این روزها شاهد پخش سریال «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» از شبکه تهران هستیم؛ یک کپیبرداری بسیار ضعیف از سریال ابتدایی ترکیهای «کلید اسرار» که چندی پیش پخش آن از شبکه 2 سیما به اتمام رسید و کمی بعد از پایان این مجموعه بود که فکر تولید مجموعهای اینچنینی اما به سبک و سیاق ایرانی به ذهن تهیهکنندگان رسانه ملی رسید. در مجموعه اپیزودیک 90 قسمتی «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» سعی شده از داستانهای واقعی که ممکن است برای هریک از افراد جامعه اتفاق بیفتد استفاده شود. نگاه در این مجموعه به این سمت و سو است که نشان دهد وقایعی که برای افراد اتفاق میافتد، بازتاب رفتار و اعمال افراد در گذشته و هشداری برای زندگی آینده است و سعی شده تلنگری به بیننده زده شود تا در اعمال و رفتارش دقت نظر بیشتری داشته باشد.
یک
لازم است تا سریال «کلید اسرار» را از این زاویه که توانسته آنقدر نظر برنامهسازان تلویزیون را به خود جلب کند که به عنوان مصدری برای ساخت یک مجموعه تلویزیونی مورد توجه قرار گيرد، بررسی کرد. این مجموعه یکی از سریالهای بسیار معمولی و سطحی است که تاکنون از رسانه ملی پخش شده است؛ سریالی که با دستمایه قرار دادن موضوع جذاب و اعتقادی مکافات عمل و بیان این نکته که تمام این روایتها براساس داستانهای واقعی است، توانسته به نوعی مخاطب را به سمت خود بکشد غافل از اینکه عدم پرداخت صحیح و فنی به هر مقولهای حتی پربارترین سوژهها، نهتنها نمیتواند حق مطلب را ادا کند که حتی به اصل موضوع ضربه میزند.
هیچ شکی در جذابیت موضوع انتخاب شده برای این سریال وجود ندارد ولی پرداخت غیرحرفهای و غیرقابل باور شخصیتهای این سریال آنچنان موضوع سریال را دربرگرفته که تماشاگر به جای درگیر شدن با داستان و کاراکترها و در نهایت تحت تاثیر قرار گرفتن، آن را به برنامهای که حتی ارزش صرف وقت هم ندارد، مبدل کرده است. هرچند بررسی این سریال در جای خود و در زمان مناسب لازم به نظر میرسید اما گفتن نکاتی از این دست صرفا به این دلیل است تا دوباره فضای این سریال را به خاطر آورده و این سوال دوباره در ذهن شکل بگیرد که به چه دلیل سریالی با این همه ضعف در ساخت و پرداخت، به عنوان مصدری برای الهام گرفتن نویسندگان سریال «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» قرار گرفته است؟
دو
«شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» سریالی است که با برداشت از «کلید اسرار» شاکله داستان را براساس مکافات عمل انسان قرار داده و به نوعی تمام داستان سریال در همین نکته نهفته است. اما آنچه در بیشتر قسمتهای این سریال توی ذوق مخاطب میزند این است که در بسیاری از موارد نوع روایت داستان و پردازش شخصیتها به نحوی است که بیننده نمیتواند این عقوبت را برای کاراکتر مرکزی داستان بپذیرد. در واقع نویسندهای حرفهای مانند عباس نعمتی که در کارنامه کاریاش مجموعهای مانند «اولین شب آرامش» را دارد به چنین نکته کلیدیای توجه نکرده و با استفاده از کلیشههای بسیار کهنه، تنبیه شخصیتهای داستانش توسط پروردگار را به تصویر کشیده است.
این اصل را باید به خاطر داشته باشیم که پرداختن به مضامین مذهبی شرایطی دارد که متاسفانه هسته مرکزی این مجموعه تا حدود زیادی فاقد آن بوده و بسیار شتابزده به آن پرداخته شده است. باید به این نکته توجه داشت که پرداختن به مسائل اعتقادی و مذهبی که ریشه در باورهای مردم دارد، به نوعی راه رفتن روی لبه تیغ است. به این معنی که اگر نویسنده نتواند آنطور که باید این مضامین را در خدمت داستان قرار داده و شخصیتها را با این مضامین به نحوی درگیر کند که قابل باور باشد، نهتنها نمیتواند در طرح قصه موفق باشد بلکه به نوعی دافعه نیز ایجاد میکند.
اعتقادات مردم نمیتواند چنین داستانهایی که پرداختهای شعاری دارند را پذیرفته و باور کند،
چرا که این مسائل بیشتر از آنچه تصور کنیم در زندگی مردم ما اتفاق میافتد و به نوعی همه با آن درگیر هستند. حال اگر قرار باشد کسی صرفا به خاطر ساخت برنامهای سفارشی، به صورت شعارگونه این اعتقادات را بازخوانی کند، درست ماجرای آن بچهای را به وجود میآورد که در مقابل حرفهای درست پدر یا مادر فقط به این دلیل مقاومت میکند که به قول معروف، والدین توانایی صحیح مطرح کردن آن مسائل را ندارند. اگر به برخی از اپیزودهای این سریال دقت کرده باشید، میبینید که به دلیل شخصیتپردازی نادرست و شعار دادن در طول داستان نهتنها بیننده با داستان و شخصیتهای آن ارتباط برقرار نکرده که حتی خندهای از روی تمسخر بر گوشه لبانش ظاهر میشود. نگاهی به چند قسمت پخش شده نشان از آن دارد که مدیران شبکه تهران با تماشای «کلید اسرار» به فکر تولید نسخه ایرانی آن افتاده و با این فکر دست به ساخت چنین مجموعهای زدهاند که شاید بتوان به دلیل همسویی فرهنگ جاری بر سریال با فرهنگ مخاطب، همذاتپنداری بیشتری با مفاهیم این مجموعه داشت اما شتابزدگی و انتخاب غلط فیلمنامهنویس و پرهیز از قلمهای متنوع و متفاوت، دست به دست هم داده و مانع تولید کاری درخور توجه شده است.