پیش از اینکه «اگنس» وارد بازار کتاب شود، محمود حسینی‌زاد نویسنده و مترجم، کتاب‌های «آن سوی رودخانه ادر» اثر یودیت هرمان و «مثلا برادرم» اوه تیم را به فارسی ترجمه و منتشر کرد. این روزها، ترجمه تازه او «اگنس» به‌تبع 2 کار قبلی‌اش از سوی نشر افق وارد پیشخوان کتابفروشی‌ها شده است. چاپ این کتاب موجب شد بهانه‌ای برای گفت‌وگو با این نویسنده و مترجم داشته باشیم.
اگنس، رویارویی خیال و حقیقت
«نویسنده‌ای سوییسی در کتابخانه ملی شیکاگو با اگنس آشنا می‌شود که دانشجوی فیزیک است و مانند زن‌های دیگر روحیه‌ای حساس دارد».
در واقع، رمان «اگنس» از آنجا رنگ و بوی داستانی به خود می‌گیرد که او از نویسنده می‌خواهد تا رمانی درباره‌اش بنویسند. پس، مرد با اتکا به فراز و نشیب‌های زندگی او می‌کوشد کتاب خود را براین اساس تکمیل کند. اینگونه دست سرنوشت که نویسنده و اگنس را مقابل هم قرار داده، موجب می‌شود مخاطب با اثری غیرمتعارف یا بهتر بگویم، اثری از زاویه دیدی دیگر مواجه شود. در فصل‌های میانی کتاب یک مولفه بارز وجود دارد و آن اینکه دامنه خیال نویسنده با واقعیت‌هایی که از زبان اگنس جاری می‌شود با یکدیگر مخلوط می‌شود. پیتر اشتام نویسنده کتاب اگنس آلمانی‌الاصل است و محمود حسینی‌زاد آن را به فارسی ترجمه کرده است. حسینی‌زاد که پیش‌تر، تجربه ترجمه آثار دیگر نویسندگان آلمانی تبار را داشته است، این بار کتاب این نویسنده را برای طیف مخاطبان ترجمه انتخاب کرده است. به تعبیر آنهایی که بتازگی اگنس را که از سوی نشر افق منتشر شده است خوانده‌اند، این رمان صرف‌نظر از محتوایی عاطفی، دارای ساختاری جدید است که اشتام به مدد زبان موجز خود به روایت آن پرداخته است. بعضی‌ها می‌گویند سبک و لحن منحصر به فرد اشتام موجب شده اگنس در حال حاضر به عنوان یکی از بهترین و تکان دهنده‌ترین آثار ادبی آلمان مطرح شود.
فروش مطلوب در مدت زمان کوتاه
محمود حسینی‌زاد، مترجم نیز در این‌باره می‌گوید: آنطور که از گوشه‌و‌کنار اخبار را دنبال می‌کنم، متوجه شده‌ام که رمان در مدت‌زمان کوتاهی که وارد بازار کتاب شده دارای فروش خوبی بوده است. این مترجم به یکی دیگر از همکارهای مشترک خود و پیتر اشتام آلمانی اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: نویسنده اخیرا پیشنهاد کرده است تا من اثر دیگر او که در واقع رمان اخیرش به شمار می‌رود را نیز به فارسی برگردانم. این رمان
«9 ماه» نام دارد و مضمونش عاشقانه است.
یک جور رایزنی شخصی
آنچه همیشه در مواجهه با یک مترجم به ذهن می‌رسد، چگونگی ارتباط گرفتن با نویسندگان آن سوی مرزهاست. اما او در پاسخ به این سوال می‌گوید: من سعی کرده‌ام از طریق ارتباطات فردی و سفرهایی که به کشورهای مختلف بویژه آلمان داشته‌ام، با نویسندگان این کشور ارتباط برقرار کنم و برای ترجمه آثارشان با آنها یک جور رایزنی شخصی انجام دهم. معضل نداشتن کپی رایت را نیز با حسینی‌زاد در میان می‌گذارم. او نیز بخوبی می‌داند ما در ردیف کشورهایی هستیم که عضو قانون کنوانسیون ژنو نیستیم. روی این اصل در پاسخ به این سوال که آیا برای ترجمه اگنس مشکلی با نویسنده داشته‌اید یا نه؟ می‌گوید: نویسندگان کشورهای دیگر خاصه نویسندگان آلمانی می‌دانند که ما دارای این مشکل هستیم اما انتشارات افق کوشیده است تا حدودی به مرتفع ساختن این مشکل بپردازد.
تلاش ناشران برای حل معضل کپی‌رایت
او بیش از آنکه نویسنده را متولی اجرای کپی رایت بداند، آن را برعهده ناشران می‌گذارد و خاطرنشان می‌کند: انتشارات افق به سهم خود همواره پیگیر مقوله کپی‌رایت بوده است اما به نظر می‌رسد مساله کپی‌رایت نمی‌تواند با اتکا و کمک فردی حل شود، بلکه برای آن باید به دنبال یک راه حل اساسی گشت تا بتوانیم ما نیز مانند کشورهای دیگر از این مزیت بهره‌مند شویم.
پایبندی به متن یا تکنیک‌های ترجمه
حسینی‌زاد از ترجمه‌هایي که صرفا تکنیک در آن گنجانده شده باشد و مترجم مجالی برای انعکاس احساسات نویسنده و وقایع اثر نداشته باشد را به عنوان ترجمه‌های ناموفق یاد می‌کند.
می‌گویم این بحث همیشه وجود داشته است که در ترجمه، تکنیک بیشتر حائز اهمیت است یا پایبندی و وفاداری به متن اصلی کتاب. او در جواب می‌گويد: بی‌تردید وفاداری به نسخه اصلی اثر حرف اول را می‌زند، منتها آنچه در درجه نخست حائز اهمیت است اینکه مترجم باید با تیزبینی مخصوص به خود، سبک و زبان نویسنده را بیابد تا بتواند به ارائه یک ترجمه روان و شیوا بپردازد.
روند مطلوب ترجمه در سال‌های اخیر
ترجمه در ایران درحال حاضر به چه سمت و سویی می‌رود؟ این مترجم در برابر این پرسش نیز می‌گوید: همان‌طور که می‌دانید در حال حاضر ترجمه‌های بسیاری از کتاب‌های اقصی نقاط جهان وارد بازار کتاب می‌شود. نکته درخشان این قضیه این است که امروز از رهگذر این ترجمه‌های گونه‌گون ما با نویسندگان مختلف و آثار متنوع آشنا می‌شویم. به عنوان مثال کتاب «ببر سفید» که اخیرا برنده جایزه بوکر نیز شده است موجب شد نویسنده آن در کنار اثرش در ایران مطرح شود و پیرامون این کتاب بحث‌ها و نقد و نظراتی هم صورت گیرد. تصور می‌کنم مسائلی از این دست می‌تواند نویدبخش این باشد که ترجمه ما به سمت مطلوبی گرایش یافته است.
نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب، محملی برای یافتن حلقه‌های مفقوده
در لابه‌لای صحبت‌هایم با حسینی‌زاد به نمایشگاه‌هایی چون نمایشگاه کتاب پاریس یا فرانکفورت و... اشاره می‌کنم؛ نمایشگاه‌هایی که در ابعاد بین‌المللی هرساله طیف عظیمی از نویسندگان، مترجمان و ناشران کشورهای مختلف را درخود مجموع می‌سازد تا از برآیند این گردهمایی، رایزنی‌ها، آشنایی‌ها و قراردادهای مفیدی شکل گیرد. او نیز با این صحبت هم‌عقیده است و اضافه می‌کند: تصور من بر این است كه ارتباط ناشران با دست‌اندرکاران برگزاری نمایشگاه‌هایی که شما به آن اشاره کردید، از مهم‌ترین ثمرات این نمایشگاه‌هاست. به عنوان مثال، من فروردین‌ماه امسال در سمینار بین‌المللی ترجمه آلمان در برلین حضور داشتم و شاهد این مساله بودم که نویسندگان و ناشران آلمانی خواهان برقراری و تداوم این ارتباط هستند.
کتاب‌های دنیا زیر سیطره ترجمه انگلیسی
محمود حسینی‌زاد فارغ از محاسنی که پیرامون نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب می‌گذرد به نکته خوبی اشاره می‌کند. او می‌گوید، خود آلمانی‌ها مثل کشورهای دیگر این را می‌دانند که امروز زبان روز انگلیسی است. اما مایل هستند از سیطره انتشار کتاب‌ها به انگلیسی صرف بیرون بیایند و گاه قراردادهایی برای ترجمه کتاب‌هایشان به زبان‌های دیگر نیز منعقد کنند.
کتابی برای مخاطب، حرف‌هایی برای گفتن
مترجم کتاب «اگنس» کمتر درباره کتاب حرف می‌زند. شاید ترجیح می‌دهد بیشتر این مخاطب باشد که نظر نهایی خود را نسبت به محتوا و ترجمه کتاب اعلام کند. با این حال از او درباره اینکه فراز داستان اگنس را در کدام فصول کتاب ارزیابی می‌کند می‌پرسم و او پاسخ می‌دهد: اگنس به طور کلی دارای شروع و پایان نفسگیری بود. اما در مجموع، وقتی شروع به ترجمه کتاب کردم، شخصیت زن داستان به نظرم جالب آمد ضمن اینکه رمان از منظر ساختاری و محتوایی توانسته حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد.
ترجمه 3 نمایشنامه در آستانه انتشار
اما این تازه اول کار است. با انتشار اگنس، حسینی‌زاد در کار ترجمه خود وقفه‌ای نمی‌اندازد. او درحال حاضر 3 نمایشنامه جدید آلمانی را به فارسی ترجمه و برای چاپ آماده کرده است که «فقط یک تکه نان»، «بازگشت به خانه» و «ویروس» از جمله اینها به شمار می‌روند.
می‌پرسم فکر می‌کنید هرکدام از این نمایشنامه‌ها چقدر شانس دارند که برای اجرا روی صحنه روند؟ که می‌گوید: به این قضیه هم فکر کرده‌ام و در این ارتباط با چند تن از دوستانم صحبت‌هایی انجام داده‌ام که امیدوارم به ثمر بنشیند. «قاضی و جلادش»، « قول»، «سوء‌ظن» (3 رمان پلیسی فردریش دورنمات)، «مثلا برادرم»، «گذران روز»، «مقبره‌دار و مرگ 1386»، «تگرگ آمد امسال به سان مرگ»، «سیاهی چسبناک شب»، «صدای طبل در شب» و... برخی ترجمه‌های حسینی‌زاد هستند. او همچنین دستی در نگارش رمان نیز دارد که درحال حاضر برای طی شدن مراحل صدور مجوز نشر به وزارت فرهنگ و ارشاد فرستاده شده‌است.