۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۰:۲۷

پرسونا

Persona از ابتدای خلقت انسان شکل بیرونی و کارکردی داشته که شاید اولین کسی که از این حالت و وسیله استفاده کرد، قابیل بود. این واژه‌ انگلیسی به معنای نقاب و ماسک است که می‌تواند هم در معنای عام کاربرد داشته باشد و هم معنای خاص که در صورت دوم کاربرد آن در نوشته‌هایی است که دارای شخصیت یا کاراکتر هستند مثل رمان‌ها، سناریوها، پیس‌‌ها و از این قبیل آثار هنری. به طور مثال بازیگری که در نقش یک دزد یا رئیس یا شاعر و نویسنده و روزنامه‌نگار بازی می‌کند در حقیقت پرسونایی در حالت و رفتار و دیالوگ‌ها بویژه بر چهره قرار می‌دهد تا از خویشتن خویش و شخصیت واقعی خود خارج شود، در غیر این صورت نه بازی او قابل هضم است نه شخصیت او در آن فیلم مورد پذیرش، بنابراین عموم بازیگران دارای پرسونایی هستند که نویسنده فیلمنامه برایشان نوشته است. شاعران و نویسندگان نیز می‌توانند دارای پرسونا باشند؛ گاه جای یک فقیر حرف می‌زنند، گاه جای ثروتمند، گاه جای یک فرد سیاسی و گاه فرد عاشق که در ادبیات امروز جهان چشمگیرتر است به این معنی که نویسنده یا شاعر گاه با حرف‌ها و ایده‌هایش در اثر کاملا متفاوت است و برعکس و هیچ همخوانی با گفته‌هایش ندارد که در حقیقت از پرسونا استفاده کرده است. سعدی خودمان نیز در گلستان و بوستان از پرسوناهای گوناگون بهره‌ می‌برد به همین جهت برخی به سعدی خرده گرفته‌اند که او دچار تناقض‌گویی است در حالی که یک نویسنده می‌تواند در شخصیت‌های متفاوت ظاهر شود. اما اگر پرسونا را در جامعه به کار بگیریم معنای عام‌تر آن دورویی، دوچهره‌ای و فیلم بازی کردن است و واژه‌ رایج‌تر آن «ریا» است که متاسفانه بسیاری مردم به آن گرفتارند که معمولا پرسونای ریاکاری یا در جهت خوشایند مقام‌های بالاتر از سوی مردم صورت می‌گیرد یا در پی ترس از محرومیت و قطع امتیازات و شغل‌ها! که در هر صورت چیز مردود و مطرودی است. در همین جامعه خودمان کم نیستند هنرپیشه‌های حرفه‌ای که برای همدیگر فیلم بازی می‌کنند و به تعبیر دوستی هر جامعه به نسبت جمعیتش هنرپیشه دارد. ریا، فیلم و دوچهرگی از ارزش‌های ذاتی انسان می‌کاهد؛ درست مثل آتشی که هیزم را می‌خورد و فقط زغالی از آن می‌ماند. افلاطون در این‌باره یعنی استفاده پرسونا تعبیری زیبا دارد. او می‌گوید: اگر مردم جهان ماسک‌ها‌یشان را بردارند، می‌بینیم که دنیا تبدیل شده است به یک باغ‌وحش طبیعی! حال از خود بپرسیم مگر سر و ته عمر چند سال است؟ گیریم که شغل بالاتر و پردرآمدتر و ثروت بیشتر به دست بیاوریم، آیا عاقبت جز با دست خالی و یک کفن چند متری زیر خاک خواهیم آرمید! پس لااقل با رفتارهای ناشایست و اعمال غیرانسانی آرامش تنهایی زیر خاکمان را به هم نزنیم!

ارسال نظر
captcha
پربیننده