در تعریف شهر اتفاق نظری وجود ندارد و در تعاریف بیان شده بر مواردی نظیر تعداد جمعیت، نوع فعالیت‌های اقتصادی، حوزه اداری و موارد دیگری اشاره شده است اما در بعد جهانی برای شناخت شهر از روستا بیشتر بر تعداد جمعیت تاکید شده است. با توجه به کم و کاستی‌های مربوط به تعاریف شهر، تاکید بر نقش شهر (نوع کارکرد) بهتر ما را در شناخت شهر و تمایز قائل شدن بین آن و روستا هدایت می‌کند. بدین معنی که در شهرها نقش‌هایی وجود دارد که روستاها فاقد آن هستند. بنابراین در شناخت شهر به 2 کارکرد بیشتر توجه می‌شود؛ یکی اینکه شهرها کارکرد غیر کشاورزی دارند و دوم اینکه اغلب شهرها به تولید کالا و بیش از آن به مبادله کالا می‌پردازند؛ یعنی اینکه فعالیت‌های غیر کشاورزی بر اقتصاد شهر غلبه دارد. با توجه به موارد عنوان شده، در برخی کشورها در شناخت شهر از روستا کارکردهای اقتصادی به همراه میزان جمعیت اساس کار قرار می‌گیرد. بنابراین تاکید بر یک عامل در شناخت شهر کفایت نمی‌کند. در طول تاریخ شناخت شهر از طریق کارکرد آن از اعتبار سیاسی و حکومتی برخوردار بوده است بویژه که از ابتدای پیدایش شهرها، شهر با نقش‌های اداری- سیاسی و مذهبی شناخته می‌شد بنابراین نخستین شهرها دارای نقش
اداری- سیاسی بوده‌اند. لیکن امروز، شهرها دارای کارکردهای متنوعی بویژه کارکردهای
اقتصادی- صنعتی و خدماتی- خدمات رسانی هستند. با توجه به این توضیحات، آیا می‌توان گفت که شهرها می‌توانند در اندازه‌های گوناگون شکل بگیرند؛ کوچک، متوسط، بزرگ و بسیار بزرگ؟ بله این درست است لیکن به‌طور علمی ما چه انواعی از شهرها را داریم؟ شهر، شهرک، متروپلیس یا مادر شهر، مگالاپلیس یا کلانشهرها کدامند و دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟ از 2 جنبه می‌توان به انواع شهرها پرداخت. یکی از بعد کارکردی (فعالیت و نقش) و دیگر از بعد اندازه ( کوچک و بزرگ بودن)، از نظر اول با توجه به نوع فعالیت شهرها، به دسته بندی کلی شهرها می‌پردازیم و از نظر دوم تقسیم‌بندی معمولا با توجه به جمعیت شهر انجام می‌شود. البته جمعیت شهر خود تا حدودی بیانگر تنوع و تعداد فعالیت‌های حاکم بر شهر و همچنین حیطه نفوذ و وسعت شهر خواهد بود.
الف- کارکرد و نقش:
تقسیم‌بندی شهرها با توجه به محیط به‌وجود آمده بر اساس فعالیتی که سایر فعالیت‌های شهر را تحت الشعاع خود قرار داده و شهر بر اساس آن نوع فعالیت خاص شناخته می‌شود، مانند شهرهای فستیوال و کنگره‌ای، شهرهای فرهنگی، شهرهای مذهبی و زیارتگاهی، شهرهای درمانی و آسایشگاهی، برف شهرها، شهرهای بازنشستگان، شهرهای صنعتی، شهرهای تجاری، شهرهای
اداری- سیاسی، شهرهای صنعتی- خدماتی و... . بنابراین در این دیدگاه شهرها بر نوع فعالیت غالب طبقه‌بندی می‌شوند که هر شهر با توجه به فعالیت و کشش جمعیتی خود، اندازه و وسعت خاص خود را خواهد داشت.
ب- اندازه و وسعت:
در این دیدگاه عامل جمعیت در تقسیم‌بندی شهرها نقش مهمی را بازی می‌کند چراکه در این دیدگاه شهرها از کوچک‌ترین به بزرگ‌ترین تقسیم‌بندی می‌شوند و شهر کوچک یا بزرگ در وهله اول بیانگر جمعیت کم یا زیاد خود است که البته این جمعیت خود بیانگر سطح فعالیت‌ها، حیطه نفوذ شهر و... است، البته در تعریف سطح جمعیتی و مرز تعریف شده بین انواع شهرها توافق کلی وجود ندارد. به‌طور مثال حداقل جمعیت برای شهر محسوب شدن در ژاپن 30 هزار نفر، در نروژ، ایسلند و سوئد 2 هزار نفر، در نیجریه 20 هزار نفر و در ایران در حال حاضر 10 هزار نفر است.
شهرهای جدید از نظر نوع عملکرد
شهرهای عمده و مراکز تصمیم گیری سیاسی:
برازیلیا، شاندیگار، اسلام آباد، بلگراد جدید و تیتوگراد
شهرهای صنعتی:
نووا- هوتا در لهستان، دونوجواروس در مجارستان و براتسک در سیبری
شهرهای اراضی جمعیت پذیر:
زویدرزی در هلند
شهرهای دانشگاهی یا پژوهشگران:
تسکوبا در ژاپن و آمادمگورو دوک نزدیک نووسی بیرسک
شهرهای اقماری:
این شهرها درون حوزه کلانشهرها شکل گرفته و با شهر مرکزی پیوند‌های عملکردی محکمی دارند. بنابراین زمان جابه‌جایی نباید از 30 تا 45 دقیقه تجاوز کند.
شهرهای جدید پیوسته:
این اصطلاح را هاروی پارلوف برای توصیف شهرهایی که در محدوده شهرهای موجود احداث می‌شوند به کار می‌برد. در واقع، این الگو در جوار ما در شهر و مجتمع‌های بزرگ برای رفع مشکل انباشتگی مسکونی آنها ایجاد می‌شوند.
شهرهای جدید موازی:
به علت وجود موانع جغرافیایی و طبیعی 2 شهر در مجاور هم شکل گرفته، گسترش می‌یابند یا ممکن است در ابتدا یک شهر قدیمی شکل بگیرد و بعد به دلیل وجود موانع یاد شده، شهر جدیدی رونق یابد. اسلام آباد و راولپندی در پاکستان نمونه این شهرها هستند.
شهرهای جدید مهاجرنشین:
هدف از ایجاد شهرهای جدید مهاجر نشین، تخلیه شهرها با عمل مهاجرت، حفظ تعادل میان جمعیت در محیط در کل شهرها و بهره‌مندی از نیروی انسانی و منابع طبیعی یک ناحیه است. شهرهای جدید مهاجرنشین را می‌توان براساس منشأ عملکرد آنها به 5 طبقه شهرهای کشاورزی، نظامی، تجاری، مراکز ناحیه‌ای، معدنی و بازیابی زمینی از دریا تقسیم کرد.
شهرهای جدید سرریزپذیر:
این شهرها برای خنثی‌کردن و کنترل رشد شتابان شهرهای بزرگ و نیز جذب و انتقال بخشی از جمعیت آنها احداث می‌شوند.
* کارشناس شهری