بهناز شیربانی
نزدیک به 3 سال است که مسعود ده‌نمکی و کارهایش در روزهای باقی‌مانده به نوروز خبرساز می‌شوند. سال اول با ساخت «اخراجی‌ها1» و استقبال بی‌سابقه مردم از این فیلم و سال بعد تکرار این اتفاق خوشایند برای عوامل فیلم و بویژه مسعود ده‌نمکی و رکوردشکنی «اخراجی‌ها 2» و امسال نیز حضور ده‌نمکی در تلویزیون و ساخت یک سریال تلویزیونی برای ایام نوروز. ده‌نمکی و آثارش تا به امروز منتقدان زیادی داشته است؛ منتقدانی که گاه با نقدهای مثبت یا منفی درباره کارهای او همواره خبر ساز بوده‌اند. ده‌نمکی امسال قدم در راهی گذاشته است که به‌زعم او بار دیگر موفقیت اخراجی‌هایش را تکرار می‌کند. روایت «دارا و ندار» که نوروز امسال از شبکه تهران پخش خواهد شد، هفت‌سینی است از داشتن‌ها و نداشتن‌ها، حسرت‌ها و امیدها، غم‌ها و شادی‌ها.
در یکی از روزهای سرد بهمن‌ماه راهی محل فیلمبرداری این سریال شدیم تا از نزدیک یکی از روزهای تصویربرداری این سریال را با مسعود ده‌نمکی و گروهش همراه شویم.بازارچه شاپور...
محل تصویربرداری در یکی از خیابان‌های شاپور است. خیابانی که ده‌نمکی «ندارهایش» را مقابل دوربین برده است. از گذرگاه همیشه شلوغ بازارچه شاپور عبور می‌کنیم، انتهای یک کوچه بن بست خانه‌ای است قدیمی با دری طوسی رنگ که هیچ نشانه‌ای از فیلمبرداری اطراف آن به چشم نمی‌خورد. آرام در را باز می‌کنیم. گروه در حال تصویربرداری هستند و منشی صحنه با علامت سکوت از ما می‌خواهد همانجا بایستیم تا ضبط تمام شود. در ابتدای ورودمان فقط چهره شهره لرستانی را می‌بینیم که با یک لباس کرمانشاهی در حال خواندن «سمنو آی سمنو مال سر سفره سمنو» است و گندمی را که در یک سینی مسی قرار دارد، می‌کوبد. مسعود ده‌نمکی کات می‌دهد و تذکراتش را تکرار می‌کند. شهره لرستانی، مریم سلطانی و ساقی زینتی در یک ردیف و سحر ولدبیگی پیش پای آنها روی زمین با لباسی افغانی و MP
4 در گوش‌اش نشسته است، او نیز مثل شهره لرستانی مشغول کوبیدن گندم و آواز خواندن است. در ردیفی دیگر بهنوش بختیاری و فرهاد بشارتی و روبه‌روی آنها یوسف صیادی، رامین راستاد و بیژن بنفشه‌خواه نشسته‌اند. در مقابل این بازیگران 2 دیگ مسی که روی آتش قرار گرفته است و کنده‌هایی که فضای صحنه را پر کرده به چشم می‌خورد. مسعود ده‌نمکی که در دستش فیلمنامه است به صفحه مانیتور خیره شده و دکوپاژ را برای عوامل صحنه از درون مانیتور توضیح می‌دهد. در فاصله‌ای که بازیگران می‌روند تا پس از یک تمرین مختصر برای ضبط آماده شوند چند دقیقه‌ای را با مسعود ده‌نمکی همکلام می‌شویم.با این سریال ساختارشکنی می‌کنم
چه شد که بعد از تجربه موفق «اخراجی‌ها» در سینما به سراغ تلویزیون آمدید؟
طبعا مخاطبان تلویزیون عام‌تر از سینما هستند. «دارا و ندار» هم یک سریال مناسبتی است و فکر می‌کنم در تلویزیون با این سریال می‌توانم ساختارشکنی کنم و قطعا تجربه متفاوتی در کارنامه کاری من خواهد بود.
طرح موضوعاتی مثل فقر یا ثروت یا به نوعی فاصله طبقاتی به کرات در مدیوم تلویزیون مطرح شده است. فکر می‌کنید «دارا و ندار» چه حرف جدیدی برای مخاطبانش داشته باشد؟
تصور می‌کنم موضوعی که در سریال‌های تلویزیونی نادیده گرفته می‌شود رعایت نکردن ساختار مناسب و استاندارد برای یک اثر است. «دارا و ندار» ارائه‌کننده مسائل روزمره جامعه است و قطعا به منظورهای مختلف که طنز یک وجه آن است تهیه شده است. طرح مباحث اعتقادی و عرفانی و عقیدتی به زبان طنز یکی از اهداف من در ساخت این سریال است و شاید همین مساله که متاسفانه تصور می‌کنم در سال‌های اخیر در سریال‌ها کمتر به آن توجه می‌شود بخش قابل اعتنا و مهم سریال «دارا و ندار» است.
تا چه حد نقدهایی که به شیوه کارگردانی مسعود ده‌نمکی طی این سال‌ها مطرح شده است در روند فیلمسازی شما در آینده دخیل خواهد بود؟
من مدت‌هاست به این نتیجه رسیده‌ام که منتقدان در مقابل هر اثری جبهه می‌گیرند اما من شیوه و سبک کاری خودم را دارم و در آینده نیز برای مخاطبم به شیوه گذشته فیلم می‌سازم.
گویا از زمانی که شما کارگردانی این سریال را عهده‌دار شدید فضای فیلمنامه از نظر روایت قصه‌ها تغییراتی داشته است. از بازنویسی مجدد کار توسط تیم نویسنده‌ها صحبت کنید.
فیلمنامه اولیه دربرگیرنده چارچوبی از قصه بود و من بعد از خواندن فیلمنامه احساس کردم که قصه به لحاظ رعایت مسائل اعتقادی، ایدئولوژیک و حتی با طنز خاصی که مدنظر من است فاصله دارد و این موضوعات در بازنویسی فیلمنامه لحاظ شد.
ترتیب خاصی به لحاظ انتخاب بازیگران در این کارمدنظر شما بود؟
در انتخاب اولیه بازیگران درباره اشخاصی مثل آقایان فتحعلی اویسی و محمدرضا شریفی‌نیا صددرصد اتفاق نظر داشتیم و بعد فکر کردم رنگ‌آمیزی و کنار هم قرار گرفتن بازیگران طنز و آنهایی که شاید تا به حال تجربه کارهای طنز نداشته‌اند به درآمدن قصه کمک زیادی می‌کند. بنابراین در انتخاب بازیگران به ترکیبی رسیده‌ایم که در حال حاضر می‌بینید و احساس می‌کنم درباره برخی بازیگران که در این فیلم بازی می‌کنند در آینده قطعا در نحوه انتخاب‌هایشان یا حتی نشان دادن وجه دیگری از بازیگری آنها موثر خواهد بود و در کل «دارا و ندار» سریالی است که نظر مخاطبانش را جلب خواهد کرد.
از «اخراجی‌ها3» چه خبر؟
«اخراجی‌ها 3» در حال حاضر آخرین مراحل ویرایش فیلمنامه را می‌گذراند و احتمالا از فروردین‌ماه فیلمبرداری آن شروع خواهد شد.کار پر سر و صدایی خواهد شد
سوسن دین‌محمد دستیار کارگردان و برنامه‌ریز سریال «دارا و ندار» از نخستین همکاری‌اش با مسعود ده‌نمکی می‌گوید: کارهای ده‌نمکی همیشه جزو پرمخاطب‌ترین فیلم‌ها بوده است و دوست داشتم همکاری با ایشان را تجربه کنم که به هر حال در این سریال این اتفاق افتاد. سریال «دارا و ندار» به لحاظ کاری و برنامه‌ریزی بسیار کار سنگینی است و بعد از مدت‌ها دوری من از کار در سریال‌های تلویزیونی این کار بسیار پروژه سنگینی است. احساس می‌کنم این کار با فیلمنامه بسیار خوب و متفاوتش و همچنین کارگردانی مسعود ده‌نمکی و بازی‌های روان و باورپذیر بازیگرانش سریال پرمخاطبی خواهد شد.منطقه هواپیماخیز!
ظاهرا همه چیز برای تصویربرداری سکانسی که بارها توسط ده‌نمکی کات داده شده آماده است. گهگاه صدای هواپیما تمرکز بازیگران را به هم می‌زند و مانع کار می‌شود. به قول شهره لرستانی «این منطقه هواپیماخیزه!» دوربین مقابل شهره لرستانی و مریم سلطانی قرار گرفته است. ده‌نمکی پشت دوربین دیالوگها را لب می‌زند و بازیگران مقابل دوربین به بازی خود ادامه می‌دهند. هوا کم‌کم سرد می‌شود، گروه بعد از ضبط پلان، چای گرم طلب می‌کنند. زیر دیگ‌ها روشن می‌شود و تا لحظه جابه‌جایی دوربین در سمت دیگر حیاط ما برای گفت‌وگو با نویسندگان سریال به حیاط خلوت خانه، جایی که با یک در چوبی قدیمی از حیاط اصلی جدا می‌شود راهنمایی می‌شویم.«دارا و ندار» بیانگر دغدغه‌های مردم است
از فرصت استفاده می‌کنم و سراغ بابک کایدان، یکی از نویسنده‌های سریال می‌روم.
کمی درباره بازنویسی مجدد کار توضیح دهید.
طرح اولیه قصه توسط رضا مقصودی و خشایار الوند و به سرپرستی پیمان قاسمخانی نوشته شده بود و بعد از انتخاب مسعود ده‌نمکی برای کارگردانی این کار، ایشان نقطه نظراتی داشتند که به فیلمنامه اضافه شد، مثل چند کاراکتر که احساس می‌کنم قصه را زیباتر کرد و با حفظ طرح اولیه قصه با تغییراتی توسط خود ده‌نمکی و تیم نویسندگان که من یکی از اعضای آن هستم فیلمنامه را بار دیگر نوشتیم.
مهم‌ترین ویژگی طنز «دارا و ندار» از نگاه شما که نویسنده این کار هستید، چیست؟
یکی از نکته‌هایی که به نظر من بسیار قابل تامل است، نوع نگاه مسعود ده‌نمکی به کلیت کار و تک‌تک شخصیت‌هایش است. «دارا و ندار» بیانگر دغدغه‌های مردم از مشکلات روزمره زندگی گرفته تا ترافیک و کاغذبازی‌های اداری است. طبیعتا در بیان طنز کمی شخصیت‌ها کاریکاتور می‌شوند و در نگاه اول شاید کمی غلو شده به نظر برسند اما برای مخاطب بسیار باورپذیر و ملموس است.
متاسفانه در سال‌های اخیر طنز رایج در سریال‌های تلویزیونی به گونه‌ای است که گاهی با نگاه ساده‌انگارانه فیلمنامه‌نویس یا کارگردان تبدیل به یک اثر نه‌چندان رضایت‌بخش یا حتی به گونه‌ای دچار فضای لمپنیسم می‌شود. چه تمهیدی اندیشیدید که «دارا و ندار» را از اینگونه فضاها دور نگه دارید؟ این قضیه تا چه حد دغدغه تیم نویسندگان یا حتی مسعود ده‌نمکی بوده است؟
به هر حال «دارا و ندار» نخستین تجربه مسعود ده‌نمکی در حوزه تلویزیون است و مهم‌ترین ویژگی این کارگردان مردمی‌بودنش است. مسعود ده‌نمکی طی سال‌های گذشته نقدهایی که نسبت به کارش شده را شنیده است. طبیعتا با حساسیت و دقت بیشتری دست به ساخت نخستین تجربه تلویزیونی خود زده است و من فکر می‌کنم مسعود ده‌نمکی ساده‌انگارانه به مخاطب تلویزیون نگاه نکرده است. «دارا و ندار» را سریالی می‌دانم که با تلاش گروه سازنده‌اش تا سال بعد یا حداقل تا وقتی که کار بهتر از این سریال در تلویزیون ساخته نشده است در ذهن مردم ماندگار خواهد شد و همه چیز بستگی به بازتاب و عکس‌العمل مردم نسبت به این کار خواهد داشت.تلفیقی از طنز کلام و موقعیت
پس پای صحبت‌های پدرام کریمی دیگر نویسنده این اثر می‌نشینیم.
بازنویسی مجدد فیلمنامه چقدر زمان برد؟
حدودا 2 ماه و یک هفته درگیر نوشتن مجدد فیلمنامه بودیم.
سریال «دارا و ندار» چه حرف جدیدي برای مخاطبانش خواهد داشت؟
تصور می‌کنم این سریال گونه‌ای دیگر از طنز را به مخاطبانش ارائه می‌دهد. تلاش تیم نویسندگان این کار حفظ طنز موقعیت بوده و البته خود مسعود ده‌نمکی از طنز گفتاری در کارهایش استفاده می‌کند و این سریال تلفیقی از طنز کلام و موقعیت است. فضای شاد پشت صحنه ...
ده‌نمکی نگران رفتن نور است بنابراین با عجله بازیگران را برای گرفتن سکانس‌های نهایی آن روز خبر می‌کند. چادر سفید رنگی که بالای سر بازیگران بود کنار زده می‌شود و گروه تصویربرداری در ضلع غربی حیاط برای گرفتن تصویر بهنوش بختیاری و فرهاد بشارتی مستقر می‌شوند. ده‌نمکی باز هم دیالوگها را برای بازیگران تکرار می‌کند. ما نیز همراه رضا بنفشه‌خواه و رامین راستاد پشت دوربین مشغول نظاره کردن بازی بازیگران می‌شویم. بهنوش بختیاری با یک چادر رنگی بر سر و شکمی برآمده که نشان‌دهنده باردار بودن او در فیلم است و فرهاد بشارتی نیز که در فیلم نقش شوهر او را ایفا می‌کند مشغول رد و بدل کردن دیالوگ‌هایی هستند که بعضا لحظاتی گروه پشت صحنه را به خنده وامي‌دارد و ناچارا با حرکت دست ده‌نمکی چند لحظه‌ای ضبط متوقف می‌شود. در همین حین با شهره‌لرستانی بازیگری که ردپای ایفای نقش‌های شیرین و متفاوتش را در دیگر ساخته‌های ده‌نمکی (اخراجی‌ها 1 و 2 ) دیده‌ايم همکلام می‌شوم. قصه بسیار گرمی دارد
در این سریال ایفاگر چه نقشی هستید؟
من نقش یک دختر کرمانشاهی به نام «قشنگ» را بازی می‌کنم که شخصیت این فرد به گونه‌ای است که برای به دست آوردن علایقش تلاش می‌کند.
چطور شد که بار دیگر با مسعود ده‌نمکی همراه شدید؟
شاید دلیل اول شناخت من از مسعود ده‌نمکی است و اینکه بارها با او تجربه همکاری دارم و نوع نگاهش را می‌پسندم. علاوه بر اینکه قصه این سریال بسیار گرم و دوست داشتنی است و بسیار مناسب شب‌های نوروز است.
شما جدا از بازیگری چندین تجربه کارگردانی تله فیلم نیز داشته‌اید. قرار گرفتن مقابل دوربین کارگردانی دیگر، کار را برایتان سخت نمی‌کند؟
این موضوع دقیقا برای من مثل این است که رانندگی بلد باشی و کنار یک راننده بنشینی. اصولا وقتی به عنوان بازیگر در کاری حاضر می‌شوم عادت به دخالت کردن در کار کارگردان ندارم. اما بشدت آدمی هستم که به کارگردان پیشنهاد می‌دهم و بیشتر اوقات در یک فضای محترمانه و منطقی با کارگردان به نتایج خوبی درباره کار می‌رسیم.
با شناختی که از مدیوم تلویزیون و مخاطبانش دارید، بازتاب این کار را میان مردم چطور ارزیابی می‌کنید؟
با توجه به تجربیاتم در تلویزیون و کارهایی که برای مردم ساخته‌ام که البته اگر موفقیتی بوده صرفا به این خاطر است که خودم را هنرمند مردمی می‌دانم، فکر می‌کنم این سریال به لحاظ برقراری ارتباط با مخاطبش بسیار موفق خواهد بود. به هرحال همه چیز بعد از پخش مشخص خواهد شد. پشت سر مرده حرف نزنید!
حیاط خلوتی که برای مصاحبه انتخاب می‌کنیم شلوغ‌تر از حیاط اصلی و محل تصویربرداری است! چرا که با تعدد حضور خبرنگاران و حضور بازیگران فیلم در حیاط خلوت، بازار گفت‌‌وگوها داغ است. سری به حیاط اصلی خانه می‌زنیم. ده‌نمکی با یوسف صیادی و رامین راستاد و رضا بنفشه‌خواه درحال صحبت است. دیالوگها را با آنها تکرار کرده و درباره فضای سکانسی که تا چند دقیقه دیگر تصویربرداری می‌شود صحبت می‌کند. در همین حین گروه وسایل را به ضلع شرقی حیاط می‌برند و از دیگر کسانی که در حیاط مشغول جابه‌جایی وسایل هستند می‌خواهند که محل را ترک کنند. یوسف صیادی با زیرشلواری که جوراب‌هایش را روی آن آورده است و کلاهی بر سر مشغول حفظ کردن دیالوگ‌هایش است. رضا بنفشه‌خواه با گرمکنی آبیرنگ و رامین راستاد نیز با زیرشلواری و کاپشنی مشکی رنگ و دستمالی که به گردنش آویزان است چای به دست روبه‌روی دوربین مستقر می‌شود. ده‌نمکی به جایگاهش در پشت مانیتور بازمی‌گردد و با شمارش ضبط آغاز می‌شود.
رامین راستاد: پشت‌سر مرده حرف نزنید.
رضا بنفشه‌خواه: من کی گفتم مرده، گفتم گم شده... .
بعد از ضبط این سکانس به سراغ مریم سلطانی و رضا بنفشه‌خواه می‌رویم تا فضای «دارا و ندار» را از زبان آنها جویا شویم.سلطانی: نگرانم که دیده نشوم
چه شد به این کار دعوت شدید؟
مثل دیگر فیلم‌هایی که از طرف کارگردان یا دستیارش دعوت به همکاری می‌شویم در این سریال نیز این اتفاق افتاد.
چهره مریم سلطانی کمتر در کارهای طنز دیده شده است. چه شد که پذیرفتید در این کار حضور داشته باشید؟
من در این سریال نقش «مهربان» همسر مولایی را بازی می‌کنم. در فیلم، ما خانواده‌ای هستیم که فضای خاص مذهبی در زندگی‌مان ریشه دارد. مهربان همسر جانبازی دارد که کمی زندگی‌اش را از دیگران متمایز می‌کند. طنز این نقش بیشتر در کلام خلاصه می‌شود و بیشتر طنز موقعیت است و من نیز قطعا به‌خاطر تجربه چنین فضایی از پیشنهاد بازی در این سریال استقبال کردم.
سریال «دارا و ندار» کار پر بازیگری است. تجربه همکاری با دیگر بازیگران در این کار چطور بود؟
این کار به حدی پر بازیگر است که گاهی نگرانم دیده نشوم (با خنده) اما خدا را شکر با کارگردانی خوب و فیلمنامه جذاب این سریال همه نقش‌ها بخوبی پرداخت شده است. آقایان در این سریال بیشترین بار طنز کار را به دوش می‌کشند و خانم‌ها بیشتر با لهجه و بیانشان ایفای نقش می‌کنند. به هر حال امیدوارم کار قابل قبولی برای مخاطبان تلویزیون باشد.بنفشه‌خواه: فضای فیلم به سمت لودگی نمی‌رود
کمی درباره نقش‌تان توضیح می‌دهید؟
من نقش یک دبیر بازنشسته را ایفا می‌کنم که خود و خانواده‌اش جزو ندارهای این سریال محسوب می‌شوند.
کار با مسعود ده‌نمکی چگونه است؟
با توجه به اینکه تا پیش از این تجربه همکاری با ایشان را نداشتم بسیار خوب و با حوصله کار را پیش می‌برند و من از کارکردن با ایشان بسیار خوشحالم.
چه شد که بازی در این سریال را پذیرفتید؟
اصولاً من بازیگری هستم که ترجیح می‌دهم در کاری حضور داشته باشم که سبب بالا رفتن بار فرهنگی جامعه شود و به نوعی حرفی برای گفتن داشته باشد. سریال «دارا و ندار» به لحاظ فیلمنامه بسیار کار قابل قبولی است و اتفاقاتی که در حین داستان می‌افتد سبب خنداندن مردم می‌شود و فضا را به سمت لودگی نمی‌برد.
هوا تاریک و سرد شده است. بازیگران یکی یکی به اتاق گریم می‌روند و برای رفتن آماده می‌شوند. مسعود ده‌نمکی و گروهش مشغول صحبت درباره برنامه فردا هستند. چراغ‌ها یکی‌یکی خاموش می‌شود و ما هم کم‌کم آماده رفتن می‌شویم. مسعود ده‌نمکی امسال را نیز میهمان نوروزی مردم است، اما میهمان نوروزی خانه‌های مردم. باید منتظر ماند و دید مسعود ده‌نمکی با سریال جدیدش چه خواهد کرد؟