خزانی کم‌کم دارد به رسم بهار تبدیل می‌شود و چه تلخ که این رسم را بیشتر با پیشکسوتان و بزرگان سروکار است. این بار هم قرعه به نام بزرگی از خاندان سینمای ایران خورد و پس از کیومرث ملک‌مطیعی، رضا کرم‌رضایی، محمود بنفشه‌خواه و حمیده خیرآبادی، «نعمت حقیقی» هم به کاروان رفتگان فرهنگ و هنر در سال 89 پیوست؛ فیلمبردار بزرگ تاریخ سینمای ایران که دچار عارضه قلبی شد و سرانجام در شامگاه چهارشنبه هشتم اردیبهشت دارفانی را وداع گفت.
نعمت حقیقی در آغاز راه
نعمت حقیقی متولد 1318 بود. در سال چهارم دبیرستان تحصیل را برای همیشه رها کرد و زمانی که فرخ غفاری فیلم «جنوب شهر» را می‌ساخت به‌عنوان کمک فیلمبردار استخدام شد. جلسات نمایش کانون فیلم کم‌کم موجب آشنایی حقیقی با پاره‌ای از فیلم‌های مهم تاریخ سینمای جهان شد. در چنین وضعی تاریکخانه کوچکی در ایران‌نما دایر کرد و به‌طور حرفه‌ای به کار عکاسی مشغول شد. گهگاه با دوربین فیلمبرداری نماهای کوتاهی می‌گرفت یا عکس‌های گرفته شده را ظاهر و با آگراندیسمان چاپ می‌کرد. در نیمه اول دهه 1340 ساخت تعدادی فیلم تبلیغاتی از نوشتن طرح تا فیلمبرداری، تدوین و صداگذاری به حقیقی محول شد. پس از تأسیس تلویزیون، فعالیت حقیقی در تلویزیون متمرکز شد. کار در تلویزیون، حقیقی را از فضای ناسالم سینما و جو نامطلوبی که آن را احاطه کرده بود دور کرد. حقیقی بر این عقیده بود که اگر در آن زمان وارد سینمای ایران می‌شد، به طور قطع به سلک همان فیلمبردارانی می‌پیوست که در سینمای ايران هرز رفته‌اند. حقیقی معتقد بود در یک فیلم، اصل اساسی این است که فیلمبردار و کارگردان با یکدیگر تفاهم داشته باشند و روحیه یکدیگر را بشناسند، فقط در چنین حالتی است که از نتیجه همکاری رضایت خواهند داشت، در غیر این‌صورت فیلمبردار به وسیله‌ای مکانیکی بدل خواهد شد که وظیفه‌اش فقط گرفتن یک مجموعه عکس است. حقیقی مانند کیمیایی و بسیاری از هم‌نسلانش عاشق سینما بود و سینما را با فیلم دیدن آموخت، کارش با دوربین را با عکاسی شروع کرد و نخستین‌‌بار توانست در فیلم «جنوب شهر» به‌عنوان دستیار فیلمبردار، سینما را تجربه کند.
از ارکان موج نو
اواخر دهه 40 مسعود کیمیایی به نعمت حقیقی پیشنهاد کرد نخستین فیلمش؛ «بیگانه بیا» را فیلمبرداری کند. آن روزها حقیقی در تلویزیون کار می‌کرد و پیشنهاد کیمیایی را رد کرد اما تقدیر می‌خواست آنها چند سال بعد با هم کار کنند. حقیقی در ساخت مستند پرمخاطب «خانه خدا» (جلال مقدم) همکاری کرد و در کنار احمد شیرازی، عباس دستمالچی و محمود ایثاری تصاویری از مناسک حج و زائران را ثبت کرد. سرنوشت حرفه‌ای حقيقي با فیلمبرداری «داش آکل» تغییر کرد، این فیلم که برداشتی از داستان صادق هدایت بود با آن فضاسازی ویژه، زمینه‌ای را به وجود آورد تا قابلیت‌های حقیقی دیده شود. توتالیته رنگ‌های سیاه و سفید و بازی با نور فضای غمبار و تراژیک این فیلم را به شکلی جادویی مقابل چشم بیننده قرار می‌داد. فیلمبرداری «داش آکل» هنوز زنده است، بی‌آنکه بیننده را مرعوب حرکت دوربین‌ها یا بازی‌های نورپردازی حضور فیلمبردار را پشت دوربین یادآوری کند. پس از «داش‌آکل» حقیقی با امیر نادری، بهمن فرمان‌آرا و ناصر تقوایی در بهترین فیلم‌هایشان همکاری کرد. دهه 50 دهه رشد و شکوفایی نسلی بود که موج نوی سینمای ایران آن را شکل می‌داد و حقیقی یکی از ارکان آن بود. در زمانه‌ای که تکنیسین‌های سینمای ایران به تعداد انگشتان یک دست نمی‌رسیدند این فیلمبردار غریزی خودآموخته به هر فیلم اعتبار تصویری می‌بخشید.
همکاری با بزرگان
حقیقی بهترین فیلمبردار سیاه و سفید بود، این را نسل پس از او دریافتند؛ زمانی که تجربه‌هایش در این عرصه را دنبال و تحلیل کردند. تنوع کاری که در این زمینه انجام می‌داد ستودنی است. حقیقی بر خلاف بسیاری از فیلمبرداران هم‌نسلش مثل مازیار پرتو و احمد شیرازی نیازی نمی‌دید تبحرش را در فیلمبرداری با دوربین روی دست نشان بدهد، او مهارت و سلیقه‌اش را در قاب‌ها و نماهای ثابت به رخ می‌کشید. وی در سال‌های پیش از پیروزی انقلاب اسلامی فرصت همکاری با کارگردان‌های شاخص موج نو را به دست آورد، با کیمیایی در 5 فیلم همکاری کرد و تفاوت کارش در «غزل»، «داش آکل»، «خاک» و «گوزن‌ها» اوج توانایی حرفه‌ای او را نشان می‌دهد. حقیقی در 2 فیلم با تقوایی کرد و «عمو سیبیلو» را برای بیضایی فیلمبرداری کرد. فیلمبرداری «چشمه» به کارگردانی آربی آوانسیان که یکی از فیلم‌های متفاوت سینمای ایران است، یکی از بهترین کارهای کارنامه حقیقی است که کمتر درباره‌اش صحبت شده است. حقیقی در اواسط دهه 50 چند فیلم از سینمای تجاری را هم فیلمبرداری کرد که اگرچه بر اعتبار هنری کارنامه‌اش نمی‌افزاید اما نشان می‌دهد که کار او می‌توانست ساختار بصری این آثار را بهتر کند.
همکاری با سینماگران جوان
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حقیقی بیشتر ترجیح می‌داد با کارگردان‌های جوان همکاری کند، همکاری‌اش با بهروز افخمی در «شوکران»، «تختی» و «عروس»، «روز شیطان» و «روز فرشته» به یاد ماندنی است. او در فیلم‌های «مارال» و «مهاجران» با مهدی صباغزاده و در «دزد عروسک‌ها» و «رد پایی بر شن» با محمدرضا هنرمند همکاری کرد که هر 3 فیلمسازانی هستند که پس از پیروزی انقلاب کارشان را در سینما شروع کردند. حقیقی اهل مصاحبه و صحبت کردن درباره خود و کارش نبود و بیشترین ستایش‌ها را کارگردان‌هایی که تجربه همکاری با او را داشتند، نثارش کردند. کیمیایی همیشه دوست داشت با او همکاری کند، قرار بود این اتفاق در «سربازهای جمعه» بیفتد و حقیقی مدیرفیلمبرداری باشد و محمود کلاری فیلمبردار اما سرنوشت این‌طور نمی‌خواست. حقیقی در مقطعی از زندگی حرفه‌ای خود سراغ کارگردانی رفت، فیلم کوتاه «سکه» را ساخت و فیلم سینمایی «فیل در تاریکی» که نا‌تمام ماند و سال‌ها بعد کارگردان دیگری آن را تمام کرد. بیماری موجب شده بود فیلمبردار باسابقه این سینما از سال 75 و پس از «فصل پنجم» رفیع پیتز دیگر پشت دوربین نرود. پرونده سینمایی یکی از بهترین فیلمبرداران این سینما در حالی بسته شد که فیلم‌های او همچنان زنده و باطراوت هستند، تجربه‌هایش تدریس می‌شوند و یادگارهایش در دل این سینما می‌درخشند.
شاید بهار89....
نعمت حقیقی اما درحالی با خانواده سینمای ایران وداع می‌کند که سال گذشته و در واپسین گفت‌وگوهایش با رسانه‌ها از بهبود شرایط عمومی‌اش سخن به میان آورده و گفته بود: «شاید تا بهار89 دوباره پشت دوربین بروم»؛ اتفاقی که انگار دست تقدیر طرح دیگری برای آن رقم زده بود. حقیقی گفته بود: در حال حاضر فقط به استراحت در منزل می‌پردازم اما دلم برای سینما واقعا تنگ شده است و با وجود اینکه قبل از عمل جراحی نزدیک به 7 سال کار نکردم، اما این روزها مشتاقانه منتظر هستم تا بتوانم بار دیگر پشت دوربین قرار گیرم. وی تاکید می‌کرد: فعلا که نه هیچ صحبتی با من شده است و نه من توانایی بازگشت را دارم اما از آنجایی که روز به روز شرایط جسمی‌ام بهتر می‌شود، شاید زمستان امسال یا بهار سال آینده(1389) دوباره پشت دوربین فیلمبرداری قرار گیرم. با این همه، نعمت حقیقی هم از میان ما رفت و ما ماندیم و خاطره‌ای از هنرمندی او. بنابر اعلام، مراسم ویژه تشییع پیکر این فیلمبردار توانمند سینمای ایران یکشنبه 12 اردیبهشت‌ماه از مقابل ساختمان شماره 2 خانه سینما برگزار می‌شود. مراسم ترحیم این فیلمبردار باسابقه هم جمعه هفته آینده از ساعت 16 تا 17:30 در مسجد نور واقع در میدان فاطمی برگزار می‌شود. روحش شاد.
حسين رجبي