آزاده صالحی
بعد از مقوله فراگیر تنهایی انسان معاصر که دستاورد عصر ارتباطات و رسانه است، مساله رسیدن به دروازه‌های جهانی یکی از سرفصل‌هایی است که اذهان هنرمندان و نویسندگان را به خود مشغول کرده است. تا پیش از مطرح شدن این بحث شاید هیچ کس به این فکر نمی‌کرد که اگر دست به خلق اثری بزند، بتواند آن را با گذراندن از مرزهای کشور خود، از فلیترهای جهانی نیز عبور دهد.البته در این زمینه نیز کشورهای دیگر به مراتب از ما پیشرو‌تر بوده‌اند و چه بسا زودتر در اندیشه تبلور آثارشان از مجرای برون مرزی افتاده‌اند و اتفاقا موفقیت‌هایی هم کسب کرده‌اند. در این ارتباط می‌توان به آمریکای لاتین اشاره کرد و نویسندگانی که از رهگذر درونمایه‌های این منطقه به ارائه آثار مطلوب و جاودانی دست یافته‌اند؛ کسانی مثل مارکز، بورخس، رولفو و خیلی‌های دیگر. جهانی شدن! این واژه طی سال‌های گذشته و به‌طور مشخص در 2 دهه پیش، نه تنها کشورهای اروپایی و آمریکایی را درگیر خود ساخت، بلکه تب آن به تدریج به کشورهای خاورمیانه نیز سرایت کرد و حتی افغانستان با سر بر آوردن نویسنده‌ای چون خالد حسینی و انتشار 2 اثر درخشان «بادبادک باز» و«هزار خورشید تابان» تا حدود زیادی توانست به دروازه‌های جهانی نزدیک شود و این نکته را اثبات کند که آنها در ادبیات خود حرف‌هایی برای گفتن دارند. هرچند شاید 2کتاب نام برده به زعم منتقدان ادبی معاصر از فرازهای چندانی در وادی نگارش و حتی ساختار برخوردار نبوده باشند، اما مضمونی که خالد حسینی برای رسیدن به اثری جهانشمول در پیش گرفت، صرفنظر از ملموس بودن توانست با برد زیادی در سراسر دنیا مواجه شود. اقبال افغان‌ها در این وادی در حالی اتفاق افتاد که ایران با سابقه‌ای نزدیک به یکصد سال داستان‌نویسی معاصر، همچنان از منظر بازتاب آثار داستانی در محاق بسر می‌برد. شاید بتوان برخی دلایل عدم انتشار و ترجمه آثار ماندگار داستانی ایران را بی‌توجهی سیاستگذاران فرهنگی، نبود خروجی‌های مناسب و همین طور نداشتن کانال‌های مطلوب برای ترجمه عنوان کرد.ضمن اینکه ما طی سالیان گذشته هرگز تجربه کافی برای طی شدن مسیر یک اثر بومی به خارج از مرزها نداشته‌ايم. بنابراین طبیعی است که نتوانسته‌ایم دراین زمینه به اقبال‌های کافی دست یابیم. در این میان ادبیات دفاع مقدس، توانست طی سال‌های اخیر در قیاس با دیگر ژانرهای ادبیات داستانی ما در این امر پیشتاز باشد، خاصه با ورود مترجمی آمریکایی به نام پال اسپراکمن و ترجمه چند رمان که در آمریکا منتشر شد، زیربنای گذر آثار بومی از مرزهای داخلی کشور گذاشته شد.
بعد از مقوله فراگیر تنهایی انسان معاصر که دستاورد عصر ارتباطات و رسانه است، مساله رسیدن به دروازه‌های جهانی یکی از سرفصل‌هایی است که اذهان هنرمندان و نویسندگان را به خود مشغول کرده است. تا پیش از مطرح شدن این بحث شاید هیچ کس به این فکر نمی‌کرد که اگر دست به خلق اثری بزند، بتواند آن را با گذراندن از مرزهای کشور خود، از فلیترهای جهانی نیز عبور دهد.البته در این زمینه نیز کشورهای دیگر به مراتب از ما پیشرو‌تر بوده‌اند و چه بسا زودتر در اندیشه تبلور آثارشان از مجرای برون مرزی افتاده‌اند و اتفاقا موفقیت‌هایی هم کسب کرده‌اند. در این ارتباط می‌توان به آمریکای لاتین اشاره کرد و نویسندگانی که از رهگذر درونمایه‌های این منطقه به ارائه آثار مطلوب و جاودانی دست یافته‌اند؛ کسانی مثل مارکز، بورخس، رولفو و خیلی‌های دیگر. جهانی شدن! این واژه طی سال‌های گذشته و به‌طور مشخص در 2 دهه پیش، نه تنها کشورهای اروپایی و آمریکایی را درگیر خود ساخت، بلکه تب آن به تدریج به کشورهای خاورمیانه نیز سرایت کرد و حتی افغانستان با سر بر آوردن نویسنده‌ای چون خالد حسینی و انتشار 2 اثر درخشان «بادبادک باز» و«هزار خورشید تابان» تا حدود زیادی توانست به دروازه‌های جهانی نزدیک شود و این نکته را اثبات کند که آنها در ادبیات خود حرف‌هایی برای گفتن دارند. هرچند شاید 2کتاب نام برده به زعم منتقدان ادبی معاصر از فرازهای چندانی در وادی نگارش و حتی ساختار برخوردار نبوده باشند، اما مضمونی که خالد حسینی برای رسیدن به اثری جهانشمول در پیش گرفت، صرفنظر از ملموس بودن توانست با برد زیادی در سراسر دنیا مواجه شود. اقبال افغان‌ها در این وادی در حالی اتفاق افتاد که ایران با سابقه‌ای نزدیک به یکصد سال داستان‌نویسی معاصر، همچنان از منظر بازتاب آثار داستانی در محاق بسر می‌برد. شاید بتوان برخی دلایل عدم انتشار و ترجمه آثار ماندگار داستانی ایران را بی‌توجهی سیاستگذاران فرهنگی، نبود خروجی‌های مناسب و همین طور نداشتن کانال‌های مطلوب برای ترجمه عنوان کرد.ضمن اینکه ما طی سالیان گذشته هرگز تجربه کافی برای طی شدن مسیر یک اثر بومی به خارج از مرزها نداشته‌ايم. بنابراین طبیعی است که نتوانسته‌ایم دراین زمینه به اقبال‌های کافی دست یابیم. در این میان ادبیات دفاع مقدس، توانست طی سال‌های اخیر در قیاس با دیگر ژانرهای ادبیات داستانی ما در این امر پیشتاز باشد، خاصه با ورود مترجمی آمریکایی به نام پال اسپراکمن و ترجمه چند رمان که در آمریکا منتشر شد، زیربنای گذر آثار بومی از مرزهای داخلی کشور گذاشته شد.درونمایه هریک از این آثار، منحصرا جنگ و پیامدهای جانبی آن را در قالب داستانی برای مخاطب بازآفرینی کرده است. اما این نکته که چرا مترجمان فرا مرزی، انگشت بر ترجمه کتاب‌هایی از این دست گذاشته‌اند، علامت سوالی را در ذهن ایجاد می‌کند که بی‌تردید نیازمند پاسخ‌های روشنی است. در این میان نزدیک‌ترین پرسش این است که آیا دیگر آثار ادبی ما که شاید بتوان آنها را مبنا و مبدا ادبیات داستانی قلمداد کرد، از قابلیت برگردان و ترجمه به زبان‌های دیگر برخوردار نیستند؟! یا اصلی‌ترین شاخصه‌ای که برای ترجمه یک اثر داستانی بومی در نظر گرفته می‌شود، چیست؟ آنهایی که در دور و نزدیک جنگ 8 ساله ایران حضور داشتند به این مساله واقفند که جنگ ما در قرن بیستم، به‌عنوان جنگی فرساینده، طولانی و مملو از تبعات قلمداد مي‌شود بنابراین، ضرورت‌های بازتاب یافتن آن در سراسر جهان بخوبی احساس می‌شود. همه می‌دانیم که صحبت کردن از یک جنگ، به یک دوره و نسل محدود نمی‌ماند و بی‌تردید باید پیرامون آن قلم‌ها زد و قدم‌ها برداشت. اما تصور می‌شود این انتظار بیهوده‌ای نیست که آرزومند باشیم تمام آثاری که واجد شرایط جهانی شدن در حیطه ادبیات داستانی ایران هستند از این مجرا عبور کنند.