تأکید وزیر بر نظارت دقیق
نشست مشترک شورای سیاستگذاری با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی این سوال را در درجه نخست مطرح می‌کند که اولویت‌های آقای وزیر در حین بازدید از روند آماده‌سازی نمایشگاه بر چه مواردی مبتنی بوده است و بیشترین مقوله‌ای که ایشان در جریان بازدید روی آن تاکید داشته‌اند، چه بوده است؟ حمید قبادی، معاون اجرایی نمایشگاه دراین باره می‌گوید: پیش از برگزاری نمایشگاه کتاب ما چندین شورای سیاستگذاری برگزار کرده‌ایم که در چند جلسه آن وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز حضور داشته‌اند. در این جلسات، مدیران هر یک از کمیته‌های مربوطه به توضیح و توصیف جزئیات فعالیت‌های خود برای برگزاری نمایشگاه کتاب پرداختند و پیرامون پیشرفت‌ها و مشکلات خود با وزیر ارشاد صحبت کردند. وی اضافه می‌کند: به طور کلی، برآیند برپایی این جلسات با حضور وزیر ارشاد مطلوب بود، زیرا ایشان بیشتر در جریان امر قرار گرفته‌اند. آنچه ایشان بیش از هر چیز دیگر درباره نمایشگاه بیست و سوم کتاب تاکید داشته‌اند، نظارت دقیق بر فعالیت‌های نمایشگاه است. ارائه خدمات مناسب برای مردم حین برپایی نمایشگاه نیز از دیگر مواردی است که وزیر ارشاد نسبت به آن تاکید کرده‌اند بویژه در حوزه حمل و نقل توصیه‌ها و راهکارهایی برای سهولت رفت و آمد مردم به عنوان یکی از مباحث اصلی مطرح شده است.
فضاهای باز عمومی جایگزین رواق شرقی مصلا
در گفت‌وگویی که با شجاعی صایین، مدیرعامل خانه کتاب داشتم به این نکته اشاره شد که امسال رواق شرقی مصلا به فضای نمایشگاهی تعلق نمی‌گیرد. از قبادی می‌پرسم آیا قرار است بخش‌های دیگری به جبران نداشتن رواق به فضای نمایشگاه اضافه شود یا نه؟ او با اشاره به اینکه روند ساخت و ساز مصلا در قیاس با سال‌های گذشته مطلوب‌تر شده است، می‌گوید: نمی‌خواستیم مساله برگزاری نمایشگاه کتاب به تعطیلی ساخت و سازهای مصلا منجر و عملا خسارتی به آن وارد شود. روی این اصل در جریان صحبت‌هایی هم که در شورای سیاستگذاری شده بود، قرار شد به جای استفاده از رواق شرقی از دیگر فضاهای عمومی باز استفاده کنیم. معاون اجرایی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران می‌گوید: 50 متر مربع فضای نمایشگاهی در نظر گرفتیم تا بتوانیم این رویداد ملی را در ابعاد شایسته و گسترده‌ای برگزار کنیم. هر چند اختصاص 50 هزار متر مربع به چنین رویدادی مسلما مشکلات زیادی را در بر خواهد داشت اما به همت و لطف کارشناسان و مهندسان این امر میسر شده است تا از فضای باز مصلا به جبران عدم تخصیص رواق شرقی نیز استفاده بهینه انجام شود. این روند در حال حاضر در مرحله آماده‌سازی قرار دارد.
سازه‌های ویژه در نمایشگاه کتاب
آنچه بیش از دیگر موارد درباره برگزاری نمایشگاه کتاب به ذهن می‌رسد، این است که رشد کتاب‌های خارجی در قیاس با کتاب‌های تولیدی چقدر بوده است و اصلا تفاوتی نسبت به سال‌های قبل داشته است یا خیر؟ قبادی در این‌باره نیز توضیح می‌دهد: ببینید ما در مجموع امسال شاهد نمایشگاه متفاوتی به لحاظ شکل و محتوا خواهیم بود. متفاوت از این جهت که ما با ساختار زیبایی از نمایشگاه مواجه می‌شویم. دلیل وجه افتراق برگزاری نمایشگاه بیست‌و‌سوم با دوره‌های قبل نیز این است که از مدت‌ها پیش، سازه‌های ویژه برای نمایشگاه در نظر گرفته شده است؛ سازه‌هایی که به جرات می‌توان گفت برای نخستین بار در این نمایشگاه مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. قبادی ادامه می‌دهد: از طرفی دیگر در حیطه محتوای کتاب‌ها نیز رشد افزون داشته‌ایم. چه بسا در زمینه کتاب‌های خارجی بیش از 20 درصد رشد داشته‌ایم. همچنین تعداد کشورهای شرکت‌کننده نیز امسال در نمایشگاه کتاب در قیاس با سال‌های گذشته بیشتر است. به طور کلی می‌توان گفت در نمایشگاه امسال با افزایش رشد جدی در حیطه آثار تالیفی نیز مواجه بوده‌ایم.
تدوین آیین‌نامه‌ها با مشارکت وزارت ارشاد
و انجمن‌های صنفی ناشران
نقش اعمال سلیقه ناشران در جریان برگزاری نمایشگاه بیست و سوم نیز مبحثی است که در خلال گفت‌وگو به آن اشاره شد. مدیر اجرایی بیست و سومین نمایشگاه بین‌المللی تهران در این باره نیز می‌گوید: تمام دستورالعمل‌های ما در این زمینه بویژه آیین‌نامه ثبت نام با حضور انجمن‌های صنفی نشر برگزار شده است. ضمن اینکه امسال 10 جلسه با حضور نمایندگان تشکل‌های نشر بر پا شد. در واقع تدوین آیین نامه‌ها و دستورالعمل‌ها نیز با مشارکت این نهادها و صنف‌ها صورت گرفته است.
شبستان مصلا؛ مکانی برای عرضه کتاب‌های ناشران عمومی
امسال محمد اللهیاری فومنی، دبیری نمایشگاه کتاب را برعهده گرفته است. مکان بخش‌های مختلف نمایشگاه از پیش مشخص شده است و ناشران عمومی می‌توانند
به تبع سال‌های گذشته در شبستان مصلا به ارائه آثارشان بپردازند. همچنین،کتاب‌های خارجی یارانه‌ای در طبقه دوم شبستان بال میانی عرضه می‌شود و سرای اهل قلم نیز مانند سال قبل برنامه‌هایی برای اهالی فرهنگ و کتاب دارد. بخش کتاب‌های کودک و نوجوان، کتاب‌های آموزشی و کتاب‌های دانشگاهی نیز در ضلع شمالی مصلا واقع شده‌اند و بازدیدکنندگان برای دسترسی به این بخش‌ها بهتر است از در بزرگراه رسالت وارد محوطه مصلا شوند. زیرزمین شبستان نیز به فعالیت‌های جنبی و کارنامه نشر اختصاص خواهد داشت.
برگزاری روزانه 3 نشست ادبی در‌سرای اهل قلم
از طرفی، مسؤول برگزاری نشست‌های سرای اهل قلم کودک و نوجوان نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از برگزاری روزانه 3 نشست ادبی در این سرا خبر داده است. جواد محقق با تاکید بر این نکته ابراز داشته که امسال بر‌خلاف سال گذشته به جای برگزاری 3 نشست در عصر، 2 نشست در سرای اهل قلم کودک و نوجوان برگزار می‌شود و صبح‌ها نیز طبق روال یک نشست برگزار خواهد شد. او برای تغییر این روند این دلیل را عنوان کرده که تجربه سال‌های پیش نشان می‌دهد برگزاری 3 نشست در عصر موجب تداخل در برنامه‌های میهمانان می‌شد، از این‌رو برای بهبود کیفیت نشستها تصمیم به برگزاری روزانه 3 نشست گرفتیم. روی این اصل، تمرکز اصلی نشستها نقد و بررسی کتاب‌های کودک و نوجوانی خواهد بود که سال گذشته موفق به دریافت جوایز ادبی شده‌اند. نکته دیگر درباره نحوه عرضه کتاب‌های کودک و نوجوان در نمایشگاه امسال این است که بخش کتاب‌های کودک و نوجوان، کتاب‌های آموزشی و کتاب‌های دانشگاهی نیز در ضلع شمالی مصلا واقع شده‌اند، ضمن اینکه زیرزمین شبستان نیز به فعالیت‌های جنبی و کارنامه نشر اختصاص خواهد داشت.
تخفیف‌های ویژه به دانشجویان
یکی دیگر از اتفاقاتی که امسال به زعم دست‌اندرکاران برپایی نمایشگاه، قرار است این رویداد ملی را متفاوت‌تر از قبل نشان دهد، صحبت‌های دکتر محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در راستای دستور ویژه رئیس‌جمهور برای ارائه تخفیف به دانشجویان است. به گفته وی، با همکاری بانک صادرات، غرفه‌هایی در نظر گرفته شده که دانشجویان با پرداخت 10 هزار تومان، کارت بی‌نام خرید الکترونیک شارژ شده 20 هزار تومانی دریافت خواهند کرد.
حضور 284 ناشر در نمایشگاه
محسن یگانه‌کاری، مدیرعامل انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان از دیگر افرادی است که پای صحبت‌های ما پیرامون نحوه برگزاری نمایشگاه می‌نشیند. او درباره عملکرد انجمن می‌گوید: در نمایشگاه کتاب امسال تعداد 284 ناشر در سطح کشور به شرکت در این رویداد مهم می‌پردازند. از این میان 248 غرفه در نمایشگاه کتاب برای ناشران کتاب‌های کودک و نوجوان تعبیه شده که 34 غرفه به‌طور مشترک میان بعضی ناشران تقسیم شده است. مدیرعامل انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان اضافه می‌کند: این‌طور به نظر می‌رسد که تنها آرزوی ناشران پیش از هر چیز دیگر، دائمی شدن محل برگزاری نمایشگاه کتاب است. نه‌تنها در بخش کودک و نوجوان که در تمام بخش‌ها این امنیت باید احساس شود. امسال ما نقشه‌هایی پیرامون فضای غرفه‌ها ارائه داده‌ایم، بنابر‌این از لحاظ متراژ غرفه چیزی در حدود 5 هزار و 900 متر غرفه در قالب 248 واحد اختصاص داده شده است. این امر نشان می‌دهد که متراژ غرفه‌های کودک و نوجوان در قیاس با سال گذشته 33 درصد افزایش داشته است.
به گفته یگانه، امسال 30 هزار عنوان از ناشران کتاب‌های کودک و نوجوان در نمایشگاه به معرض نمایش گذاشته می‌شود که از این میان 10 هزار جلد، چاپ اول هستند.
غرفه‌های کتاب کودک و نوجوان از زیر سقف به زیر چادر
محسن مهرآبادی، مدیر انتشارات فرهنگ‌گستر و عضو انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان نیز از دیگر صاحب‌نظرانی است که درباره نمایشگاه معتقد است: هرچند هنوز نمایشگاه افتتاح نشده اما امسال با یکصد عنوان کتاب با درونمایه‌های متفاوت در نمایشگاه حضور خواهیم داشت که از این تعداد، 40 عنوان آن چاپ جدید هستند. اما نکته اینجاست که فضایی که در اختیار غرفه‌های کودک و نوجوان گذاشته شده در قیاس با سال گذشته متفاوت‌تر است، ضمن اینکه شنیده‌ها حاکی از این است که قرار است غرفه‌های کودک و نوجوان از زیر سقف به زیر چادرهایی که در فضای نمایشگاه آماده شده منتقل شوند. او می‌گوید: بی‌تردید ناشرانی که توانسته‌اند متراژ وسیع‌تری را برای غرفه‌های خود انتخاب کنند، دغدغه‌شان به نسبت دیگر ناشران کمتر است. از دیگر مسائلی که در جریان نمایشگاه امسال به گوش می‌رسد این است که به دلیل فضای محدود و در قالب شیوه‌ای درمانی، برخی ناشران به شکل شراکتی و ادغامی با یکدیگر غرفه داشته باشند. آنچه مسلم است این است که دست‌اندرکاران برگزاری نمایشگاه بویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بنایی برای بد عمل کردن ندارند که هیچ بلکه قطعا به سمت و سویی می‌روند که تمام امکانات برای عرضه آثار فراهم شود. مهرآبادی ادامه می‌دهد: این را هم می‌دانیم که کارگزاران فرهنگی نمی‌توانند به میل و سلیقه شخصی ناشران عمل کنند. شاید به این خاطر که آنها نیز با معذوریت‌هایی مواجه هستند. عمده فعالیت انتشارات فرهنگ‌گستر همواره بر چاپ کتاب‌های ادبیات پایداری مبتنی بوده است. هرچند این روند به تبع دیگر مسائل نشر دارای افت و خیزهایی در عرضه بوده و هنوز بسیاری از ناشران نتوانسته‌اند با حذف سوبسید کاغذ و دیگر یارانه‌ها خود را وفق دهند اما تمام سعی ما بر این است که بتوانیم آثار مطلوبی را در نمایشگاه امسال عرضه کنیم. عضو انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان با تاکید بر اینکه گاه یک کتاب با مضمون ادبیات پایداری به دلیل داشتن متقاضی‌های فراوان به تیراژ 11 هزار تایی نیز می‌رسد، تصریح می‌کند: قاعده حضور هر ناشر بر اساس بیلان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که هر ناشری باید در سال 40 عنوان کتاب منتشر کند. ما نیز از این قاعده مستثنا نیستیم. در عین اینکه از وزارت فرهنگ و ارشاد تقاضا می‌کنیم اجازه بدهد کتاب‌هایی که چاپ جدید نیستند و به عنوان مثال طی سال‌های اخیر به چاپ رسیده‌اند و اتفاقا با اقبال مخاطب هم مواجه شده‌اند به نمایشگاه بین‌المللی کتاب راه پیدا کنند. شاید از این جهت که تصور می‌کنیم کتاب، کالایی است که تاریخ مصرف ندارد و به عنوان یک الگوی فرهنگی مناسب می‌تواند همیشه مورد استفاده قرار گیرد.
توزیع نامناسب، حلقه مفقوده مخاطب و ناشر
صرف‌نظر از صحبت‌هایی که محسن مهرآبادی درباره وضع انتشار کتاب‌های کودک و نوجوان ارائه می‌دهد به این نکته نیز اشاره می‌کند که امروز، توزیع نامناسب کتاب‌ها توانسته حوزه نشر را با آسیب‌های جدی مواجه کند و در مواقعی حتی این نقص به مثابه حلقه مفقوده میان مخاطب و ناشر به شمار می‌رود. این ناشر از ذوب شدن کتابفروشی‌ها و تبدیل آنها به فست‌فود‌فروشی‌ها می‌گوید و ضمن ابراز تاسف از این روند می‌‌افزاید: با این شرایط چه گمانه‌زنی‌ای برای افزایش تیراژ‌های کتاب می‌توان انجام داد؟! این خواسته قلبی تمام ناشران است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به مرتفع کردن معضل توزیع نامناسب کتاب‌ها بپردازد.
بیست و سومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از 15 تا 25 اردیبهشت‌ماه در مصلای امام خمینی (ره) برگزار می‌شود.