حسن هاني‌زاده*:
آیا نفرین فراعنه پس از 3 هزار سال همچنان دامنگیر مردم مصرشده است؟
این اعتقاد در میان توده‌های مصر وجود دارد که شبح فراعنه همچنان بر جامعه سیاسی واجتماعی مصر سایه افکنده و این کشور را در گردابی از فساد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی غوطه‌ور ساخته است.
پس از کودتای افسران آزاد مصر در سال 1952 میلادی به ترتیب ژنرال محمد نجیب، سرهنگ جمال عبدالناصر، انورسادات و سرانجام حسنی‌مبارک بر این کشور حکومت کردند که هر 4 نفر از بدنه نیروهای مسلح بیرون آمده‌اند. مبارک که از سال 1981 میلادی و اندکی پس از ترور انورسادات، رئیس‌جمهوری سابق مصر قدرت را در دست گرفت از رهگذر بکار گیری مجموعه‌ای از شخصیت‌های سیاسی فاسد در بدنه دولت و نیروهای مسلح یک سیستم اداری منحصر به فرد را در این کشور بوجود آورد. اکثریت اعضای 2 پارلمان موجود در مصر، کارگزاران دولتی، فرماندهان نیروهای مسلح و مسؤولان دستگاه‌های امنیتی به نوعی وابسته به حزب حاکم مصر هستند.
حسنی مبارک «82 ساله» حاکم مطلق و بلا‌منازع مصر است که در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2011 تلاش می‌کند تا فرزند خود جمال مبارک را به عنوان رئیس‌جمهور آینده مصر بر این کشور تحمیل کند. اما به دلیل نارضایتی‌های گسترده مردمی، رهبران احزاب ملی و اسلامی مانند حزب‌الغد به رهبری ایمن نور و اخوان‌المسلمین به رهبری محمد بدیع جبهه جدیدی تحت عنوان «جمعیت ملی برای تغییر» در راستای ایجاد دگرگونی اساسی در سیستم سیاسی فرسوده موجود در مصر تشکیل دادند. اعتقاد این جمعیت این است که وجود ماده‌های 76، 77 و 86 قانون اساسی و بقای طولانی مدت حسنی مبارک در قدرت به گسترش فساد اداری،سیاسی و اقتصادی در مصر کمک کرده است.به موجب مواد 77،76 و86 که در سال 2004 به تصویب پارلمان رسید، محدودیت زمانی برای نامزدی یک رئیس‌جمهور وجود نخواهد داشت مشروط بر اینکه نامزد ریاست جمهوری تایید دو سوم اعضای پارلمان را بدست آورد.
همچنین یک کاندیدا می‌باید حد اقل 5 سال ریاست یک حزب را که فراکسیونی در پارلمان دارد بعهده داشته باشد. به این ترتیب راه قانونی برای بقای حسنی مبارک در قدرت باز و زمینه به قدرت رسیدن فرزند وی نیز فراهم شد. همزمان با پایان یافتن دوره 12 ساله ریاست محمد البرادعی بر آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، برخی کشورهای غربی و شخصیت‌های سیاسی لیبرال در مصر برای جلوگیری از شکل گیری یک خیزش مردمی با رویکردی اسلامی در مصر وی را برای نامزدی انتخابات ریاست جمهوری مصر تشویق کردند.
محمد البرادعی که مدت 30 سال در نمایندگی دائمی مصر در سازمان ملل و دیگر نهادهای بین‌المللی فعالیت داشته است از شخصیت‌های شناخته شده بین‌المللی است که در میان احزاب ملی و لیبرال مصر نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.
فشار احزاب مخالف حاکمیت مبارک در مصر و نیز تشویق کشورهای غربی که نگران به قدرت رسیدن احزاب اسلامی در مصر پس از مرگ احتمالی حسنی مبارک هستند، موجب شد تا محمد البرادعی «67 ساله» برای شروع مبارزات انتخاباتی خود به قاهره باز‌گردد.
البرادعی که به دلیل 3 دهه دوری از مصر برای توده‌های فرو دست جامعه مصر شناخته شده نیست، پس از بازگشت به مصر بر ضرورت تعدیل مواد 76، 77 و 86 قانون اساسی مصر تاکید کرد.
به‌رغم اینکه کمتر از یک سال دیگر به انتخابات ریاست جمهوری مصر باقی مانده، تحرک سیاسی برای مطرح ساختن محمد البرادعی به عنوان نامزد قدرتمند رقیب جمال مبارک فرزند حسنی مبارک، آغاز شده است. اگر چه حضور 30 ساله محمد البرادعی در آمریکا و اروپا موجب گسست میان وی و توده‌های جامعه مصر شده اما مدیران شبکه‌های تبلیغاتی گسترده البرادعی در مصر تلاش می‌کنند تا وی را با توده‌های مردم پیوند دهند. انتقاد صریح محمد البرادعی از وضع سیاسی و اقتصادی و فساد اداری موجود در سیستم حاکم بر مصر، محبوبیت وی را در میان روشنفکران مذهبی و لیبرال و حتی توده‌های فرو دست جامعه مصر افزایش داده است. اما به‌رغم این محبوبیت و وجهه بین‌المللی البرادعی، وی برای پیروزی در انتخابات سال 2011 مصر از شانس بالایی برخوردار است؟
سیستم پیچیده سیاسی داخلی مصر و تاثیر سیستم حاکم برای مهار نفرت توده‌های مصر نسبت به رژیم صهیونیستی، حرکت رژیم مبارک در راستای ایجاد یک کمر بند امنیتی برای اسرائیل و نیز قدرت موثر نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی مصر برای دولت سازی، شانس البرادعی را برای پیروزی در انتخابات آینده بشدت کاهش می‌دهد.
به دلیل اینکه البرادعی از بدنه نیروهای مسلح بر نخاسته و نیز مسؤولیتی در سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی مصر نداشته و بطور قطع مورد تایید این 2مجموعه تاثیر‌گذار نیست.
اگر چه اخوان المسلمین و جمعیت ملی برای تغییر به دلیل مخالفت با سیستم حاکم بر مصر از نامزدی البرادعی پشتیبانی می‌کنند اما بدون کسب حمایت نیروهای امنیتی و مسلح مصر هیچ کاندیدایی شانس پیروزی در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری مصر را نخواهد داشت. بنا براین به اعتقاد بسیاری از مصری‌ها، این کشور به دلیل نفرین فراعنه هرگز از فضای بسته سیاسی خارج نخواهد شد و هر از‌گاهی فرعونی جدید قدرت را به جای فرعونی دیگر به دست می‌گیرد.
* كارشناس مسائل خاورميانه