جنبش دانشجویى در کشور ما تاریخ بسیار جالبى دارد. این را از این جهت می‌گویم و رویش تکیه می‌کنم که این حرکت باید ادامه پیدا کند و این چیزى نیست که بتواند متوقف بشود، چون کشور در شرایطى است و نظام جمهورى اسلامى، ساخت و ویژگى‌ها و مختصاتى دارد که حتماً جنبش دانشجویی در کنارش بایستى حضور داشته باشد. این جنبش دانشجویی در کشور ما در تاریخ ثبت شده و شناخته شده خود، همیشه ضداستکبار، ضدسلطه، ضداستبداد، ضد اختناق و بشدت عدالتخواه بوده است. این ممیزات جنبش دانشجویی ما از روز اول است تا امروز. اگر کسى مدعى جنبش دانشجویی باشد، اما این ممیزات را نداشته باشد، صادق نیست. دست جنبش دانشجویی نمی‌تواند در دست کسانى باشد که در فلسطین قتل‌عام می‌کنند، در عراق جنایت می‌کنند، در افغانستان مردم را از دم تیغ می‌گذرانند؛ این جنبش دانشجویی نیست. جنبش دانشجویی خصلت و خاصیتش در کشور ما لااقل اینجور است - شاید در خیلى از کشورهاى دیگر هم باشد - که ضداستکبارى، ضدسلطه، ضددیکتاتورى و طرفدار عدالت است. جالب است توجه کنید که 16 آذر در سال 32 که در آن 3 نفر دانشجو به خاک و خون غلتیدند، تقریباً 4 ماه بعد از 28 مرداد اتفاق افتاده، یعنى بعد از کودتاى 28 مرداد و آن اختناق عجیب- سرکوب عجیب همه نیروها و سکوت همه- ناگهان به وسیله دانشجویان در دانشگاه تهران یک انفجار در فضا و در محیط به وجود مى‌آید. چرا؟ چون نیکسون که آن وقت معاون رئیس‌جمهور آمریکا بود، آمد ایران. به عنوان اعتراض به آمریکا، به عنوان اعتراض به نیکسون که عامل کودتاى 28 مرداد بود، این دانشجوها در محیط دانشگاه اعتصاب و تظاهرات می‌کنند که البته با سرکوب مواجه می‌شوند و 3 نفرشان هم کشته می‌شوند. حالا 16 آذر در همه سال‌ها با این مختصات باید شناخته شود. 16 آذر مال دانشجوى ضدنیکسون است، دانشجوى ضدآمریکاست، دانشجوى ضدسلطه است. بعد، از آن سال تا سال 42 - که شروع نهضت روحانیت و نهضت دینى و اسلامى در کشور ماست - جنبش دانشجویی کم و بیش تحرکاتى دارد. من یادم است سال‌هاى 38 ، 39 ، 40 و...، دانشجوها تحرکاتى داشتند، منتها بشدت سرکوب می‌شد و اجازه نمی‌دادند بروز پیدا کند تا نهضت روحانیت در سال 1341 و اوجش در سال 42 شروع شد که اینجا باز شما نشانه جنبش دانشجویی را مشاهده می‌کنید، یعنى در تمام 15 سالى که بین 1342 است که شروع نهضت روحانیت باشد تا 1357 که پیروزى انقلاب اتفاق افتاد، شما در همه جا و دوشادوش روحانیت و در کنار او، جنبش دانشجویی را مشاهده می‌کنید. دانشگاه‌هاى کشور، محیط‌هاى دانشجویی کشور، مرکز تحرک و فعالیت است و یکى از بازوهاى اساسى نهضت در تمام طول این مدت - که این را ما از نزدیک هم خودمان شاهد بودیم، هم دوستانى که در کار نهضت و مبارزات بودند و هم همه این را تجربه کرده‌اند و آزموده‌اند - دانشجویانند. بنابراین، دانشگاه‌ها یک بخش لاینفک از نهضت روحانیت بودند. البته در دانشگاه‌ها جریان‌هاى الحادى، ضددینى، مارکسیست و... هم بودند، ليکن آن حرکت غالب، مربوط بود به دانشجوهاى مسلمان، لذا گروه‌هایی که تشکیل می‌شد- گروه‌هاى مبارز - و کارهایی که انجام می‌گرفت مثلاً در زندان‌ها - این زندان‌هاى گوناگون در سال‌هاى مختلف که ما خودمان تجربه کردیم - در همه‌جا، دانشجوها هم حضور داشتند، یعنى روحانیون و دانشجویان عمده زندانى‌ها را تشکیل می‌دادند. همین موجب شد که ما روحانیون مشهد، علماى مشهد و جمع کثیرى از مردم مشهد در سال 57، قبل از پیروزى انقلاب، وقتى می‌خواستیم تحصن انجام بدهیم، این تحصن در مرکز دانشگاهى پزشکى امام رضا انجام گرفت، یعنى مرکزیت دانشگاه. در تهران هم تحصن علما و روحانیون و انقلابیون و مبارزین براى ورود امام- که در ورود ایشان تأخیر شده بود- در دانشگاه تهران انجام گرفت. اینها نشان‌دهنده نقش دانشگاه و نقش دانشجوست، تا انقلاب پیروز شد. بعد از پیروزى انقلاب این حرکت دانشجویی- جنبش دانشجویی، حضور دانشجویی- صحنه عجیبى است. در همان ماه‌هاى اول، مساله تشکیل سپاه پاسداران و حضور فعال دانشجویان در سپاه است و به فاصله چند ماه، تشکیل جهاد سازندگى به وسیله خود دانشجوهاست که خود دانشجوها جهاد سازندگى را تشکیل دادند و خودشان آن را توسعه دادند، خودشان آن را پیش بردند که یکى از برکات و افتخارات نظام اسلامى، جهاد سازندگى بود. چند ماه بعد از این، موج دوم حضور دانشجویان در مواجهه و مقابله با عناصر مسلحى بود که دانشگاه را لانه خودشان کرده بودند که اتفاقاً خیلى از آنها غیردانشجو بودند و همین دانشگاه تهران تبدیل شده بود به مرکز تسلیحات، تفنگ، مهمات و نارنجک! آنها این وسایل را جمع کرده بودند براى اینکه با انقلاب مبارزه کنند. کسى که توانست اینها را از دانشگاه تهران ازاله کند، خود دانشجوها بودند؛ حرکت عظیم دانشجوها که اینجا هم خودش را نشان داد. سال 59 با شروع دفاع مقدس، حضور دانشجوها در جبهه است که نمونه‌هاى مختلفى از آن وجود دارد که یکى از آنها همین حاج احمد متوسلیان و امثال اینها بودند که بلند شدند، رفتند منطقه غرب در کردستان، در عین غربت- بنده در همان ماه‌هاى اول جنگ، 6-5 ماه بعد از اول جنگ، منطقه کردستان را از نزدیک دیدم؛ گرد غربت آنجا بر سر همه کأنه پاشیده شده بود- و در تنهایی، بى‌سلاحى و با حضور فعال دشمن و بمباران دائمى دشمن، این مخلص‌ترین نیروها در آنجا کارهاى بزرگى را انجام دادند که قبل از عملیات فتح‌المبین- عملیاتى که این سردار بزرگوار و دوستانش انجام دادند- عملیات محمد رسول‌اللَّه (ص) را انجام دادند که آن، یک نمونه از حضور دانشجویان است. قبل از اینها هم در سال 58، تسخیر لانه جاسوسى به دست جنبش دانشجویی است. این برداشت من از جنبش دانشجویی و نگاه من به جنبش دانشجویی است: ضداستکبارى، ضدفساد، ضداشرافیگرى، ضدحاکمیت تجملگرایانه و زورگویانه و ضدگرایش‌هاى انحرافى، اینها خصوصیات جنبش دانشجویی است. در همه این سال‌هاى انقلاب، حضور دانشجویان در این صحنه‌ها، حضور فعال و مؤثرى بوده. دانشجوها گفتمان‌ساز بوده‌اند، فضاى فکرى ساخته‌اند و گفتمان‌هاى سیاسى و انقلابى را در جامعه حاکم کرده‌اند که در موارد زیادى این وجود داشته. البته من قضاوتم روى بدنه دانشجو است.