش می‌دهد. داروهای بدون نسخه مثل اسپری‌های بینی علاوه بر اینکه ارزش محدودی در کاهش علائم بیماری دارند، استفاده طولانی‌مدت آنها می‌تواند عوارض داشته و علائم را بدتر کند. استروئیدهای استنشاقی گاهی در کنترل بیماری مفید بوده و ممکن است پزشک آنها را تجویز کند. براى درمان علائم از قرص‌هاى آنتى‌هیستامین و اسپری‌هاى ضد‌التهابى بینى استفاده مى‌شود. اسپرى‌ها یا قطره‌هاى بینى ضدالتهاب، با کاهش تورم پوشش درون بینى، گرفتگى بینى را برطرف مى‌کنند. همچنین در موارد مقاوم از اسپری‌های بینی ویژه‌ای استفاده می‌شود که با جلوگیری از آزاد شدن هیستامین در بدن از بروز علائم آلرژی ممانعت می‌کند.
اگر به رغم درمان‌های دارویی، علائم شدید حساسیت در فرد باقى بماند، باید به روش خاصى نسبت به گرده گیاهى عامل بیمارى حساسیت‌زدایى انجام شود. در این روش مقادیر کمى از آن گرده گیاهى در طول یک دوره 3ساله به فرد تزریق مى‌شود تا فرد نسبت به آن تحمل پیدا کند و آلرژى درمان شود. با تزریق مواد آلرژی‌‌زاى مختلف به زیر پوست‌تان و مشاهده واکنش حاصل مى‌توان نوع ماده آلرژی‌زا را تعیین کرد. علائم را می‌توان با درمان کنترل کرد، اما خود بیماری تا آخر عمر ممکن است ادامه داشته باشد.
نکته آخر
اگر شما دچار علائم شدید آلرژی فصلی و تب یونجه هستید و این علائم در فعالیت روزمره شما خلل وارد آورده‌اند یا اینکه علائم عفونت ظاهر می‌شوند(مثل تب، سردرد، دردهای عضلانی یا ترشحات غلیظ و تغییر رنگ یافته از بینی) به پزشک خود مراجعه کنید. همچنین توجه داشته باشید داروهای آنتی‌هیستامینی و ضد‌احتقانی می‌توانند موجب تخفیف واکنش حساسیتی شوند ولی باید تنها طبق نظر پزشک مصرف شوند. استفاده مکرر از مواد ضد‌احتقانی، قطره‌های بینی یا اسپری‌ها می‌توانند موجب یک اثر برگشتی شده و حتی احتقان را بدتر کنند. یکی از مهم‌ترین اقداماتی که جهت مبارزه با حساسیت موجود باید انجام شود، شناخت عامل یا عوامل حساسیت‌زا در بدن است. ممکن است فردی سالیان سال از علائم ناشی از حساسیت در رنج باشد ولی هنوز عامل اصلی آن را نشناسد. به این ترتیب این مشکلات همواره ادامه خواهد یافت.