گروه اجتماعی:
جمعه‌ای که گذشت بالاخره گمانه‌زنی‌ها، چانه‌زنی‌ها و پیش‌بینی‌ها در پارک ارم تهران به پایان رسید و یکی از قدیمی‌ترین باغ وحش‌های ایران میزبان ببرهایی بود که از روسیه به تهران آورده شده بودند تا نخستین گام‌های محیط‌زیست ایران برای احیای بعضی از گونه‌های منقرض شده رنگ واقعیت به خود بگیرد. اما مجموعه فعالیت‌های علمی چندماه اخیر که به تبادل حیوان میان ایران و روسیه منجر شد، متاسفانه با اظهارنظرهای بعضا غیرکارشناسانه‌ای همراه بود که بیش از آنکه نگاهی محیط‌زیستی داشته باشد، اغراض سیاسی پشت آن دیده می‌شد. به عنوان نمونه در حالی که در جلسات مختلف به طور مفصل درباره آزمایش‌های ژنتیکی از DNA ببرهای وارداتی سخن به میان آمده باز هم روز گذشته، اسماعیل کهرم به عنوان یک کارشناس در برابر این نقل و انتقال موضع گرفته و آن را دیپلماتیک (!) خواند طوری که در بخشی از اظهارنظر خود عنوان کرده است: «مبادله پلنگ ایرانی و ببر سیبری ارتباطی با فعالیت‌های زیست‌محیطی نداشته و یک عمل تبلیغاتی و دیپلماتیک است. ایران هیچ‌وقت ببر سیبری نداشته و ببر هیرکانی بومی ایران است که منقرض‌شده و امضای چنین توافقنامه‌هایی اقداماتی نمایشی است که ریشه در تبلیغ روابط دیپلماتیک دوطرفه دارد و هیچ سودی برای محیط‌زیست منطقه ندارد». اما نکته‌ای که نباید به آن بی‌توجه بود این است که کهرم در بخشی از همین گفت‌وگو خاطرنشان کرده است: «امروزه مبنای قضاوت درباره خویشاوندی گونه‌ها آزمایش‌های ژنتیکی است.» با این حساب آیا از نتایج این نوع آزمایش روی ببرهای سیبری منتقل شده به باغ وحش ارم اطلاع دارد یا آنکه بدون توجه به این موضوع تنها به دلایل معلومی به این اظهارنظر عجیب و غیرمتعارف و البته سیاسی پرداخته است؟ این درحالی است که به گفته رئیس سازمان محیط‌زیست، در پی نابودی ببر مازندران، تلاش‌های زیادی برای یافتن ردپای این ببر در کشور انجام شد و پس از سال‌ها کارشناسان به این نتیجه رسیدند که نسل ببر مازندران نیز مانند شیر ایرانی منقرض شده است. بررسی‌های انجام شده روی DNA نمونه‌های پوست ببر مازندران که در موزه‌های مختلف نگهداری می‌شود نشان داد که ببر ایرانی با ببر آمور (ببر سیبری) از نظر ژنتیکی تفاوت چندانی ندارد.
میانکاله، زیستگاه ببرهای تازه رسیده
محمدجواد محمدی‌زاده، معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز در مراسم تحویل این ببرها در باغ وحش تهران با اشاره به اینکه ببر «آمور» با ببر خزری یک نژاد دارند، به ایسنا گفت: اگر زیستگاه آنها طراحی و برنامه‌ریزی درست شود، به دلیل اینکه آخرین زیستگاه ببر مازندران منطقه «میانکاله» بوده است می‌توان نسل این ببر را احیا کرد. وی با اشاره به اینکه 13 کشور در دنیا ببر دارند، گفت: زيستگاه ببر مازندران خزری در ایران بوده که امیدواریم این زیستگاه دوباره احیا شود. وی با اشاره به اینکه حدود یک ماه است تلاش برای ایجاد زیستگاه ببر در میانکاله آغاز شده است، گفت: پیش‌بینی‌های لازم درباره مسائل زیستی، تغذیه و... آنها صورت گرفته به شکلی که این کار تحت نظر سایتیس ـ کنوانسیون جهانی تجارت گونه‌های در معرض خطر - و با مراقبت جدی جانورشناسان ایرانی و روس انجام می‌شود. وی با اشاره به اینکه روسیه در زمینه مسائل زیستگاه‌ها یکی از کشورهای بنام دنیاست و بیش از 700 قلاده ببر در این کشور زیست می‌کنند، افزود: ایران 5 سال مسؤولیت زیستگاه ببر در میانکاله را به لحاظ برنامه‌ریزی و مدیریت به روسیه داده است. محمدی‌زاده با اشاره به اینکه ببرها حدود یک ماه در باغ وحش تهران می‌مانند تا ضمن مراقبت‌های لازم با آب و هوای ایران نیز سازگار شوند، افزود: 2 ببر 2 سال و نیمه و 4 ساله توسط روس‌ها به ما تحویل شده است که در صورت مراقبت می‌توانیم سالی 4 نوزاد از آنها به دنیا آوریم. رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اینکه ببرها پس از باغ وحش تهران به صورت نیمه اسارت در پناهگاه حیات وحش میانکاله رهاسازی می‌شوند، گفت: در صورتی که تعداد این ببرها به حدود 50 تا 60 قلاده برسد، عملا از انقراض خارج شده‌اند و پس از آن است که نخستین ببر را در بیشه و زیستگاه جدید به صورت آزاد رهاسازی خواهیم کرد.
پلنگ‌هاي ایرانی در روسیه
از سوی دیگر جمعه‌شب در پی تحویل 2 قلاده ببر از سوی روسیه به ایران، 2 قلاده پلنگ ایرانی نیز در فرودگاه مهرآباد به نمایندگانی از کشور روسیه تحویل داده شد تا به زیستگاه جدیدشان منتقل شوند. این 2 قلاده پلنگ با همراهی «هوشنگ ضیایی» یکی از جانورشناسان بنام ایران، با هواپیمای مجهزی که ببرها را از روسیه به ایران آورده بود، تهران را به مقصد آن کشور ترک کردند. رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره وضع ببرهایی که به ایران منتقل شده‌اند، معتقد است: به دلیل اینکه روسیه مدتی پیش پلنگ نر را از ترکمنستان تحویل گرفته است، 2 قلاده پلنگ ماده به این کشور منتقل می‌شود که هر 2 حدود یک سال دارند و تا 2 سال دیگر دوره باروری آنها شروع خواهد شد. رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، با بیان اینکه حیوانی که در باغ وحش زندگی می‌کند به دلیل شرایط محیطی ویژگی‌های زندگی در محیط طبیعی را نداشته و تقریبا اهلی شده است، گفت: ببرها و پلنگ‌هایی که بین روسیه و ایران مبادله شده‌اند، در محیط‌های طبیعی زندگی کرده‌اند. محمدی‌زاده با بیان اینکه این‌گونه جانوران نباید ویژگی شکار را از دست بدهند، اضافه کرد: 50 هزار هکتار فضا برای ببرها در نظر گرفته شده است و با رهاسازی حیواناتی مانند گراز امکان شکار برای این‌گونه جانوری وجود خواهد داشت.
شیر ایرانی از هند می‌رسد
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در ادامه به وضع شیر ایرانی اشاره و تصریح کرد: شیر ایرانی حدود یکصد سال قبل آخرین‌بار در اطراف کرخه و دز دیده شد و پس از آن نسل آن منقرض شد. وی با اشاره به اینکه نسل شیر ایرانی هم‌اکنون در هند و برخی کشورهای اروپایی در شرایط بسیار خوبی وجود دارد، گفت: مذاکراتی برای احیای نسل شیر ایرانی نیز با این کشورها صورت گرفته است که امیدواریم در آینده‌ای نزدیک شاهد حضور شیر ایرانی در زیستگاه اصلی خود باشیم.
بازتاب رسانه‌ای
انتقال و جا به جایی 2 قلاده حیوان میان ایران و روسیه با هدف احیای گونه‌های جانوری در حال انقراض، شاید در 50 سال اخیر از سوی دولت ایران محقق نشده بود. با این حساب پرداختن به این موضوع از نخستین ساعات ورود ببرهای سیبری به ایران به یکی از جریان‌های رسانه‌ای عمده کشور بدل شد. در این میان رسانه‌ها -چه موافق و چه مخالف دولت- با پرداختن به جزئیات این نقل و انتقال، به دقت از زوایای محیط‌زیستی این موضوع را مورد بررسی قرار دادند و این حرکت را با زبان رسانه‌ای خود ستودند اما در این میان بودند رسانه‌هایی که بدون توجه به اسناد موجود و جزئیات خبری منتشر شده از سوی سازمان محیط‌زیست در ارزیابی شتابزده‌ای این طرح را فاقد توجیه جلوه دادند. به عنوان مثال خبرگزاری فارس در گفت‌وگویی که با بیژن فرهنگ دره‌شوری، کارشناس پیشکسوت محیط‌زیست داشته، به نقل از وی عنوان کرده است: « این ببرها اصالتا برای ما نیستند و احتمالا ببر سیبری هستند.» این در حالی است که در تمام نشست‌های خبری از این ببر به عنوان ببر سیبری یاد شده و تنها ویژگی‌اش شباهت ژنتیکی فراوان با ببر مازندران است بنابراین اظهارنظر دره شوری هیچ خدشه‌ای به اصالت ببرهای وارداتی وارد نمی‌کند. از سوی دیگر برخی رسانه‌ها هم با عدم آگاهی خود، اشتباهی مکرر را درباره این مبادله منتشر کردند. در روزهای گذشته بخش‌های خبری مختلف شبکه‌های سیما، بخش‌های خبری مختلف شبکه‌های صدا و خبرگزاری ایرنا بارها در گزارش‌هایی از مبادله یوزپلنگ و ببر بین روسیه و ایران خبر دادند، حال آنکه گونه‌ای که از ایران خارج می‌شود، پلنگ است. این اشتباه از سوی رسانه پرمخاطب صدا و سیما در حالی صورت می‌گیرد که اختلاف نظرها و بحث‌ها بر سر مذاکرات ایران و هندوستان برای مبادله شیر و یوزپلنگ آسیایی از چندی قبل بالا گرفته است. مسؤولان سازمان حفاظت محیط‌زیست همواره تاکید کرده‌اند که یوزپلنگی از ایران خارج نخواهد شد، با این حال خبرنگاران صدا و سیما و خبرگزاری ایرنا، به دلیل ضعف آگاهی گونه مورد مبادله را «یوزپلنگ» معرفی کردند.
یک اقدام ملی
مبادله حیوانات با هدف احیای بعضی گونه‌های جانوری در ایران را می‌توان از جهات بسیاری یک اقدام ملی ارزیابی کرد که به تقویت اکوسیستم محیط‌زیست ایران خواهد انجامید بنابراین نفس انجام آن از سوی سازمانی که تا همین چند وقت پیش انتقادات زیادی به عملکردش وارد بود می‌تواند نقطه عطفی در توجهات دولتی به حوزه محیط‌زیست باشد بنابراین عدم پوشش صحیح آن می‌تواند زحمات بخش عمده‌ای از دلسوزان محیط‌زیست کشور را که یا در بدنه دولت هستند یا بیرون از آن زیر سوال ببرد و به حرکتی مخالف با منافع ملی کشور بدل شود. پس از
50 سال قرار است بار دیگر صدای ببر ایرانی در میانکاله شنیده شود بنابراین نباید غرش دلنشین این حیوان منقرض شده در ایران در هیاهوی رسانه‌ای ما گم شود.