گروه فرهنگ و هنر:
«به رنگ ارغوان» آخرین فیلمی است که از سازنده فیلم‌هایی چون«هویت»، «دیده‌بان»، «مهاجر»، «وصل نیکان»، «از کرخه تا راین» «بوی پیراهن یوسف»، «برج مینو»، «ارتفاع پست» و «آژانس شیشه‌ای»روی پرده رفته و تاکنون به عنوان نخستین فیلم اکران 89، با استقبال خوبی از سوی مخاطب روبه‌رو شده است. فیلم ابراهیم حاتمی‌کیا پس از سال‌ها توقیف با وساطت جواد شمقدری و دستور مستقیم محمود احمدی‌نژاد در جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر به نمایش درآمد و در تاریخ جشنواره، از معدود دفعاتی بود که یک فیلم هم نظر مثبت اهالی سینما را جلب کرد، هم منتقدان آن را پسندیدند و هم داوران جشنواره به آن رأی دادند و از معدود مواردی بود که در جشنواره فیلم فجر، سیمرغ فیلم و کارگردانی، توأمان به یک فیلم تعلق می‌گرفت. به بهانه نمایش عمومی «به رنگ ارغوان»، ابراهیم حاتمی‌کیا با خبرنگار فارس (احسان هوشیارگر)گفت‌وگو کرده است. گفت‌وگویی اینترنتی که با استفاده از چت و طی 3 ساعت انجام شده است و بخش‌هایی از آن در پی می‌آید:
وقتی دارن رو دست‌ها بلندت می‌کنن، مواظب باش
حاتمی‌کیا در جواب نخستین پرسش مبنی بر اینکه شما یکی از معدود فیلمسازاني هستید که همیشه توجه نسبت به فیلم‌های‌تان زیاد است، دلیل اول این توجه به خود شما بازمی‌گردد که بدون تعارف، فیلمسازی باهوش و نکته‌سنج هستید؛ اما سؤال اصلی این است که چرا درباره ساخت «به رنگ ارغوان» اینقدر اصرار داشتید تا تولیدش در سکوت خبری کامل انجام شود،گفته:دوست دارم این تعارف رو جدی بگیرم، ولی مشکل اینه که کتک این ویژگی بیشتر از شیرینیش بوده. یه‌جور زندگی در برزخ خوف و رجا! روزگاری فکر می‌کردم که برپا کردن یه سایت ویژه باعث می‌شه که با مخاطبان راحت در تماس باشم، ولی در عمل دیدم که دوست ندارم خیلی آفتابی بشم. ما تو کشوری هستیم که هرچی کمتر زیر نگاه باشی بیشتر در امانی و به همون نسبت آرامش داری و خودتی. او در ادامه گفت: این عمر فیلمسازی خیلی پستی و بلندی داشته و من دیدم که نباید به این تعریف‌های فیلمساز متعهد، با هوش و انقلابی و دل آشنا و... دل بدم. اینجایی که دلمون بهش بنده، صفر و صدش خیلی تنده! وقتی دارن رو دست‌ها بلندت می‌کنن، مواظب باش. چون صف دست‌ها یه جایی تموم می‌شه و ناگهان ولت می‌کنن. بهتره از همون اول به پاهای خودت تکیه کنی.
سینمای من یه سینمای جدیه، یه جورایی
غصه داره
کارگردان «به رنگ ارغوان» در بخش دیگری از این مصاحبه گفت: چیزی که منو به سینما و کلاً هنر وصل کرده یه حسی از نیازه که نمی‌شه اونو به ظرف و محتوا تقسیمش کرد. هر 2 با هم میان. من 6 سال پیش «به رنگ ارغوان» رو برای فیلمبرداری دست گرفتم و تقریبأ 2 سال قبل‌ترش، روی فیلمنامه کار می‌کردم. این چه قدرتیه که می‌تونه منو سرپا نگه داره و چندسال تحملش کنم؟ سینمای من یه سینمای جدیه. یه جورایی غصه داره. عبوسه. انگار به یه توقعی اومده و اگه آشنا نبینه مویه می‌کنه. من اینو با همه وجودم می‌گم. شاید بهتر باشه بگم سینمای آینده‌نگرِ نگران. متر و میزان امثال من، صرفاً عشق به سینما نیست. حاتمی‌کیا همچنین در پاسخ به اینکه اگر نگاهی که شما در «به رنگ ارغوان» نسبت به امنیت و نیروهای امنیتی دارید، عمیقا یک نگاه مثبت است، پس چرا تعابیری عکس از نگاه شما به مفهوم امنیت برداشت شد؟گفت: امنیت در حوزه فرهنگ که منم یکی از اعضاش محسوب می‌شم، می‌شه «به رنگ ارغوان» که می‌خواد به کمک این تفسیر بیاد. من همون موقع تو مکاتبه روزنامه‌ای، به وزیر اطلاعات وقت نوشتم که من گل سرخی به قصد احترام برای شما آوردم، ولی ظاهراً فقط خار این گل رو دیدید. پخش نشدن «به رنگ ارغوان» یعنی تن دادن حوزه فرهنگ به قرائت حوزه امنیت.
«به رنگ ارغوان» یک فرصت تست‌زنی بود
که با همت شمقدری حل شد
این فیلمساز باسابقه سینمای دفاع مقدس در ادامه این گفت و گوی اینترنتی گفت:«به رنگ ارغوان» یک فرصت تست زنی بود که شکر خدا با همت شمقدری حل شد. اونایی که همچنان فیلم رو امنیتی تفسیر می‌کنن، چه بخوان و چه نخوان، نگاهشون به آثار فرهنگی، رنگ امنیتی خورده.حواسمون باشه، من منظورم این جناح و اون جناح نیست. این تفسیر توی همه جناح‌هاست. فرقی نمی‌کنه زمان آقای خاتمی باشیم یا آقای احمدی‌نژاد. این نگاه تو هر فرصتی مانع تراشی می‌کنه. تحریم می‌کنه، تقبیح می‌کنه، تکفیر می‌کنه و حاضره که تو سال‌ها فیلم نسازی، چون مساله‌اش، مساله تو نیست. سؤال بعدی که از حاتمی‌کیا پرسیده شد،این بود: شما این تست‌گیری را مدت‌ها قبل شروع به آزمون و خطا کرده بودید یعنی از زمان «از کرخه تا راین». نقطه طلایی آن در «آژانس شیشه‌ای» بود و به اعتقاد من، شما در تمام فیلم‌های دیگر هم این تست‌گیری را ادامه دادید اما «به رنگ ارغوان» یک تفاوت عمده با 3 فیلم دیگرشما در دهه 80 دارد و آن اینکه این فیلم می‌توانست همانند «آژانس شیشه‌ای»، فیلم پرطرفدار دهه خود باشد اما این فرصت از آن گرفته شد... و او چنین پاسخ داد: به هر حال اثر هنری یه نسبتی با خالقش داره. ارغوان از نظر من فیلمیه که 5 سال پیش ساختم و اگر تا حالا ساخته نشده بود، حتی اگر فیلمنامه‌اش دستم بود باز من نمی‌ساختم. این فیلم محصول همون دوران منه، اما این حرف‌ها مال پشت صحنه فیلمسازه. ربطی به مخاطب نداره. فیلم کار خودشو می‌کنه و فرآیند تاثیرش فقط به خودش ربطی نداره. اون باید با حال و احوال تک به تک مخاطب‌ها ارتباط بسازه و برگرفته از شرایط تک تک اون‌هاست. این خاصیت هنره. از این منظر فیلم نو و کهنه نداریم. مثل «آژانس شیشه‌ای» که بارها دیده شده و می‌شه، ولی برای من سازنده، فیلمیه از یه دوران ماضی. اینکه «به رنگ ارغوان» همچنان طراوت دارد، نشان از انرژی ذاتی اثره که همچنان هسته مرکزیش فعاله و البته خدا را شکر که همچنان انرژی داره.
«دعوت» به همون اندازه در کارنامه من جا داره که ارغوان داره
حاتمی‌کیا در ادامه با رد این فرضیه که توقیف «به رنگ ارغوان»، باعث تغییر روند فیلمسازی او و ساخت «دعوت» شده، گفت: بارها گفتم که «به نام پدر» داشت کلید فیلمبرداری می‌خورد که اون بلا سر «به رنگ ارغوان» اومد. اینکه در حین ساخت «به نام پدر» دلخور بودم، حتمأ بودم ولی اونقدر بچه نیستم که با یه تشر و مانع تصمیم بگیرم از استقلال و روند فیلمسازیم دست بردارم. این را هم گفتم که من به هیچ وجه فیلمی به سفارش این ارگان و اون تشکیلات نساختم. جز توصیه وزیر ارشاد، وقت آقای لاریجانی برای ساخت فیلمی درباره بوسنی که شد فیلم «خاکستر سبز». «دعوت» به همون اندازه در کارنامه من جا داره که ارغوان داره. راستش عنصر لجاجت در هنر پیچ در پیچ سینما اعتبار و دوام نداره و فکر نکنم این سوخت عصبی اونقدر زور داشته باشه که توقع منو جواب بده. ریسک پذیری و تازگی «دعوت» برای من کمتر از ارغوان نیست. بهتره این دفعه من باشم که به دوستان اهل قلم بگم اینقدر لجاجت نکنن. همه این آثارم اسمشون تو شناسنامه منه. اگه بنده رو درهم قبولم کنید به صواب نزدیکتره تا اینکه بخواین بعضی‌شو ندید بگیرین و سوا کنین.
فیلم‌های من احتیاج به بازارگرمی نداره
حاتمی‌کیا این سؤال که مسؤولی عاشقانه از ابتدا تا انتها فیلم شما را ایستاده می‌بیند و حتی در پایان، بیشتر از منتقدانی که شیفته فیلم شدند، برای فیلم هورا می‌کشد، این موضوع برای من، هم لذت بخش است و هم تأسف‌برانگیز. لذت‌بخش است که نظر مسؤول سینمایی‌ام را همسو با خودم می‌دانم و تأسف‌برانگیز از اینکه چرا 5 سال فرصت دیده شدن یک فیلم سوزانده شد. بعد از جشنواره چنین احساس‌های دوگانه‌ای در شما به وجود نیامد؟ را چنین پاسخ داد: «به رنگ ارغوان» تنها فیلمیه که بعد از ساخت تجربه‌های عجیبی برام داشته. باورم هم نشد. بعضی‌ها فکر می‌کنن من اهل جارو جنجالم. خدا شاهده اصلا دوست نداشتم که برای فیلم حاشیه درست بشه. من از این بازارگرمی‌ها خوشم نمیاد و نگاه آزاد و راحت و بدون قضاوت تماشاچی برام یه دنیا قابل احترامه. راستش رو بخواین فیلم‌های من احتیاج به این بازارگرمی‌ها نداره. « به رنگ ارغوان» هم فیلمیه تو رده بقیه فیلم‌هام.
منو با وزیر اطلاعات چه کار؟
چرا ارشاد منو تنها روانه کرد؟
او ادامه داد: اون حس دوگانه‌ای که شما اشاره می‌کنید به اون شبی بازمی‌گرده که من از طرف مسؤول سینمایی وقت ارشاد موظف شدم با وزیر اطلاعات ملاقات داشته باشم. من ساده دل، گمان می‌کردم که حتما فیلم به قدری براشون جذاب شده که حتما می‌خوان یه تشویقی منو بکنن! والا، منو با وزیر اطلاعات چه کار؟ ولی قضیه عکس شد... وقتی نصف شب از وزارت بیرون می‌اومدم، از گیجی تو کوچه پس کوچه‌های بن‌بست اطراف وزارت گیر افتادم. همه‌اش این سؤال برام بزرگ شده بود که چرا ارشاد منو تنها روانه کرد؟ چرا حس نکردن که سفارتخونه من ارشاد بود و اونا باید حامی من می‌شدن. چرا منو جلوی در رها کردند و خودشون از در پشتی غایب شدند؟ اون شب سال‌هاست که با منه و توی این چند سال هیچ‌کدومشون وظیفه ندونستند که با این سرباز جنگ، 2 کلام از در التیام بربیان... من می‌بخشمشون، ولی از یادم نمیره. من نماینده مظلوم جریانی هستم که باید حریم امنی داشته باشه که بتونه حرف‌هاشو بزنه. اون صندلی به هیچ‌کس وفا نمی‌کنه، چیزی که باقی می‌مونه همین بزنگاه‌هاست که به ما قوت می‌ده. من ایمان دارم که آقای شمقدری فارغ از همه حساب‌ها، محترمانه در دوران مشاور رئیس‌جمهور بودنش اعلام کرد که این پیرغلام احترامش به عدد فیلم‌هایی است که ساخته است و ما نباید براش چون و چرا بیاریم.