امير گودرزي:
این روزها مجسمه‌های شهر بعد از سال‌ها به ما خودنمایی می‌کنند. حاضر و غایب کردن تندیس‌های پایتخت به کار هر روز بسیاری از تهرانی‌ها تبدیل شده است و دیگر از کنار این مجسمهها به هر شکل و شمایلی که هستند بي‌اعتنا رد نمی‌شوند. اگر اسفند‌ماه سال گذشته تنها سازنده مجسمه‌های ستارخان و باقرخان متوجه سرقت این آثار شد، الان مدتی است با حساس‌شدن پایتخت‌نشینان به سرقت‌های سریالی مجسمهها، دزدیده شدن هر مجسمه به سرعت به رسانه‌ها راه می‌یابد و روز به‌روز حساسیت این اتفاق مرموز بیشتر می‌شود. مجسمه‌های پایتخت یکی‌یکی ناپدید می‌شوند تا در حالی که نه سارقی دستگیر شده و نه حتی پلیس و مدیریت شهری توان جلوگیری از ادامه این رویه را دارند، مجالی فراهم شود تا هر کسی قلاب خود را در این جریان سازماندهی شده و این آب گل‌آلود بیندازد و به انتظار بنشیند تا ببیند این آب گل‌آلود ماهی می‌دهد؟!
آغاز ماجرا
این حادثه در تاریخ کشورمان بی‌سابقه است که در یک‌ماه 12 مجسمه شهر تهران ناپدید شود. جالب اینکه وزن این مجسمهها از 60 تا 400 کیلوگرم بوده که سارقان در چشم بر هم زدنی آنها را ربوده‌اند. بیشتر این مجسمهها در معابر پرتردد شهر تهران نصب شده بودند و برای ربودن آنها تجهیزاتی مانند دستگاه‌های برش و جرثقیل لازم است و همین موضوع این سرقت‌ها را عجیب‌تر جلوه می‌دهد و کار را به جایی می‌رساند که در 10 روز گذشته این حوادث در صدر اخبار جای می‌گیرد. همین مجسمه‌هایی که سال‌هاست هر روز از کنار آنها می‌گذریم با غیبت مرموز خود نظر همه را به خود جلب کرده‌اند. در حالی که هر روز اخبار سرقت مجسمه‌ای جدید منتشر می‌شود و این اتفاقات مانند فیلم‌های سینمایی جلوه می‌دهد، اخبار ضدو نقیضی هم روی خروجی خبرگزاری‌ها قرار می‌گیرد. ماجرا از آنجایی شروع شد که در تهران ترافیک اسفندی به اوج رسیده بود و همین ترافیک، خرید عید، برنامه‌ریزی برای سفر، جمع‌و‌جور کردن کارهای پایان سال و هزار و یک گیر و گرفتاری دیگری که در آخر سال معمول است موجب شد کسی از پایتخت‌نشینان توجهی به ناپدید‌شدن مجسمه‌های شهر نکند. مسؤولان هم نه تنها تلاشی برای پیگیری این موضوع نکردند بلکه همه برای پنهان کردن این موضوع به تکاپو افتادند. این تلاش جهت‌دار آنها از عدم شکایت به مراجع قضایی و گزارش به پلیس نمود بیشتری می‌یابد. در چنین شرایطی شهریار ضرابی سازنده 2 مجسمه برنزی «ستارخان» و «باقرخان» در گفت‌وگو با فارس موضوع را وارد فاز جدیدی کرد. او زمان دزدیده شدن این آثار را قبل از ایام عید عنوان کرد و افزود: قبل از ایام عید سال‌جاری، متوجه ناپدید شدن مجسمه «باقرخان» واقع در خیابان شهرآرا شدم و به فاصله 3 هفته بعد با خبر شدم که مجسمه «ستارخان» هم ناپدید شده است. این موضوع را در همان زمان پیگیری کردم اما به جایی نرسیدم و عملاً کسی پاسخگوی من نبود به همین دلیل با راهنمایی یکی از مدیران سابق شهرداری تهران در تاریخ دهم فروردین سال‌جاری با آقای قالیباف، شهردار تهران مکاتبه کردم و همچنین رونوشت این نامه را برای مهندس چمران، رئیس شورای شهر تهران ارسال کردم. او عقیده دارد سرقت این مجسمهها مربوط به روزهای اخیر نیست و مشخص نیست که زمان دقیق ربوده شدن این مجسمهها کی بوده و تنها خبر آن تازه منتشر شده است. ضرابی با بیان اینکه پس از سرقت مجسمه باقرخان، متوجه شدم که سنگ جدیدی روی آن نصب شده است، گفت: مشخص نیست که این کار به چه دلیل و توسط چه کسانی انجام شده است. او همچنین نسبت به سوء استفاده رسانه‌های بیگانه از این موضوع هم هشدار داد که مسؤولان نسبت به آن بی‌توجه بودند و نتیجه این بی‌توجهی روزهای بعد نمایان شد.
شهر پس از سرقت
هنگامی که تعداد مجسمه‌های دزدیده شده به 8 رسید و این اتفاق پیچیده به رسانه‌ها سرایت کرد، شهرداری ناگزیر شد شکایت خود را به مراجع قضایی اعلام کند. در این جریان، مسؤولان شهرداری سعی داشتند مستقیم در این موضوع وارد نشوند و به مصاحبه در این باره تن در ندهند، از این‌رو سیدمجتبی موسوی به عنوان مدیر اداره حجم سازمان زیباسازی شهر تهران به گفت‌وگو با خبرگزاری‌ها پرداخت و گفت: این سازمان برای پیگیری موضوع سرقت مجسمهها از سطح شهر شکایت خود را به مراجع قضایی تقدیم می‌کند تا موضوع از این طریق پیگیری شود. سیدمجتبی موسوی اظهار کرد: در فروردین‌ماه امسال 8 اثر حجمی درنقاط مختلف شهر تهران مفقود شده است. وی درباره علت مفقود شدن این آثار هم به فرضیه‌پردازی دست زد: به نظر می‌رسد، این مجسمهها برای به دست آوردن آلیاژ برنز موجود در آثار به سرقت رفته است. در گذشته نیز ما شاهد بودیم پلاک‌های شناسایی آثار که از جنس برنج بودند، توسط افراد معتاد ربوده می‌شدند. به گفته موسوی، بعد از نصب هر اثر مسؤولیت نگهداری آثار به شهرداری‌های مناطق سپرده می‌شود و معمولا شهرداری‌های مناطق این وظیفه را به پیمانکاران محول می‌کنند. سرانجام این شکایت مطرح شد اما پس از دست‌کم 2 ماه تاخیر؛ تاخیری که مجالی را برای ادامه فعالیت سارقان فراهم کرد.
انگیزه سرقت
مسؤولان شهری و پلیس تلاشی را که انتظار می‌رفت برای پیشگیری از ادامه این سرقت‌ها به خرج دهند صرف فرضیه‌پردازی کردند. این کار به حدی هیجان‌انگیز است که هر مسؤولی در هر مصاحبه‌ای سعی کرد فرضیه‌ای ارائه دهد به این امید که براساس شانس هم که شده درست از آب درآید یا دست‌کم به تیتر یک رسانه‌ها بدل شود. برخی از مسؤولان شهری انگیزه سارقان از سرقت مجسمه‌های شهر تهران را مالی عنوان می‌کنند و می‌گویند که دزدان آنها را به ریخته‌گری‌ها برده و ذوب می‌کنند.محمد‌هادی ایازی که به غیر از تصدی معاونت اجتماعی شهرداری، در جایگاه
مشاور عالی شهردار تهران و سخنگوی شهرداری هم معرفی می‌شود امیدوار است که سارقان پیدا شوند و مجسمهها را صحیح و سالم بازگردانند تا شهرداری تهران بتواند آنها را دوباره در محل‌های خود نصب کند.او حرف‌های خود را طوری ادامه می‌دهد که انگار انتظار پیدا شدن سارقان را نمی‌کشد: اگر دزدان پیدا نشوند، مجسمه‌های جدیدی می‌سازیم و جایگزین خواهیم کرد.سرهنگ عباسعلی محمدیان، رئیس پلیس آگاهی تهران بزرگ معتقد است که این سرقت‌ها با توجه به شی‌ء سرقت شده کار افراد عادی نیست چون این نوع سرقت نیازمند وسایل و تجهیزات خاص است.وی می‌گوید: همچنین مجسمه‌های سرقت شده در این دزدی‌ها به درد افراد معمولی نمی‌خورد بلکه قطعا طالب خاص خود را دارد که همین امر موجب می‌شود تحقیقات در جهت خاصی پیش برود.رئیس پلیس آگاهی تهران بزرگ در ادامه می‌گوید: تاکنون تعدادی مظنون و مکان‌هایی که این افراد در آن محل دست به سرقت خواهند زد یا اموال را نگهداری خواهند کرد هم شناسایی شده‌اند.این اتفاقات درست در شرایطی رخ داد که حجت‌الله ملاصالحی پس از چند سال تصدی مدیریت سازمان زیباسازی شهرداری تهران، توسط قالیباف از این جایگاه برکنار شد تا سرپرست سازمان فرهنگی و هنری شهرداری که در بلاتکلیفی بسر می‌برد جای او را بگیرد.ملاصالحی که برخی از سرقت‌ها در دوران مدیریت وی رخ داده است هم از تماس مکرر خبرنگاران در امان نبود تا اینکه ناگزیر به گفت‌وگو شد و با بیان اینکه دله دزدها این مجسمهها را می‌ربایند، گفت: در گذشته نیز سارقان چدن‌هایی را که برای اداره آب بود، می‌دزدیدند. ملاصالحی ادامه می‌دهد: این مجسمهها شب‌ها ربوده شده‌اند.مدیرعامل سابق سازمان زیباسازی شهرداری تهران در پاسخ به این پرسش که ماموران پارک آیا متوجه ربوده شدن این مجسمهها نشده‌اند، می‌گوید: بروید از خود ماموران پارک بپرسید. ادامه حرف‌های او تامل‌برانگیز است، ملاصالحی با تاکید بر این موضوع که بیشتر مجسمه‌های ربوده شده از جنس برنز هستند، می‌گوید: به عنوان مثال مجسمه مدرس که در کنار خیابان قرار دارد، افراد می‌توانند از تاریکی شب استفاده کرده و آن را بربایند.
پیامدهای سرقت‌ها
نخستین حسی که این سرقت‌های سریالی و مرموز به شهروندان منتقل کرد، نا امنی است. وقتی یاد حرف کارشناسان می‌افتیم که «حس امنیت از خود امنیت مهم‌تر است» بیشتر متوجه می‌شویم که در این اتفاقات چیزی بیش از چند مجسمه را از دست داده‌ایم. اگر تا دیروز اتومبیل‌مان را در گذرگاه‌ها پارک می‌کردیم امروز به هر مصیبتی که شده آن را در پارکینگ جای می‌دهیم چون وقتی یاد مجسمه‌هایی می‌افتیم که در محله‌های شلوغ شهر با وزنی حدود 2 برابر اتومبیل ما با جرثقیل دزدیده شده است، هیچ قفل و دزدگیری را موثر نمی‌دانیم.فکر کردن به اینکه چطور دزدان هر روز یک مجسمه را که سرقتش در تصور نمی‌گنجد می‌ربایند، گاهی حس ناامنی را تا جایی پیش می‌برد که امنیت به خواسته اول مردم در چنین شرایطی تبدیل می‌شود. همیشه ناامنی عمومی با امنیت برای خرابکاران و هنجار‌شکنان همراه است و این حس امنیت در سالگرد نا‌آرامی‌های پایتخت خبر خوشی همراه ندارد.درست در حالی که پلیس در تکاپویی بی‌هدف سارقان را دنبال می‌کند، سیدجواد شوشتری، مدیر عاملی که بتازگی پا به سازمان زیباسازی شهرداری تهران گذاشته است، اعلام کرد؛ دوربین کنترل ترافیک تصویر سارقان یکی از مجسمهها را ضبط‌کرده است اما این سرنخ با ارزش هم پس از گذشت یک هفته منجر به دستگیری دزدان تندیس‌ها نشد. در این گیر ودار نوعی نا‌هماهنگی به چشم می‌خورد که از عدم هماهنگی پلیس، شهرداری و شورای تامین خبر می‌دهد. این نا‌هماهنگی را می‌شود از حرف‌های ضد و نقیض آنها و ایجاد مجال برای سرقت‌های بیشتر احساس کرد.
مقصر کیست؟
صبح روز سه‌شنبه هفته گذشته خبرگزاری فارس خبر ربوده شدن دوازدهمین مجسمه را هم اعلام کرد و بلافاصله بعد از آن ایازی هم گفت؛ شهرداری مجسمه ابوسعید ابوالخیر را برای ترمیم جابه‌جا کرده است.درست در شرایطی که مردم، رسانه‌ها و مسؤولان به مجسمه‌های پایتخت حساس شده‌اند این اقدام شهرداری مبهم به نظر می‌رسد و با ادامه حرف‌های ایازی بر شدت این ابهام افزوده شد: در تهران نزدیک به 500 مجسمه وجود دارد و در صورتی که برخی مجسمهها نیاز به ترمیم داشته باشد، شهرداری تهران آن را منتقل و مرمت می‌کند.درست در همین حین جلسه علنی شورای شهر برقرار بود و قالیباف پس از مدت‌ها پا به جلسه علنی گذاشته بود. در چنین شرایطی تصور می‌شد اعضای شورای شهر، فرمانده سابق پلیس را به خاطر این سرقت‌های عجیب مورد سوال قرار دهند اما نه تنها این اتفاق نیفتاد بلکه احمد مسجدجامعی سرقت مجسمهها را لجبازی با افکارعمومی دانست! این عضو اصلاح‌طلب شورای شهر در پایان نشست دویست وهفتاد وهشتمین جلسه شورا با اشاره به ادامه سرقت مجسمه‌های شهر تهران و ارزش معنوی مجسمهها برای شهر، هنرمندان و مردم افزود: ادامه این سرقت‌ها برای ارزش معنوی مجسمهها نگران کننده و به نوعی لجبازی با افکار عمومی است.وی گفت: به نظر نمی‌رسد کسی با باقرخان، ستارخان و استاد شهریار دشمنی داشته باشد، چرا باید مجسمه‌های این مفاخر دزدیده شود.مسجدجامعی گفت: مجسمه‌های دیگری از هنرمندان، مشاهیر و شاعرانی نظیر فردوسی در سطح شهر وجود دارد و باید برای حفظ این آثار تدابیری اندیشیده شود.این موضوع توسط اعضای دیگر به طنز کشیده شد به طوری که در این جلسه خسرو دانشجو، سخنگوی شورای شهر تهران گفت: کد مجسمه‌های دیگر را ندهید، ممکن است آنها را بدزدند.معصومه ابتکار، رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر تهران هم گفت: خوب شد مجسمه‌ای از ما ساخته نشده است، وگرنه دلشوره دزدیده شدن آنها را داشتیم! حتی چمران هم به این شوخی دامن زد و خطاب به ابتکار گفت: شما نگران نباشید، خودتان حضور دارید، شاید خودتان را بدزدند! چند ساعت پس از حرف‌های جدی مسجدجامعی و شوخی اعضای شورای شهر، برخی رسانه‌های غربی مخالف نظام و گروهی که هنوز دچار توهمات سبز خود هستند به طور جدی وارد این موضوع شدند و این اقدام را به گروه‌های خاص مربوط کردند. به اعتقاد آنها، برخی پیکر‌تراشی را بت‌پرستی می‌دانند و جمع‌آوری این آثار در راستای نظر این گروه‌ها و برخورد با بت‌پرستی صورت گرفته است.موضوع به همین جا ختم نشد چون توهم «حذف چهره‌های ملی و جایگزینی چهره‌های مذهبی» دستمایه گزارش‌های دیگر چنین رسانه‌هایی قرار گرفت.اما نکته جالب در نخستین جلسه علنی شورای شهر که اتفاقا با حضور قالیباف هم برگزار شد این بود که هیچ یک از اعضا نسبت به دزدی مجسمهها و وظایف شهرداری از شهردار تهران نپرسیدند و به جای آن بر طبل مورد علاقه خود کوفتند.
فرافکنی مسؤولان
سه‌شنبه هفته گذشته سردار ساجدی‌نیا در پاسخ به مهر درباره آخرین اقدامات پلیس برای یافتن سارقان مجسمه‌های ربوده شده در شهر تهران گفت: شهرداری اقدام به شکایتی مبنی بر به سرقت رفتن 10 مجسمه در تهران کرده و پلیس آگاهی تهران اقداماتی به منظور شناسایی و دستگیری سارقان را آغاز کرده است.وی ادامه داد: تا قبل از این شکایت، گزارشی مبنی بر مفقود شدن مجسمهها به پلیس نشده بود ولی از 6 روز گذشته که این موضوع در پایتخت مطرح شد پلیس تیم ویژه‌ای را برای دستگیری سارقان و کسب علت سرقت سریالی مجسمه‌های تهران آغاز کرد.ساجدی‌نیا گفت: در حال حاضر پلیس آگاهی به نتایج مطلوبی در این باره رسیده که در روزهای آتی اعلام می‌شود.این وعده را مسؤولان شهرداری هم دادند.درباره کشف سرقت‌ها آخرین خبر را شهردار منطقه 9 اعلام کرد و گفت: سرنخ‌هایی از سارقان مجسمه‌های تهران به دست آمده و پلیس در حال پیگیری موضوع است.علیرضا جعفری در گفت‌وگو با فارس، به تندیس ربوده شده استاد معین در منطقه 9 شهرداری تهران اشاره کرد و گفت: فقط
2 هفته از نصب این تندیس می‌گذشت که دزدان آن را ربودند.شهردار منطقه 9 با بیان اینکه در ساعات 3:50 تا 4:10 این مجسمه به سرقت رفته است، گفت: با توجه به دوربین‌هایی که در منطقه فعال بوده، توانسته‌ایم سرنخ‌هایی از سارقان به‌دست آوریم.اما ایازی هم هفته گذشته وعده‌ای را با جدیت بیشتری اعلام کرد: «تا چند روز دیگر خبر خوش دستگیری سارقان را اعلام می‌کنیم»البته تا کنون با گذشت 4 روز وعده آنها محقق نشده است و بدون شک سارقان نقشه سرقت تندیس دیگری را در سر می‌پرورانند.محمدباقر قالیباف هم سه‌شنبه در پایان مراسم اعطای نخستین شناسنامه فنی ـ ملکی ساختمان هنگامی که با سوالی درباره آخرین پیگیری‌ها درباره سرقت مجسمهها روبه‌رو شد، با تاکید بر اینکه این اقدام کاملا سازماندهی شده است، افزود: با توجه به تجربه من در نیروی انتظامی، افرادی که این اقدام را انجام می‌دهند، دزد سر راهی نیستند و حتما به شکل یک باند اقدام می‌کنند. او در حالی این حرف را زد که ارائه چنین نظری نیازی به تجربه در نیروی انتظامی ندارد.قالیباف با بیان اینکه پلیس تاکنون اطلاعات خوبی در این رابطه به دست آورده، افزود: شهرداری شکایت خود را ارائه کرده است و همکاری لازم را با پلیس خواهد داشت اما در نهایت مسؤول امنیت شهر و مراقبت از مجسمهها و نمادهای شهری، شهرداری نیست! وی گفت: شهرداری تهران نگهبانان محلات و پارک‌ها را موظف به همکاری با پلیس و توجه بیشتر کرده است، ولی مسؤولیت امنیت شهر با ما نیست.
البته سردار احمدی‌مقدم، فرمانده نیروی انتظامی این حرف فرمانده سابق خود را بی‌پاسخ نگذاشت و چهارشنبه هفته گذشته هنگامی که در حاشیه پنجمین همایش تقدیر از استادان ناجا در جمع خبرنگاران قرار گرفت، گفت: اگر مجسمه‌های سطح شهر نفیس هستند، باید مراقبت‌هایی همچون مراقبت‌های الکترونیکی و فیزیکی برای آنها صورت گیرد.وی که درست هنگام کلید زدن فاز جدید طرح امنیت اجتماعی با مشکلی جدید در پایتخت روبه‌رو شده است درباره عملکرد پلیس با توجه به سرقت مجسمه‌های پایتخت اعلام کرد: در این رابطه باید شورای تامین استان تهران جلسه‌ای بگذارد اما در مجموع به فرمانده انتظامی تهران بزرگ تاکید کرده‌ایم که با جدیت ماموران پلیس آگاهی را بسیج کند که ظاهرا سرنخ‌هایی در این رابطه به دست آمده است.این اظهارات احمدی‌مقدم هم بدون واکنش نبود و استاندار تهران گفت: شورای تامین استان، سرقت مجسمه از برخی پارک‌ها را بررسی می‌کند. مرتضی تمدن گفت: سرقت مجسمهها که برخی با استفاده از جرثقیل صورت گرفته مشکوک است بنابراین شورای تامین وظیفه دارد در این باره بررسی کند.استاندار تهران همچنین از تشکیل کمیته ویژه پیگیری موضوع سرقت سریالی مجسمه‌های تهران خبر داد و به شهرداری هم انتقاد کرد که شهرداری تهران باید سرعت عمل بیشتری به خرج می‌داد.او افزود: شهرداری تهران باید در ارائه گزارش درباره سرقت سریالی مجسمهها سرعت عمل بیشتری به خرج می‌داد. البته شاید شهرداری در این باره دلیلی دارد که هنوز آن را نمی‌دانیم ولی همه ظواهر امر بیانگر این است که باید در چنین اتفاقی شهرداری در طرح شکایت به مراکز قضایی و ارائه گزارش به شورای تامین استان تهران سرعت عمل به خرج می‌داد.از سوی دیگر حجت‌الاسلام حمید رسایی، نماینده مردم تهران در خانه ملت هم گفت: کمیسیون فرهنگی مجلس پیگیر موضوع سرقت مجسمه‌های میادین تهران است.او در گفت‌وگو با ایسنا گفت: روز یکشنبه در کمیسیون فرهنگی با حضور وزیر کشور و معاونان وی و همچنین مسؤولان نیروی انتظامی این مساله مورد بحث و بررسی قرار گرفت.نیروی انتظامی هم در این رابطه گزارشی ارائه داد و عنوان کرد، این مساله پیگیری شده و به سرنخ‌هایی هم رسیده‌ایم.
پایان ماجرا
آنطور که مشخص است همه دستگاه‌ها بسیج شده‌اند تا این سارقان را دستگیر کنند اما آنها با جرثقیل و دستگاه‌های کوچک و بزرگ هر روز می‌آیند و مجسمه‌های غول‌پیکر را از وسط شهر به این شلوغی می‌دزدند. هرچند این اتفاق ممکن است حس ناامنی را در دل بسیاری از شهروندان جای دهد اما بیش از آنکه این حس شکل گیرد، فساد احساس می‌شود؛ فسادی که چنان با ناپدید شدن این مجسمهها نمایان شده است که گویی در اقدامی سازماندهی شده قصد دارد ضمن ناتوان نشان دادن نظام در مدیریت امنیت پایتخت، رفتار پایتخت‌نشینان برای ماه پایانی بهار و سالگرد فتنه سال گذشته را تحت تاثیر قرار دهد.بدون شک در روزهای دور یا نزدیک خبر دستگیری چند نفر را به عنوان سارقان مجسمهها اعلام کرده و همه دستگاه‌هایی که تا کنون سعی داشتند توپ این حادثه را از زمین خود بیرون برانند، افتخار به دام انداختن سارقان را متعلق به خود می‌دانند. بی‌تردید محاکمه ومجازات شدن این افراد دردی را دوا نخواهد کرد و افکار عمومی از مسؤولان ذي‌ربط می‌خواهند افراد حقیقی و حقوقی هم که مجال ایجاد این نا امنی را مهیا کرده‌اند به محاکم قضایی کشیده شوند تا اهداف آنها از این کار روشن شود. سرانجام اینکه با توجه به اینکه امنیت نخستین لازمه فعالیت شهروندان در پایتخت است، بهتر است در سندهای تقصیر شهرداری، قصور پلیس و فراموشی نظارت توسط نهادهای مسؤول نظیر شورای شهر، وزارت اطلاعات و دیگر نهادهای امنیتی زودتر دست به کار شوند و این غائله مشکوک را که بد نیست نام بازی دزد و پلیس را بر آن نهاد ختم به خیر کنند.