بیست و سومین دوره از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران این روزها با حضور هزار و 129 ناشر داخلی و 980 ناشر خارجی از 80 کشور جهان در مصلای بزرگ امام خمینی(ره) میزبان علاقه‌مندان است. نمایشگاه کتاب با پشت سر گذاشتن 22 دوره در ردیف یکی از مهم‌ترین رویدادهای ملی محسوب می‌شود. هر سال چه در آستانه برگزاری و چه پس از آن، نمایشگاه به عنوان محملی فرهنگی، توقفگاه عامه مردم از اقشار مختلف جامعه است؛ از دانشجو تا خانه‌دار و کاسب و معلم و استاد دانشگاه و... آنهایی که هنوز فکر می‌کنند رسانه‌های تصویری بویژه اینترنت و سی‌دی‌ها و دی‌وی‌دی‌ها نتوانسته‌اند جای خالی کتاب را در سبد هر خانوار پر کنند، بیشترین مخاطبان غرفه‌های ناشران هستند. در نمایشگاه امسال، غرفه‌های تخصیص داده شده به ناشران به تبع سال‌های پیش براساس حروف الفبا صورت گرفته است. چنانچه در بدو ورود به شبستان و سالن ناشران عمومی، در درجه نخست ناشرانی که حروف اول نشر آنها با الف شروع می‌شود، کتاب‌های خود را در معرض دید مخاطبان قرار داده‌اند؛ غرفههایی که نام برخی از آنها تازه در نمایشگاه به گوشمان می‌خورد و پیش از آن شناخت چندانی از این نشرها در دست نبوده است.
فرهنگنامه‌ها، دوست مردم در کتابخانه‌ها
نخستین غرفه‌ای که در این میان توجهم را به خود جلب می‌کند، غرفه انتشارات «آریان ترجمه» است. تازه در نمایشگاه کتاب است که آدم متوجه می‌شود فرهنگنامه‌ها هنوز هم نزد مردم از اقبال کافی برخوردار است. هرچند مسؤولان این غرفه وضعیت فرهنگنامه‌ها را متوسط ارزیابی می‌کنند. در مدت توقف در این غرفه متوجه می‌شوم که نسبت به دیگر فرهنگ‌ها، فرهنگ‌های انگلیسی به فارسی و فارسی به انگلیسی فروش بیشتری را به خود اختصاص داده‌اند و البته کتاب‌های مرجع که در این میان مورد استقبال مخاطبان قرار گرفته‌اند.
اینجا نمایشگاه است فروشگاه نیست
در نشر «آیت اشراق» 50 درصد کتاب‌ها، امسال چاپ اول و باقی چاپ سال‌های اخیر بوده‌اند. در مدتی که در غرفه ایستاده‌ام، متقاضیانی را می‌بینم که از فروشندگان سراغ کتاب نهج‌البلاغه را می‌گیرند اما این کتاب جزو معدود آثاری است که در میان کتاب‌های این نشر به چشم نمی‌خورد. فروشندگان این غرفه در پاسخ به این سوال که چرا کتاب نهج البلاغه در میان دیگر کتاب‌های مذهبی وجود ندارد، می‌گویند: اینجا نمایشگاه است و فروشگاه نیست. کتاب‌هایی که برای نشر آل‌طه در اولویت بیشتری بوده‌اند قرآن و مفاتیح است. ضمن اینکه ما برخلاف دیگر ناشران کتاب‌های خودمان را در این نمایشگاه عرضه می‌کنیم. نهج‌البلاغه در ردیف این کتاب‌ها نبوده است. اینطور به نظر می‌رسد که کتاب‌هایی چون «تفسیرالعلم العربی» و «مصباح الانس» از جمله کتاب‌های این انتشارات هستند که بعد از گذشت چند روز از افتتاح نمایشگاه از اقبال بیشتری برخوردار بوده‌اند.
شنام جایگزین دا
غرفه سوره مهر نیز به تبع دیگر نشرها مخاطبان خود را دارد. در ورودی این غرفه، تلویزیونی کار گذاشته شده که در آن تیزرهایی با درونمایه گفت وگو با بازیگران سینما درباره کتاب‌های «دا» و «بابا نظر» به نمایش درآمده است. می‌توان گفت علاوه بر کتاب‌هایی که سوره مهر به ارائه چاپ‌های اول آنها پرداخته است، بیشترین رویکرد مردم نسبت به کتاب‌های «دا»، «بابانظر» و همین طور «شنام» بوده است. شنام تازه‌ترین کتاب سوره مهر است که خاطرات کیانوش گلزار راغب را در برگرفته است. اینطور به نظر می‌رسد که این کتاب می‌تواند بعد از «دا» در ردیف یکی از پرفروش‌ترین آثار منتشر شده سوره مهر به شمار رود.
ترجمه بیشتر از تألیف
انتشارات افق در ردیف یکی از این نشرهاست که غرفه وسیعی را در اختیار دارد. می‌توان با گشتی اجمالی و گذرا در نمایشگاه کتاب امسال، غرفه انتشارات افق را یکی از شلوغ‌ترین و پرطرفدارترین غرفه‌ها عنوان کرد، هرچند بیشتر کتاب‌هایی که در این غرفه به چشم می‌خورد، فارغ از تک و توکی آثار تالیفی مثل گزیده اشعار قیصر امین‌پور، نفحات نفت رضا امیرخانی و... بیشتر میزبان ترجمه‌هایی از پل استر و سالینجر است. برای هر کتاب 10 درصد تخفیف در نظر گرفته
شده است.
بازگشت کتاب‌های قدیمی به خانه
در غرفه نشر اساطیر نیز بیش از آنکه کتاب‌های نویسندگان معاصر به چشم بخورد، آثاری از نویسندگان دهه‌‌های پیشین اروپا و آمریکا نظیر گراهام گرین، هوارد فاست، هرمان هسه، جک لندن، مارک تواین و آندره ژید در معرض دید مخاطبان قرار گرفته‌اند. البته «فرهنگ ایران باستان» نیز از جمله کتاب‌هایی است که در این غرفه دارای فروش مطلوبی است و متقاضیان
خود را دارد.
آبشخور دانشگاه‌های هنر و علوم انسانی
نشر بیهق نیز از جمله انتشاراتی است که بیش از دیگر کتاب‌ها به عرضه آثاری در زمینه گرافیک، معماری، هنر و طراحی پرداخته است. دانشجویان علوم انسانی و دانشگاه‌های هنر بیشترین خریداران این کتاب‌ها هستند و می‌توان گفت نشر بیهق در ردیف نشرهای دانشگاهی است که خوراک دانشجویان را در زمینه کتاب‌های هنری تامین می‌کند. در این غرفه نیز 50 درصد کتاب‌ها چاپ اول است.
240 اثر پژوهشی چاپ اول
کمی جلوتر، انتشارات پ‍ژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی غرفه بزرگی دارد. یدالله جندقی، رئیس اداره نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی وابسته به معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم درباره کتاب‌های این غرفه توضیح می‌دهد: این انتشارات با 50 عنوان کتاب چاپ اول و 30 عنوان باز چاپ در نمایشگاه امسال حضور دارد. از جمله فعالیت‌های ویژه این نشر، تهیه و تدوین اصول فقه در یک جلد، هند بوک رشد اخلاق در 2 جلد، دایرهًْ‌المعارف تاریخ رویدادهای اسلام (جلد 2) در یک جلد و باز چاپ مجموعه 9 جلدی از علامه شرف‌الدین و دایرهًْ‌المعارف رویدادهای تاریخ اسلام است و در مجموع 123 عنوان کتاب بازچاپ و 240اثر تازه در نمایشگاه شرکت کرده است.
فروش پررنگ متون کهن
در غرفه نشرهایی چون پیکان و پیام محراب نیز به نکته جالبی برمی‌خورم. اغلب کتاب‌های این 2 نشر را بازنویسی متون کهن چون نبرد رستم و سهراب، نبرد رستم و اسفندیار، هفت‌خوان رستم، مجلدهایی از داستان‌های دیگر شاهنامه و مثنوی معنوی تشکیل داده است. دایره‌المعارف مصور نیز از جمله کتاب‌های مرجع است که در این غرفه طرفداران زیادی دارد.
تجدید چاپی‌های فراموش‌نشدنی
انتشارات روزبهان نیز در کنار آثار تجدید چاپی که عمدتا به قلم زنده‌یاد نادر ابراهیمی است به انتشار کتاب‌های چاپ اول نیز پرداخته است. «فلسفه در خیابان»و «سهام عدالت» با درونمایه مجموعه قوانین سهام عدالت از جمله کتاب‌های پرفروش است.
«برجاده‌های آبی سرخ»، «ابوالمشاغل»، «عاشقانه آرام»، «شهری که دوستش می‌داشتم» و... نیز از جمله کتاب‌های تجدید چاپی نادر ابراهیمی است که به وسیله این انتشارات در غرفه روزبهان در معرض دید مخاطبان گذاشته شده است.
عرضه دانشنامه دانش‌گستر با 59 مدخل
مدیر غرفه نشر فرهنگ معاصر نیز دقایقی پای صحبت ما می‌نشیند. او با بیان اینکه طی روزهای افتتاح نمایشگاه کتاب، بیشتر کتاب‌های با درونمایه فرهنگ به فروش رفته است، می‌گوید: «دانشنامه دانش‌گستر» در 18 جلد، 15 هزار صفحه و 59 مدخل بیشترین آمار فروش این غرفه را به خود اختصاص داده است.
این دانشنامه منحصر به فرد است که بیش از 300 نویسنده و مترجم برای تالیف آن به همکاری پرداخته‌اند. نشر فرهنگ معاصر نیز از جمله نشرهایی است که امسال در نمایشگاه کتاب از مکان مناسب و وسیعی برای عرضه آثارش بهره‌مند شده است.
حیات دوباره کتاب‌های شعر
در سالن بعدی نمایشگاه، ازدحام جمعیت برای بازدید و خرید از غرفه نشر چشمه تقریبا کم‌نظیر است. «بالزاک و خیاط کوچولوی چینی»، «یکی مثل همه» اثر فیلیپ راث و «شب مورد نظر» توماس ولف از جمله ترجمه‌های عرضه شده در این غرفه است که نظر مخاطبان بسیاری را به خود جلب کرده است. علاوه بر این یکی دیگر از کتاب‌هایی که در غرفه نشر چشمه با اقبال بسیاری مواجه شده «همزاد دوربین» با موضوع مصاحبه با برتولوچی سینماگر ایتالیایی است. رمان «شب ممکن» حسن شهسواری نیز از جمله رمان‌های مورد علاقه مردم در این غرفه است. از دیگر کتاب‌هایی که در غرفه نشر چشمه به چشم می‌خورد، کتاب‌های شعر است.
از پادشاهی ماد تا مونالیزای منتشر
انتشارات ققنوس نیز ضمن اینکه غرفه بزرگی دارد، در ردیف شلوغ‌ترین غرفه‌های نمایشگاه به شمار می‌رود. یکی از محاسن نمایشگاه امسال، تخصیص فضای بزرگ به ناشران عمومی است. این غرفه بیشتر میزبان کتاب‌های تاریخی و رمان است به طوری که بیشتر کتاب‌های ویل دورانت از هر طیف و سن در این غرفه بیشترین متقاضی را دارند. «پادشاهی ماد»، «پارسیان» و«تاریخ صفویه» از جمله این کتاب‌هاست. «آفتاب‌پرست نازنین» و «مونالیزای منتشر» نیز از پرفروش‌ترین رمان‌های این نشر به شمار می‌رود.
چه کسی بود صدا زد سهراب؟!
نشر «آل طه» یکی از نشرهایی است که در قیاس با دیگر کتاب‌هایی که در غرفه دارد به فروش 8 کتاب سهراب سپهری مشغول است. دیوان پروین اعتصامی نیز از جمله کتاب‌هایی است که جوانان و نوجوانان بیشتر متقاضی آن هستند. اگرچه وضعیت فروش در این غرفه مطلوب است اما دست‌اندرکاران انتشارات آل‌طه نسبت به روند برگزاری نمایشگاه به خاطر برخي نواقص گله‌مند هستند..
دیوان شمس، پرفروش‌تر از همه
از دیگر غرفههایی که در میان غرفه ناشران عمومی به چشم می‌خورد،سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. در این غرفه، «دیوان شمس» (اصطلاحات و مفاهیم عرفانی)، «نگاره‌های ایرانی»، «چکامه عشق» (روایت منظوم علی اوجبی از واقعه کربلا)، «استاد عشق» (زندگی و آثار پروفسور حسابی) و...برخی آثار عرضه شده دراین غرفه هستند. به طور کلی بعد از هشت کتاب سهراب سپهری، دیوان شمس یکی از پرمخاطب‌ترین آثار کلاسیک در نمایشگاه به شمار می‌رود. در غرفه شورایعالی انقلاب فرهنگی نیز کتاب‌هایی با مضامین فرهنگ و سیاست قرار گرفته‌اند.
هیس!
به غرفه‌های انتهایی که نزدیک می‌شوم، چشمم به غرفه نشر مرکز می‌افتد. شلوغی غرفه و کتاب‌هایی که همیشه دوستشان داشته‌ام و هر طور بوده برای خرید و معرفی آنها اقدام کرده‌ام، مرا بر آن می‌دارد تا وارد غرفه شوم. همین که می‌خواهم نیم چرخی در غرفه بزنم با برخورد نامناسب آنها مواجه می‌شوم و به ناچار و نیمه‌کاره از غرفه بیرون می‌آیم. می‌توانم بگویم این زشت‌ترین برخورد نشر مرکز در بین تمام غرفههایی بوده که در نمایشگاه امسال با آن مواجه شده‌ام.
غرفه‌های کودک و نوجوان در حاشیه
کار که تمام می‌شود، به سمت خروجی شرقی نمایشگاه که به سمت خیابان شهید قنبرزاده باز می‌شود راه می‌افتم. میانه راه چشمم به 2 چادر کنار هم می‌افتد که بالای آنها نوشته شده غرفه کودک و نوجوان. هرچند این غرفه‌ها هم به فراخور خود دارای مخاطبانی هستند اما مکانی که امسال برای کتاب‌های کودک و نوجوان در نظر گرفته شده در قیاس با دیگر مکان‌ها، نامناسب است و اینکه چرا غرفه‌های کودک و نوجوان منفک از سالن ناشران عمومی و زیر پوشش چادرها برپا شده جای سوال دارد!
در انتظار شهر آفتاب
و اما صدای جوشکاری از سازه‌های نیمه‌کاره مصلای تهران در ساعات عبور و مرور مردم به نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، این نکته را به ذهن متبادر می‌سازد که ای کاش مقدمات انتقال نمایشگاه به شهر آفتاب که دیرگاهی است اهالی قلم و فرهنگ را در انتظار گذاشته، طی سال‌های آتی مهیا شود تا از این رهگذر بتوان شاهد نمایشگاهی شایسته‌تر بود.