چهارم اردیبهشتماه سال 1319 زنگ رادیو نواخته شد و مردم ایران برای نخستین بار صدا را از رادیو سراسری دریافت کردند. در ایران، تاسیس رادیو با تلگراف بیسیم ارتباط دارد. در اواخر سال 1303 در 200 هزار متر مربع زمینهای «قصر قاجار» مقدمات راهاندازی تلگراف بیسیم توسط وزارت جنگ فراهم شد و نخستین دکل موج بلند به ارتفاع 120 متر که هنوز پایه آن موجود است، نصب شد و در بیست و چهارم اردیبهشت 1304 دستگاه 20 کیلوواتی موج بلند نصب شد و در ششم اردیبهشت 1305کار بیسیم با پخش تلگرافی برای دعوت عمومی برای همکاری به کشورهای مختلف جهان افتتاح شد. در سال 1307 نصب 2 دستگاه موج کوتاه آغاز و در سال 1309 از آنها بهرهبرداری شد و مرکز گیرنده به نجفآباد تهران و مرکز مخابرات به میدان توپخانه منتقل شد. اما مقدمات تاسیس رادیو؛ طبق مقررات ایران، ورود دستگاههای مخابراتی و استفاده از آنها تنها در حیطه مسؤولیت وزارت پست و تلگراف و تلفن بود. این مساله را میتوان از مکاتبه شخصی به نام داوود موشه لازار و دایره تجارت داخلی وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه دریافت کرد: «آقای داوود موشه لازار، در جواب مراسله شما مورخه 14 ژوئن 1929 (خرداد 1308) راجع به تاسیس دستگاه رادیو در ایران، باید بگویم که ورود دستگاه تلگراف و تلفن بیسیم گیرنده یا مخابره کننده مطالب و آلات و اسباب آن جز برای اداره تلگراف بیسیم دولت وقت به طور کلی ممنوع است، لکن وارد کردن و استفاده از دستگاههای «رادیو کنیر» که فقط برای شنیدن نغمات به کار میرود و همچنین تاسیس سینمای ناطق در ایران با رعایت مقررات مربوط مانعی ندارد. مقدمات تأسیس رادیو تهران فراهم شد».
بعد از صدور فرمان تأسیس رادیو، قرارشد از
2 فرستنده موج کوتاه 20کیلوواتی و متوسط 2کیلوواتی وزارت پست و تلگراف و تلفن که برای ارسال تلگراف بیسیم توسط کارخانه آلمانی تلفنکن (telefunken) دربیسیم قصر، نصب شده بود استفاده شود. برای آمادگی پخش برنامه پس از افتتاح رادیو جمعی از استادان و نویسندگان عالیقدر از جمله استاد سعید نفیسی و دکترذبیحالله صفا و عدهای از بانوان یک سلسله گفتارهای ادبی، تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و خانهداری را قبلاً تهیه کرده بودند به طوری که احتیاجات رادیو را برای مدت 3 ماه تأمین میکرد. به گزارش مهر، عدهای مترجم و ماشیننویس هم استخدام شده بودند و برای انتخاب گوینده در باشگاه افسران و با حضور عدهای از دانشمندان و ادبا و متخصصان صوت از جمله عدهای آلمانی جلساتی تشکیل شد و امتحانات دقیقی به عمل آمد. کارهای فنی رادیو با وزارت پست و تلگراف و تلفن بود و امورمربوط به دستگاههای فرستنده و استودیو زیرنظر دکتر داریوش، رئیس کل بیسیم اداره میشد. موسیقی زیرنظر سرگرد غلامحسین مین باشیان، رئیس مدرسه عالی موسیقی بود. بودجه رادیو که فقط 80هزارتومان بود، توسط سازمان پرورش افکار تأمین میشد. بعد ازفراهم شدن مقدمات، بالاخره رادیو در ساعت 10 بامداد روز
4 اردیبهشت ماه 1319افتتاح شد. درشروع کار ساختمان رادیو از 2 طبقه در بیسیم قصرتشکیل میشد که طبقه اول شامل یک اتاق انتظار و دستگاههای فرستنده و تقویتکننده و طبقه دوم اتاقی بود که با نصب پرده درسقف و دوبل کردن در ورودی و خروجی و سیمان کاری دیوارهای داخلی به صورت استودیو درآمده بود. در سال 1342 کل تشکیلات رادیو به وزارت اطلاعات منتقل شد و این وضع تا ایجاد سازمان رادیو - تلویزیون ملی ایران در سال1350 ادامه داشت. اداره و تشکیلات رادیو به این نامها خوانده میشد: انتشارات و تبلیغات، رادیو و خبرگزاری، انتشارات و رادیو، انتشارات و اطلاعات و اداره کل انتشارات و رادیو. ازسال1319تا سال1327برنامههای رادیو در همان استودیوی اولیه اجرا و پخش میشد، ولی فاصله 9 کیلومتری فرستنده از شهر و وجود تنها یک اتومبیل برای رفت و آمد اعضای ارکستر و گویندگان، باعث شد محلي درضلع غربی میدان توپخانه درجوار اداره راهنمایی و رانندگی محلی در نظر گرفته شود. درمیدان ارک 2 استودیوی کوچک ساختند که اخبار از آن محل پخش میشد، البته رسماً از ساعت 6 بعد ازظهر و با اجرای برنامه منظم رادیو شروع به فعالیت میکرد. مراسم عصر درمدرسه دارالفنون با پخش سرود آغاز میشد و به این صورت ادامه مییافت. در طول این سالها نیز رادیو گسترش پیدا کرد و هماکنون در کنار شبکههای رادیویی تخصصی، عمومی و اختصاصی، رادیوهای استانی در معاونت صدا تاسیس شده است. هر کدام از این شبکههای رادیویی ( سراسری، تهران، جوان، قرآن، معارف، فرهنگ، ورزش، سلامت، پیام، صدای آشنا، گفتوگو و...) با اهداف خاصی راهاندازی شدهاند و به فعالیت خود ادامه میدهند.
محمدحسین صوفی:
تعامل برنامهسازان و مخاطبان
دلیل پویایی رادیو است
مراسم هفتادمین سالروز رادیو صبح دیروز با حضور محمدحسین صوفی، معاون صدا، مدیران شبکههای مختلف رادیویی و برنامهسازان در استودیوی شماره یک ساختمان شهدای رادیو با اجرای فاطمه آلعباس برگزار شد.در این مراسم محمدحسین صوفی ضمن تبریک به حاضران مراسم هفتادمین سالروز رادیو گفت: رادیو، رسانهای دوستداشتنی و قابل دسترس است. گرچه 14 تا 15 ماه است که در معاونت صدا مشغول هستم اما قبل از آن معاونت برنامهریزی و نظارت را بر عهده داشتم. در این معاونت عملکرد بخشهای مختلف را ارزیابی میکردیم. تحرک و پویایی رادیو به خاطر تعامل خوب میان برنامهسازان و مخاطبان است.وی در ادامه افزود: این تعاملات منجر به نقشآفرینی و تاثیرگذاری بیشتر رادیو میشود. رادیو با وجود پیدایش رسانههایی همچون تلویزیون، ماهواره، روزنامه، خبرگزاری و... جایگاه خوبی در تحولات اجتماعی، فرهنگی و... دارد. همچنین برنامههای رادیویی به لحاظ کمی و کیفی جایگاه خوبی دارد و میتوان به نقش بیبدیل این رسانه بعد از انتخابات اشاره کرد. در رادیو سعی میکنیم با ادامه اقدامات مثبت باعث سرآمدی بیشتر رادیو شویم.